ऐतिहासिक सन्दर्भ र भावी समाज

समाजको गर्भमा ऐतिहासिक सन्दर्भले परागसेचन गरेको बीजारोपित बीज वर्तमान समय परिस्थितिको कोखमा उक्त भ्रूण आफ्नै प्राकृतिक गतिमा विकसित भईरहेको हुन्छ। जस्ले भित्र बाटै आफ्नो परिचयको चाल दिन थालेको हुन्छ जो निकट वा दूर भविष्यमा एउटा रूप लिएर जन्म लिन्छ।  हिन्दीमा चलेको एक उखान "जैसी करनी वैसी भरनी" भने झै कल्पवृक्ष रोपेको भए अमृत फल फल्नेछ भने विषवृक्ष भए विषफल दिनेछ। विगत, वर्तमान र भविष्य एकै दिनको विभिन्न नाम भएजस्तै हो। जसरी  सूर्य उदाउदा बिहानी, मध्य दिनमा दिउँसो  र अस्ताउने समयमा साँझ भनेझै मात्र समय फरक हो तर एकै हो त्यस्तै।

हरेक घटना वा विषयले आआफ्नै विभिन्न खालका ऐतिहासिक सन्दर्भ र कारणहरू सहितको एक  पक्ष बोकेको हुन्छ। र त्यस घटनाले फेरि आफ्नो गर्भमा एक राजको भ्रूणको विकास गरिरहेको हुन्छ। हरेक विकास र घटनाका पछाडि सामाजिक विज्ञानले बोकेको वैज्ञानिक तथ्य र कारण हुन्छ र उक्त घटनाको अगाडि पछाडि तर्क रहेको हुन्छ। यो प्रसंग कुनै पनि सामाजिक वा प्राकृतिक विकास र रूपान्तरणमा ऐतिहासिक सन्दर्भले बोकेको महत्वका विषय उठान गर्न खोजिएको हो। ऐतिहासिक सन्दर्भ के हो र यस्को भूमिका कस्तो रहेको हुन्छ कुनै पनि घटना वा प्राप्ति पछाडि भन्ने विषय उजागर गर्न खोजिएको छ।

समाजमा कुनैपनि त्यस्ता घटना, विकास वा रूपान्तरणमा भाग्यको वा भगवानको खेल नभई त्यो सामाजिक ऐतिहासिक सन्दर्भको भूमिका प्रमुख रहेको हुन्छ। अर्थात त्यही घटनाक्रमको सामाजिक कारणहरूको गहिरो अध्ययन गर्ने एक सिद्धान्त वा दृष्टिकोणको हो ऐतिहासिक सन्दर्भ। यसले विगतका कारणले वर्तमान यस्तो भयो र वर्तमानको कारणले भविष्य यस्तो हुन सक्छ भन्ने अध्ययन गर्नुुुुनै ऐतिहासिक सन्दर्भ हो। हरेक सामाजिक, ऐतिहासिक क्रममा यसको महत्व हुन्छ। यसले सामाजिक घटनाक्रमको तथ्य र कारणहरू दुधको दूध पानिको पानी छुट्याउन सक्ने महामन्त्र बोकेको हुन्छ जसले समाजको भूत, वर्तमान र भविष्यको हरेक तथ्य र कारण आफ्नो ज्ञानमा बोकेको हुन्छ।
विगतको कारणले वर्तमान र वर्तमानको कारणले भविष्य निर्धारण गर्ने हुन्छ। तथापि केही यस्ता विगतमा रोपेको वृक्षले फलाएको विषफल वा अमृतफललाई प्रयोग गर्न सक्ने क्षमताको विकास गर्ननसके त्यो अमृतफल पनि बीस बन्न सक्छ। र क्षमताकै कारणले उक्त विषफल लाभदायक बन्न सक्छ। अर्थात चुनौती लाई अवसरमा परिणत गर्ने साहस र क्षमता भए त्यो विषफल पनि अमृततुल्य हुनेछ। भने अमृतफल लाई त्यसको गुण र क्षमताको आधारमा प्रयोग गर्न नसक्नु ले नाफा लिन सक्नेको कुरै छोडौं यसले नोक्सानी गर्न सक्ने हुन्छ। आज हाम्रो नेपाली समाज त्यही अवस्थामा छ। आफुमा त्यो क्षमताको विकास गर्न नसकेकाले दोष विषवृक्ष र विषफललाई दिइरहेको देखिन्छ जबकि कल्पवृक्षलाई प्रयोग गरेर वरदान सावित गर्न नसक्नु र त्यसलाई शक्तिमा परिणत गर्ने नसक्ने आफ्नो क्षमता प्रतिको निकम्मापना गौण राखेको स्पष्ट देखिएको छ, अर्थ केन्द्रित समाजको भ्रष्टाचारी प्रशासनले। 

केही शक्तिशाली प्रशासक साथै वर्तमानमा मस्त जवान समाजले ऐतिहासिक सन्दर्भलाई सामान्य खेल र खेलवाड सम्झीए सिङ्गो पृथ्वीको दिर्घायूको भविष्य, समतामुलक समाजको भविष्य र मानवतावादी  मानव सभ्यताको भविष्यमाथि खेलवाड हुने निश्चित छ। पलेटी कसेर खेलिने म्यारिज खेल खेल्दा त त्यति धेरै संवेदनशील भई खेलिन्छ, कुन पत्ती कतिखेर फाल्ने र किन फाल्ने, कुन पत्ती किन टिप्ने र के का लागि राख्ने भन्ने कारण हुन्छ। त्यसमा पनि एक "one missed, game finished" भन्ने सिद्धान्तलाई अवलम्बन गरेर खेलिन्छ। भने यो त झन मानव बस्ने समाजको विकास र समृद्धि प्राप्तिको उज्ज्वल भविष्यको वास्तविक खेल हो। सभ्य समाजको निर्माणका लागि त्यही कारणको अध्ययन गर्ने दृष्टिकोण लाई अध्ययन गरेर व्यक्ति वा समाजको संस्कार-संस्कृतिलाई अझ गुणस्तर बनाअौं।

आज र अहिले देखि यो समाजको गर्भमा मानवतावादको बीजलाई सभ्य, नैतिकता, अनुशासन, सद्भाव,  न्याय, समतामुलक, उदार प्रजातन्त्र र प्रेमले सिचाइ गर्न सके र त्यसको भ्रूणको विकास र वृद्धि गर्न सके निकट वा दूर भविष्यमा वा निश्चित समय पश्चात् मानवको खुशी लुकेको समाजको समृद्धिको पल चुम्नेमा कसैले रोक्न सक्ने छैन। आजै देखि सत्य मन, सत्य वचन र सत्कर्मले लागे ऐतिहासिक सन्दर्भको वादको सिद्धान्त अनुरूप आफुले चाहेको, सोचेको भन्दा यो पृथ्वीको उज्ज्वल भविष्यको निर्माता हामी नै हुनेछौं। नेपाली समाजमा चलेको अघोषित मान्यता भए जस्तै छैठौं रातमा आएर मानिसको भविष्य लेख्छीन जसलाई भावी मानेर विश्वास गर्दै उच्च स्थान दिए झै ऐतिहासिक सन्दर्भको सिद्धान्त लाई पनि त्यही समाजको भावी र भविष्य अध्ययन गर्ने दृष्टिकोण मानिन्छ। यसको मूल आसय नै ऐतिहासिक घटनाक्रम, परिस्थिति वा सन्दर्भले भविष्यको अवस्था निर्धारण गर्ने हुन्छ भन्ने विषय धुर्व सत्य हो भन्ने प्रस्तुत गरेका छन्। माक्र्सवादमा उत्पादनको स्वरूप जस्तै आदिम साम्यवादी समाज, दास युग, सामन्तवादी समाज, पुँजीवादी समाज, समाजवादी समाज र साम्यवादी समाजको क्रमश व्याख्या गर्न खोजेका छन्। आदिम साम्यवादी समाजको गर्भबाट दास प्रथा समाजको चरण आएको हो त्यसरी नै समान्तवादी समाजको गर्भबाट पुँजीवादी समाजको उत्पादनको स्वरूपको जन्म भएको हो। र यसको गर्भमा समाजवादको भ्रूण प्रवेश गरिसकेको छ। अर्थात ऐतिहासिक सन्दर्भका कारणले जसरी पुँजीवाद जन्म दिइयो समाजले त्यसरी ने त्यसको विसर्जन पनि गर्ने छ। त्यही पुँजीवादको अन्तयनै समाजवादको जन्म वा सुरूवात हो मानेका छन्। यी सबै विषय ऐतिहासिक सन्दर्भको एक मुख्य कारण र पाटो हो मानेका छन्।

कुनै पनि विषयमा ऐतिहासिक सन्दर्भलाई अस्विकार गर्न नहुने र यसको बहिस्कारले कुनै पनि अध्ययन पूरा नहुने विषय मुख्य जोड दिईएको छ। अर्थात समाजमा ऐतिहासिक सन्दर्भका कारण नै सामाजिक उत्पादनका स्वरूप एक चरण देखि अर्को चरणमा कसरी र के कारणले प्रवेश गर्दछ भन्ने विषयलाई सशक्त ढङ्गले प्रस्तुत गरेका कुरा जगजाहेर छ। मानवतावादी माक्र्सले आफ्नो माक्र्सवादमा ऐतिहासिक सन्दर्भलाई विशेष महत्वपूर्ण स्थान दिएर सामाजलाई ऐतिहासिक ढङ्गले अध्ययन गर्ने द्वन्दात्मक दृष्टिकोण प्रतिपादन गरेका छन् जसलाई ऐतिहासिक द्वन्दात्मक भौतिकवाद मानिएको छ। त्यसैले वर्तमान समाजले भविष्यलाई त्यसरी नै मानवको खुशी, विकास र समृद्धि प्राप्त गर्न आजको दिनलाई ऐतिहासिक सन्दर्भ मानेर कल्पवृक्षको बीज आजै रोप्न जरुरी छ जो भविष्यमा आफ्नो समाजले अमृतफल पाउने निश्चित गर्न।