देवतावादीहरूको एकता र सद्भाव असम्भव

 देवतावादीहरूको एकता र सद्भाव असम्भव

देवतावादीहरू एक हुनै सक्दैनन् । देवतावादीहरू एक हुन नसक्नुले प्रमाणित गर्दछ कि यो देवतावाद मानव समाजलाई मिसलिड गर्न बाईएको सबैभन्दा उत्कृष्ट अवधारणा हो । हिन्दु, मुस्लिम, इसाई, लगायत धर्म र धर्मावलम्बीहरू एक आपसमा शत्रुताको विचार, वचन र व्यवहार प्रदर्शन गर्दछन् । तर भन्नलाई यी सबै धर्म र धर्मावलम्बी स्वयंलाई देवतावादी भनेर मान्दछन् । देवतावादी एकै हो फरक यतिहो कि कोही एकल देवतावादी कोही बहुदेवतावादी ।

एक देवतावादीलाई पीडा पर्दा अर्को देवतावदीलाई दुख्नु पर्ने हो तर यस्तो देखिदैन । देवतावादी देवतावादी एक हुनु पर्ने हो त्यो देखिदैन । देवतावदको ऐतिहासिक सन्दर्भको अध्ययन गर्दै वर्तमानको अवस्थालाई मूल्याङ्कन गर्दै भविष्यको पूर्वानुमान गर्दा सजिलोसँग तर्क राख्न सकिन्छ कि देवतावादको एकै अवधारणा भएपनि देवतावादीहरूको एकता असम्भव छ । देवतावदको अवसान स्विकार्न तैयार छन् तर देवतावादीहरूको एकता र सद्भाव स्विकार्न असम्भव देखिन्छ । अजिबौँ गरिब देवतावाद र देवतावादी । अप्प दिपो भवः।

देवतावादको एकता र सद्भावको बाधक र अवसानको कारक स्वयं देवतावाद हो । देवतावदको चरित्र हुन्छ नै त्यस्तो जसका कारणले स्वयंलाई विनाश तर्फ लगिरहेको हुन्छ । देवतावादका नाममा गरिएका हरेक क्रियाकलाप र अन्तरक्रियाले देवतावादको अवसान तर्फ लगिरहेको हुन्छ भने आफ्नो चिहान आफै खनिरहेको हुन्छ । अप्प दिपो भव:।

कम्युनिष्ट पार्टी र मार्क्सवादको कुनै सम्बन्ध छैन

 कम्युनिष्ट पार्टी र मार्क्सवादको कुनै सम्बन्ध छैन

समाजवादी / वैज्ञानिक समाजवादी / कम्युनिष्ट पार्टी र मार्क्सवादको सम्बन्ध देवता र भक्तको जस्तै हो । देवता र भक्त बिचमा जसरी कुनै सम्बन्ध हुदैन त्यस्तै हो । भक्तले जति पुकार गरेपनि त्यो देवताले कुनै अन्तरक्रिया नगरे जस्तै हो सम्बन्धको हकमा । जसरी भक्तले आफै देवता निर्माण गरेर जबर्जस्ती सम्बन्ध छ भने जस्तो बनाएको हुन्छ त्यस्तै हो । कहिलेकाही यस्तो गरेर सम्बन्ध स्थापना गर्न खोज्छन् ती भक्तले कि देवताले उनी सँग मात्र अन्तरक्रिया गर्दछ र उनिलाई मात्र चिन्छ जस्तो गरेर । तर वास्तविकतामा त्यो सबै भ्रमको सम्बन्ध रहेको हुन्छ त्यो देवता र भक्त बिचमा जस्तो त्यस्तै हो समाजवादी/कम्युनिष्ठ पार्टी र मार्क्सवादको सम्बन्ध ।

राजनीतिकको हकमा राजनीतिक दल विभिन्न साधनहरू मध्ये एक सामान्य साधन वा माध्यम मात्र हो राजनीतिकको । तर राजनीति र मार्क्सवादको सम्बन्ध पानीमा रहेको H2O जस्तै हो । जसरी H2O मिलेर पानी बनेको हुन्छ त्यसरी नै राजनीति र मार्क्सवादको समिश्रण बाट समातामुलक समाजको निर्माण सम्भव हुन सक्दछ । राजनीतिक संगठनले वा समाजवादी/साम्यवादी पार्टीले स्वयंलाई मात्र प्रधान मान्नु र अन्य राजनीतिक/सामाजिक संस्थाहरू वा साधन/माध्यमहरूलाई गौण मान्नु अबौद्धिकता हो । राजनीतिले मार्क्सवादलाई समेटन नसके त्यो राजनीति जातिवाद, नश्लवाद, धार्मिक अतिवाद, पितृसत्तात्मक, दासप्रथा, सामन्तवाद र दलाल पुँजीवाद मात्र बाँकी रहन्छ । 

हरेक राजनीतिक गर्ने भन्नेले राजनीति होस् वा अन्य विधामा रहेर राजनीति गरिरहेको हुन्छ तिनले मार्क्सवाद बुझ्न र वकालत गर्न अनिवार्य हो । किनकी दर्शनलाई दर्शन बनाउने शक्तिशाली द्वन्द्ववादी दृष्टिकोण मार्क्सवाद ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी दर्शन हो । राजनीति वा राजनैतिक दललाई मार्क्सवाद अनिवार्य सर्त हो । किनकि दर्शनले राजनीति जन्माएको हो । राजनीतिलाई दिशानिर्देश गर्ने दर्शन हो मार्क्सवाद । मार्क्सवादी दर्शनको अध्ययन बाट राजनीतिक संगठन वा कम्युनिष्ट पार्टीको जन्म भएको हो । 

राजनीतिक दलका नाममा मात्र राजनीति गरेको भनेर बुझ्नु र बुझाउनु त्यस्तै कम्युनिष्ट पार्टीले मात्र राजनीति अभ्यास गर्ने क्रममा मार्क्सवाद मान्दछ भन्ने बुझ्नु र बुझाउनु भनेको मानिसहरूको चिन्तन क्षमता भएको मस्तिष्कमा खुलेआम कुकुरले खम्बामा खुट्टा उठाएर सजिलै मुत्रत्याग गरिदिनु जस्तै हो । राजनीतिक गर्दैछौँ भनेर मान्ने हरेक साधन/माध्यमले बुझ्न बुझाउन जरुरी छ कि राजनीतिक पार्टिले गरिरहेको क्रियाकलाप मात्र राजनीति हैन जबकि हरेक मानवले आफ्ना जीवनाका विभिन्न विधामा गरिरहेका प्रयास र अभ्यासहरू पनि राजनीति हो भनेर मान्न र मनाउन सक्नु पर्दछ । 

त्यसैले यदि राजनीतिकका नाममा समाजवादी वा कम्युनिष्ट पार्टीले मार्क्सवादका नाममा चाहिने भन्दा धेरै खरानी धस्दछ भने साथै राजनीतिका नाममा मार्क्सवादलाई शत्रु मान्दछ भने त्यस पात्र वा प्रवृत्तिको चेतनामा र नियतमा खोट छ भनेर जान्दा मान्दा र बुझदा हुन्छ । मार्क्सवाद रहितको राजनीति धार्मिक पितृसत्तात्मक जातिवादी दलाल पुँजीवाद कहलिन्छ । कम्युनिष्ट पार्टी र मार्क्सवाद मात्र नभई हरेक राजनीतिक दल र एकाईको समग्रले अवलम्बन गर्नु पर्ने हुन्छ मार्क्सवादको ।

 राजनीतिक दल वा कम्युनिष्ट पार्टीको मार्क्सवाद सँग कुनै सम्बन्ध छैन जसरी देवता र भक्त बिचमा तर त्यो भक्त चिच्याई रहन्छ देवतावादी बन्न । त्यसरी नै कम्युनिष्ट पार्टीको मार्क्सवाद सँग कुनै दोहोरो अन्तरक्रिया र सम्बन्ध छैन तथापि वकालत गरिरहन्छ मार्क्सवादको किनकि तिनलाई मुक्ति तथा न्याय स्थापनाको राजनीति गर्नु छ । कम्युनिष्ट पार्टीले मार्क्सवादको भजन धेरै गाउछ भन्ने आक्षेप लगाउनेले पनि मार्क्सवादको भजन गाउन थाल्नु पर्दछ । किनकि मार्क्सवाद रहितको राजनीति राजनीति हुनै सक्दैन ।

नेपालको संविधान-२०७२ भाग-४

 नोट: विषयगत विद्यार्थी, सरोकारवाला, अनुसन्धानकर्ता, न्यायप्रेमी तथा संविधानको मर्म र भावनाको रक्षार्थ पहिचान सहितको स्वायत्तताका अभियानता तथा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक व्यवस्था अझ मजबुत बनाउन चाहनेहरूकालागि मात्र । धर्मनिरपेक्षता, पहिचान सहितको संघीयता, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, समानुपातिक समावेशीकरणको सिद्धान्तको विपक्षमा रहेका सामन्ती, निरंकुश, केन्द्रीकृत र एकात्मक राज्यव्यवस्था (नेपालको संविधान:प्रस्तावना)को दमन, शोषण, अन्याय, अत्याचार विरूद्ध हो नेपालको संविधान । सर्वाङ्गीण विकास र न्याय वितरण गर्नु पर्दछ भन्ने मूल भाव बोकेको न्यायको दस्तावेज हो संविधान । न्यायको चेत बढाउन चाहनेले नेपालको संविधान २०७२ पढनै पर्दछ । त्यस भित्रको केही टिप्पोट ;

नेपालको संविधान-२०७२

भाग-४

धारा ५०. निर्देशक सिद्धान्त 

उपधारा (१) राज्यको राजनीतिक उदेश्य

उपधारा (२) राज्यको सामाजिक र साँस्कृतिक उदेश्य

उपधारा (३) राज्यको आर्थिक उदेश्य 

उपधारा (४) राज्यको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध निर्देशित उदेश्य

निर्देशक सिद्धान्तका सारंश तथा मर्म र भावना

उपधारा (१) राज्यको राजनीतिक उदेश्य

• राष्ट्रिय जीवनका सबै क्षेत्रमा न्यायपूर्ण व्यवस्था कायम गर्ने, 

• लोककल्याणकारी राज्यको स्थापना गर्ने,

• स्थानिय स्वायत्तता र विकेन्द्रिकरणको आधारमा शासन व्यवस्थामा समानुपातिक सिद्धान्तलाई आत्मसात गर्ने,

• लोकतान्त्रिक अधिकारको उपभोग गर्न पाउने अवस्था सुनिश्चित गर्ने,

• संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक व्यवस्था सुदृढ गर्ने ।

उपधारा (२) राज्यको सामाजिक र साँस्कृतिक उदेश्य

• समतामूलक समाजको निर्माण गर्ने,

• मर्यादा र सहिष्णुतामा आधारित सामाजिक साँस्कृतिक मूल्यहरूको विकास गर्ने, 

• सामाजिक साँस्कृतिक विविधताको सम्मान गर्दै सामाजिक सद्भाव, ऐक्यबद्धता र सामञ्जस्य कायम गरी राष्ट्रिय एकता सुदृढ गर्ने । 

उपधारा (३) राज्यको आर्थिक उदेश्य 

• उपलब्ध साधन र स्रोतको अधिकतम परिचालन द्वारा तिव्र आर्थिक वृद्धि हासिल गर्ने,

• दिगो आर्थिक विकास गर्ने,

• न्यायोचित वितरण गरी आर्थिक असमानताको अन्त्य गर्ने,

• शोषणरहित समाजको निर्माण गर्ने,

• समाजवाद उन्मुख स्वतन्त्र र समृद्ध अर्थतन्त्रको विकास गर्ने ।

उपधारा (४) राज्यको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध निर्देशित उदेश्य

• सार्वभौमिक समानताका आधारमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध कायम गर्ने,

• विश्व समुदायमा राष्ट्रिय सम्मानको अभिवृद्धि गर्ने ।

पुँजीवादको सिकार हो मानव

 पुँजीवादको सिकार हो मानव

पुँजीवादका चरित्रहरू मध्ये प्रमुख विशेषता हो आर्थिक संकट (Economic Crisis), आर्थिक मन्दी (Economic Depression), आर्थिक संक्रमण (Economic Transition) । यस्ता आर्थिक संकट, मन्दी र संक्रमणले सामाजिक मात्र नभई व्यक्तिगत जीवनमा पनि गहिरो प्रभाव परेको हुन्छ । पुँजीवाद द्वारा सृजित आर्थिक मन्दीका कारणले मानव समाजको दैनिक जीवनमा जटिल समस्या र अकल्पनीय घटनाहरू घटिरहेको हुन्छ । आफुलाई परेको छैन भनेर यस्ता घटनालाई सामान्य रूपमा लिने गरेको पाईन्छ तर अन्नत्वगत्व यो पुँजीवादले हामीलाई पनि जटिलता र संकटमा धकेल्ने निश्चित हुन्छ । उस्लाई त खाएको हो भनेर दर्शक भएर बस्छौँ । तर उस्लाई खाने बाघले हामीलाई पनि खान्छ/खानसक्छ भनेर स्वयंका लागि सम्म सोच्ने फुर्सद निकाल्दैनौँ । 

समाज रूपान्तरण, परिवर्तन र विकासको चरण हो पुँजीवाद (Capitalism) जसलाई स्विकार्नुको विकल्प छैन । तर यसको चरित्रमा भएको जटिलता र संकट सृजना गर्ने चरित्रलाई घटाउदै लान सक्नु पर्दछ जो कदापि असम्भव छैन । त्यसैले पुँजीवादलाई पनि समाजवाद उन्मुखकालागि सामाजिक संस्था तथा व्यक्तिले प्रयास र अभ्यास अनिवार्य गर्नु पर्दछ । जसरी मानव तथा समाजको जटिलताको एक मात्र प्रमुख कारक पुँजीवाद हो त्यसरी नै यसको समाधानमा निर्विकल्प समाजवाद (Socialism) नै हो । मानव समाजले निर्माण र अभ्यास गरेको पुँजीवाद मानव जीवनकालागि अत्यन्त घातक बनेको स्पष्ट छ । यसलाई समयमै विनिर्माण वा पुनःनिर्माण गर्न सकिएन भने यो पुँजीवादले मानवको जीवन सँग खेलवाड गरिरहनेछ । 

पुँजीवादलाई समयमै सिकार गर्न नसके यसले हामी मानवलाई ढिलो चाँडो, पालैपालो सिकार गरिरहने छ । एकातर्फ पुँजीवादले सिकार गर्ने मानवलाई हो भने अर्को तर्फ दोहन गर्ने भनेको प्रकृतिलाई नै हो । सिकार गरेपनि र दोहन गरेपनि मानव जीवन र मानव तथा सम्पूर्ण जीवको प्राण माथि खेलवाड गर्ने पुँजीवाद राक्षसी प्रवृति भएको हिंस्रक र हत्यारा हो ।

डरपोक मानव

 डरपोक मानव

मानव डरपोक छ । भोक, तिर्खा र निन्द्रा देखि डराउदछ मानव । भोक मेटन अन्न, तिर्खा मेटन पानी र निदाउन सुरक्षीत स्थान प्रबन्ध मिलाउनकालागि क्रिया अन्तरक्रिया गरिरहेको हुन्छ । किनकी भोक, तिर्खा र निद्रा मानव जीवनको प्राण सँग सम्बन्ध राख्दछ । त्यसैले मानव अन्नकालागि उत्पादन सँग जोडिने, पानीकालागि प्रकृतिको सँरक्षण गर्ने र निन्द्राकालागि सुरक्षित स्थानको छनौट गरि बासस्थानको निर्माण गर्ने गर्दछ । तर पुँजीवादले मानवलाई अर्थ प्रधान सँस्कृतीको ईन्जेक्ट गराईदिएको छ । मानवमा यति डर पसेको वा पसाईएको छ कि आफ्नो र परिवारको भोक, तिर्खा र निन्द्राकालागि अर्को मानव तथा परिवारको भागको अन्न, पानी र बास खोस्नमा लागेको र लगाएको देखिन्छ । त्यही अभद्रता र अमानवीय क्रियाकलापलाई पुँजीवादले उत्प्रेरित गर्दै सदर गरेको छ । राज्यले पनि त्यसैलाई कानुनी मान्दछ । 

उत्पादन सँग नजोडिएकाहरूमा तुलनात्मक रूपमा त्यो भोक, प्यास र निन्द्राको भय अत्यधिक देखिन्छ । उत्पादन सँग जोडिएका किसान मजदुर त्यस मामलामा निर्भय देखिन्छ । प्रकृतिको दोहन, हिंसात्मक, अपराधिक र अमानविय कार्यमा संलग्नता तिनै अर्थकेन्द्रित पुँजीजीविको पाउन सकिन्छ । मानिसको शान्ति, अमन चैन र सम्पत्ति कसरी र कहिले खोस्ने भन्ने योजनामा हुन्छन् हरप्रहर । तर त्यो पुँजीजीवीको जीवनमा रहेको प्राणलाई बचाईरहने ती खाद्य र पोषण उत्पादन सँग जोडिएको, प्रकृति संरक्षक किसान मजदुर उदार, कारूणीक र मानवतावादी हो भनेर ठोकुवा दिन सकिन्छ ।

अन्न उत्पादन दिने जल, वायु, जमिन लगायत स्रोत तत्व बाहक प्रकृतिको रक्षा, अन्न उत्पादन गर्ने मानव साधनको सुरक्षा र सशक्तीकरणमा समयमै लाग्न नसके ढिलो चाँडो मानव जीवनले भोग्ने जटिल परिस्थितिको सामना गर्न तैयार रहनु पर्ने हुन्छ । त्यसैले मानव प्राणकालागि पवित्र खाद्य उत्पादन गर्ने कृषि गर्ने कृषकको स्थान बरियता क्रममा सबैभन्दा माथी हुनु पर्दछ । देवतावादीले देवता भन्दा माथी, ती बौद्धिक भन्दा पनि उच्च, र विभिन्न कथित शक्तिशाली पदभन्दा पनि माथी मान्नु पर्दछ ती किसानहरूलाई जसले कठिन र प्रतिकुल परिस्थितिमा पनि उत्पादन गर्न निरंतर लागिरहेका छन् । 

सलाम ती सम्माननिय किसान मजदुरहरूमा !

✊

संघीयता र प्रदेश Vs संसद, मन्त्री र कर्मचारी

 संघीयता र प्रदेश Vs संसद, मन्त्री र कर्मचारी

संघीयता कसलाई भारी भएको हो ? प्रदेश कसलाई धेरै भएको हो ? संघीयता कसलाई खर्चालु लागेको हो ?

यसको जवाफमा दुई दृष्टिकोण बाट उत्तर आउन सक्छ,  एक पक्ष करदाता मतदाता नागरिकको दृष्टिकोण बाट अर्को राज्यको दृष्टिकोण बाट । अर्थात कि त राज्यलाई कि त नागरिकलाई । न्यायप्रेमी नागरिकलाई संघीयता भारी, धेरै र खर्चालु हुने कुरा नै छैन । राज्यलाई आफ्नो राष्ट्र (नागरिक)को स्वायत्तताको अधिकारमा मनोरञ्जन गरेको देखिनसक्ने कुरै हुदैन ! 

तर यहाँ तेस्रो पक्षको कुरा छ । स्थायी र अस्थायी सरकारमा रहेका केही सिमित स्वार्थ समूह जसलाई लाग्छ संघीयता र प्रदेश भारी, धेरै र खर्चालु छ, लाग्छ कि तिनको अंश बेचेर यो राज्य चलाउनु परिरहेको छ जस्तो । नेपालको विकासको बाधक तिनै नश्लिय, जातिय र धार्मिक अतिवादको चिन्तन राख्ने दलाल हुन् । 

कि संघीयता र प्रदेशलाई संसद, मन्त्री र कर्मचारी भारी, धेरै र खर्चालु भएको ? यो राज्यमा के लाई वजनमा को भारी, संख्यामा धेरै र आर्थिकमा खर्चालु छ भनेर स्पष्ट छ । सबैले बुझी सकेका छन् कि अब दलाल, भ्रष्टाचारी र घुसखोर यो राज्यका नागरिकले पाल्न र पोष्न सकिँदैन भनेर । संघीयताको वजन, प्रदेशको संख्या र आर्थिक भार बढी लागेको केही 'सामन्तवादी, एकात्मक, जातिवादी र केन्द्रीकृत राज्य व्यवस्था' (संविधानको प्रस्तावना) चाहने सिमित प्रवृत्तिलाई हो ।

यदि राज्यलाई संघीयता भारी भएको हो भने राज्यको व्यवस्थापिका, कार्यपालिका र न्यायपालिकामा आबद्ध कर्मचारीतन्त्रमा सबल, सक्षम र नैतिकवान कर्मचारी र राजनीति गर्ने नेता त्यस तहमा पुगेका छैनन् भन्ने हो । जो तिनको अकर्मण्यताको स्पष्ट तथ्य र प्रमाण हो । प्रदेशको संख्या पनि राज्यलाई धेरै, संघीयता भारी र खर्चालु हुन्छ र ! यस्ता भाष्य निर्माण गरेर नागरिकको स्वायत्तता, सामाजिक न्याय, सुरक्षा, मौलिक हक र मानवअधिकार बाट बञ्चित गराउने योजना हो ।

विविधताले भरिएको राज्यलाई कहिले पनि संघीयता भारी, प्रदेश संख्या धेरै र खर्चालु हुने हुदैन । र विश्वसमाजमा यसको कुनै उदाहरण वा नजिर छैन होला । संघीयतामा प्रदेशको संख्या बढाउने उदाहरण धेरै छन् त्यसमध्ये लोकतान्त्रिक भारत पनि एक हो । आफ्नो नामर्दाङ्गी लुकाउन साथै सत्ता र शक्तिलाई सिमीत उच्च वर्गको अधिनमा राख्न चाहनेको दुस्नियत र दुस्साहस हो भने अर्को तर्फ धार्मिक पितृसत्तात्मक जातिवादी दलाल पुँजीवादको निकृष्ठ अभ्यासको पराकाष्ठा हो ।

यदि राज्यलाई यो संघीयता भारी, प्रदेशको संख्या धेरै र खर्चालु भए जस्तो लाग्दैछ भने, नेपाली नागरिकको रगत पसिना चुसेर बस्ने संघीय र प्रदेश संसदको संख्या घटाउ । त्यो संख्यालाई दिने सुविधा त दिईयो तर त्यसको परिणाम गुणस्तर दिनु नसकेकाले त्यो संघीयता र प्रदेश भारी भएको भन्दैछ ती आफैले । यो देशका नागरिकलाई यो संघीयता र त्यस अन्तर्गतको व्यवस्था भारी, धेरै र खर्चालु भएको कदापि हैन । 

यो संघीयतालाई चै माननीय, मन्त्री र अनावश्यक कर्मचारी जो नियतखोट र नैतिकहिन छन् त्यो भारी, धेरै र खर्चालु भएको हो । संघीयता अन्तर्गतको प्रदेश घटाउने वा खारेजी गर्नकालागि राज्यलाई संघीयता भारी भयो, प्रदेश संख्या धेरै भयो र खर्चालु भयो भन्ने भाष्य निर्माण गरेर आफ्नो अकर्मण्यता लुकाई रहेको स्पष्ट बुझ्न सकिन्छ । आजको मानवलाई लाटो सम्झिने अनि लाटो बनाई राख्न खोज्नु तिनको मूर्खता हो । 

राजनीतिका नाममा माननीय भएकाहरूको संख्या धेरै भएको हो संघीयतालाई र प्रदेशलाई । संघियता र प्रदेशको मर्म र भावना माथी खेलवाड गर्ने त्यो नेता भनाउदो संसदले आफ्नो सिट संख्या घटाउ, प्राप्त सेवा सुविधा कटोती गर, घरको खाएर सेवा गर । भ्रष्टाचारको केन्द्र बनाईएको मन्त्रालयहरूको संख्या घटाउ, अनावश्यक मन्त्रीको संख्या घटाउ । संघियतालाई त्यस्ता भ्रष्टाचारको अखडा बनाएको मन्त्रालय र त्यसका कर्मचारीहरू भारी, धेरै र खर्चालु भएको हो ।

भाष्य निर्माण गरेर नागरिक माथी राजनीति गर्ने दिन सकिदैछ संसद र कर्मचारीहरू । समयमै यस्ता कुरा बुझ्न सके दुर्घटनाबाट बच्ने छौ नत्र आफुलाई आफैले नोक्सान गर्ने दिन निश्चित आउनेछ । भाष्य निर्माण गरेर संघियता र प्रदेशको मर्म र भावना माथीको छेडखानी र खेलवाड उल्टो भारी, धेरै र खर्चालु बन्न सक्छ । करदाता मतदाता नागरिकले घुसखोरी, भ्रष्टाचारी र दलाललाई आफ्नो रगत पसिनाले पाल्न सकिँदैन भनेर बुझिसकेका छन् । डेलिभर गर्न नसक्ने संसद, मन्त्री र कर्मचारी यो राज्यकालागि भारी, धेरै र खर्चनलु भएको हो नकि संघीयता र प्रदेश संख्या ।

अब प्रदेशको संसदको क्षेत्र संख्या, मन्त्रलय र मन्त्रीको संख्या, संघीय निर्वाचन क्षेत्र, संसद, मन्त्रालय र मन्त्रीको संख्या र सेवा सुविधा कटौती गरौँ । त्यसै गरि कर्मचारीको पनि । यो राज्य र करदाता मतदाता नागरिकलाई संघीयता भारी  र प्रदेशको संख्या धेरै र खर्चिलो भएको नभई संसद, मन्त्री, मन्त्रलय र कर्मचारी भारी, धेरै र खर्चिलो भईरहेको छ संघीयता, प्रदेश र आम मतदाता करदाता नागरिकहरूलाई । 

प्रस्तावमा: 

• एक जिल्लालाई एक प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र 

• एक जिल्लालाई दुई प्रदेश निर्वाचन क्षेत्र, 

• दलित, किसान, मजदुर, महिला, तेस्रो लिङ्गी, जात, जाति, भूगोल, अपांगता, लगायत जनसंख्याको आधारमा समानुपातिक समावेशी, 

• मन्त्रालय संख्या ७ , 

• व्यवस्थापिका संसद, प्रदेश संसद मन्त्री बन्न नपाउने, 

• प्रत्यक्ष निर्वाचित प्रधानमन्त्री/राष्ट्रपति 

• विज्ञहरू बाट मन्त्री बनाउने, 

• एक आम नागरिकको न्युनतम तलब, सामाजिक सुरक्षा बराबरको सेवा सुविधा ।

• कर्मचारीतन्त्रमा स्थायी प्रणाली खारेजी गरेर करार सेवा लागू गर्ने , 

• सामाजिक सुरक्षा भत्ता, पेन्सन जो आम नागरिकलाई लागू गरिएको छ सोही उमेर देखि मात्र पाउने व्यवस्था

• विविध (विज्ञको सुझाव तथा अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास अनुरूप)

अप्प दिपो भव:।

मुक्ति मार्गका एजेन्ट र ट्राभल ऐजेन्सी

 मुक्ति मार्गका एजेन्ट र ट्राभल ऐजेन्सी

पिडानुभूति सचेतना तर्फको मुख्य मार्ग हो । स्लेबस्ड प्रज्ञा त्यस मार्गमा गुड्ने साधन हुन् । लामो समय सम्म निरंतर अभ्यास र चिन्तन भनेको सचेतनाको मुख्य द्वार भित्र प्रवेश गर्ने आधार हो । सचेतनाको त्यस आध्यात्मिक संसार भित्र प्रवेश गरिसकेका बुद्धहरूको त्यस पथमार्गमा अहिले सम्म धेरै चेतनाउन्मुख पात्रहरूको त्यो यात्र जारी रहेको छ । तर नक्कली मार्ग निर्माण गरेर आध्यात्मिक संसारमा पुग्न सकिन्छ भनेर ट्राभल एजेन्सी खोलेर व्यापार गर्ने त्यस्ता दलालहरूको पसलमा तुलनात्मक हिसाबमा भिडभाड निकै बाक्लो देखिन्छ । सक्कली र नक्कली मार्गको पहिचान गर्नु पनि सचेतना हो त्यतिकालागि पनि विचार, वचन र व्यवहारमा ऐक्यबद्धता वा एकता निर्माण गर्न लामो समय संघर्ष गर्नु पर्ने रहेछ स्वयं सँग । 

नर्क देखि स्वर्ग पुर्याईदिने, वैतरणी तारिदिने, मुक्ति दिलाईदिने, पापहरण गरिदिने, आत्माको शान्ति स्थापना गराईदिने, मृतकलाई लागेको भोक, प्यास र जाडो छलिदिने ग्यारेन्टी गर्ने दलाल र तिनका ट्राभल एजेन्सीले लुटिरहेको र लाभ लिदै गरेको बुझ्न् पनि पुस्तौं पुस्ता लाग्ने रहेछ । कहिले सम्म त्यस्ता नक्कली एजेन्सी र एजेन्टहरू बाट ठगिने भनेर स्वयं सँग प्रश्न गरिरहन्छौँ ! यस्ता ठगहरूले योजनाबद्ध ढङ्गले मानवको सृजनात्मक क्षमतालाई प्रेत चिन्तन तर्फ उन्मुख गराई रहेको हामीले कहिले बुझ्ने ! यस्ता दलालले तर्साई राख्न चाहान्छन् तर हामी कहिले सम्म डराई रहने भन्ने प्रश्न स्वयंलाई गर्दछौँ ।

समाजले बिजारोपण गरिदिएको त्यो संस्कृतिको पीडा बाट मुक्ति दिलाउने पहिलो र एकमात्र आफू हो । त्यसैले दार्शनिक र वैज्ञानिक अध्ययन र चिन्तन जस्तै वाद, प्रतिवाद र संवादको प्रक्रिया रहेको द्वन्द्वात्मक आदर्शवादको सिद्धान्तका माध्यम बाट स्वयंको विनिर्माण र पुनःनिर्माण को विकल्प नरहेको स्वयंले बुझ्न र स्वयंलाई बुझाउन जरुरी छ । त्यसैले बुद्धले पनि भनेका छन् "अप्प दिपो भव:।" अर्थात आफ्नो चेतनाको ज्योति स्वयंले बाल वा बन भन्ने लाग्दछ जो बुद्धको अन्तिम उपदेश हो ।  बुद्धको यो वाक्यांश भित्र हेगेलको त्यो द्वन्द्वात्मक आदर्शवाद (Dialectical Idealism)को मुख्य प्रक्रिया जस्तै वाद - प्रतिवाद - संवाद (Thesis - Antithesis - Synthesis) रहेको स्पष्ट हुन्छ । स्वयंलाई सचेतना तर्फ उन्मुख गर्ने र आध्यात्मिकता तर्फ लाने अल्फा एण्ड अोमेगा (Alpha and omega) मन्त्र भनेको नै यही हुन सक्छ ।

भाग्यवाद, कर्मफलवाद, स्वर्ग, नर्क, वैतरणी, पाप, धर्म, मुक्ति लगायत आध्यात्मिकता प्राप्त गर्न सकिन्छ भनेर खोलिएको त्यो ट्राभल एजेन्सी र त्यसका दलालहरू देखि सावधान । स्वयंमा भएको अन्धविश्वासलाई न्यूनिकरण गर्दै लानु नै सचेतना तर्फको यात्राको प्रारम्भ हुन सक्छ । यस भौतिक जगतमा चेतनाको हकमा न त आफुले अरूलाई, न त कसैले कसैलाई केही गर्न सक्दछ । जे जे गर्ने हो त्यो स्वयंले स्वयंलाई गर्ने हो । बुद्धलाई ज्ञानी मान्ने हो भने त्यस्ता देवतावाद र देवता देखेको भेटेको प्रसंग कतै गर्नु भएको छैन होला ।

राज्यको छेपारे विकास अवधारणा

 राज्यको छेपारे विकास अवधारणा

हामी नेपालीको प्रवृत्ति र सँस्कृति ठ्याक्कै हिउदको रातमा जाडो हुदा भोलि चै मुढा काटेर बाल्छु भन्ने छेपारोको कथा जस्तो । दिनभरि उत्तानो परेर घाम ताप्ने त्यो छेपारे प्रवृत्ति विकसित र समृद्ध नेपाली समाज निर्माणको बाधक मात्र नभई घातक रोग पनि हो । विचार चोगेँ ।

नेपाल सरकारका तिनै तहमा निति तथा योजना र कार्यान्वयनको दुरदर्शिता र दिगो विकासको अवधारणाको पक्षमा कागजमा रहेको बौद्धिकता, व्यवहारिकता, र वैज्ञानिकता मसख्य कारक हो । व्यवहारिक पक्षमा धेरै अभाव देखिन्छ विकासको bottom up approach मा पनि । त्यसैले हो राज्यले नागरिकको सामाजिक, न्याय-सुरक्षा तथा मौलिक हक तथा मानव अधिकारका विषयमा गुणस्तर डेलिभर गर्न नसकेको । नेपलको साझा समस्या हो लामो र दिगो सोच्न र गर्न नसक्ने चाहे त्यो राज्य पक्षमा होस्, समाज पक्षमा होस् । यस्त विषय र पक्षलाई स्विकार्दै र सुधार्दै लानु पर्दछ ।

वडा अध्यक्ष, स्थानिय पालिका प्रमुख, संसद र मन्त्री विषय विज्ञ हैनन् तर स्वयंलाई विषय विज्ञा ठान्ने गरेको स्पष्ट छ तर ती पात्र जनप्रतिनिधि मात्र हुन । सबैमा यो कुरा नमिल्ला तर हैन भन्न सकिन्न । निर्वचित भईसकेपछी स्वयंलाई विषय विज्ञ (भस्मासुर) ठान्ने प्रवृत्ति र सँस्कृति दक्षिण एसिया तथा नेपालको जो छ त्यो विकास र समृद्धिकालागि अत्यन्तै घातक छ । त्यसैले सम्बन्धित निकायले समयमै विषय विज्ञहरूलाई खोज अध्ययन गर्न लगाई कार्यान्वयनमा जान र लान सक्नु पर्दछ ।

प्रतिनिधिको पक्षबाट दलाल, नश्लवादी, जातिवादी, धार्मिक अतिवादी, नातावादी, कृपावादी, भाग्यवादी, कर्मफलवादी र चाप्लुसीवादी बाट टाढा रहेर विषय विज्ञको बीचमा बस्ने र निर्णय लिएर कार्य गर्न सके कार्यकाल सफल हुनेछ । राज्य तथा स्थायी अस्थायी प्रतिनिधिमा गढेर बसेको छेपारे विकासको प्रवृति र व्यवहारिकता बाट जतिसक्दो चाँडो निक्लन वा छोडन सके नागरिकलाई गुणस्तर डेलिभरी गर्न सकिनेमा कसैले रोक्न सक्दैन । शुभकामना !

कृतिम र प्राकृतिक विपत्ति सबै हामीलाई लागोस्

प्राकृतिक प्रकोपमा हामी करदाता मतदाता र कतै नभएको राष्ट्रवादी एवं उच्च तथा शासक वर्गको सुशेच्छुक नागरिकलाई जे जे भएपनि व्यवस्थापिका, कार्यपालिका र न्यायपालिकाको प्रतिनिधि र कर्मचारीहरूलाई केही नहोस् !

सिंहदरबार, मन्त्री क्वाटर, प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटार, राष्ट्रपतिको सितल निवास, मुख्य मन्त्री तथा मन्त्रीका मन्त्रालय र क्वाटर, स्थानिय प्रमुख तथा वडाको कार्यालय र अख्तियारवाला प्रतिनिधि तथा व्युरोक्रयाटहरू प्राकृतिक प्रकोपबाट सुरक्षित भए पुग्छ । उहाँहरूलाई केही नहोस् ! नुहाउदा केस पनि नझरोस्, हिडदा ठेस सम्म नलागोस् !

"नारायणगढ–मुग्लिङ सडक खण्ड अन्तर्गत सिमतालमा पहिरोले दुई वटा यात्रु बस बगाएको छ,कास्की लगायत देशका विभिन्न स्थानमा बाढी पहिरोले ठुलो क्षति भएको छ। यी घटनाले मर्माहत बनाएको छ। हाम्रो भौगोलिक बनावट निक्कै संवेदनशील छ तर पूर्वाधार निर्माणमा त्यस किसिमको संवेदनशीलता अबलम्बन हुन सकेको छैन।भौगोलिक बनावटको संवेदनशीलता नबुझी भौतिक विकास निर्माण अघि बढाउने हाम्रो तरिकाले पनि यस्ता दु:खद घटना बढिहेका छन्।अर्कोतर्फ घटना घटेपछि मात्र संबेदनशील हुने तर घटना हुन नदिन र भइहाले थप क्षति हुन नदिन आवश्यक पूर्व तयारी नगर्ने हाम्रो शासकीय मनोवृत्ति विडम्बनापूर्ण छ। भौगोलिक संवेदनशीलता ध्यानमा राखेर आपत्कालीन र दीर्घकालीन नीति बनाउने अनि त्यस अनुरुप पूर्व तयारी र द्रुत गतिमा काम गर्ने कुरामा अझै ढिलाइ गरिरह्यौँ भने यस्तै थप दुर्घटनाको प्रतीक्षा गरिरहने हाम्रो नियति हुनेछ। यो अवस्था बदल्न मेरो कोसिस जारी रहनेछ।" मा. गगन थापा

विपत्तिको समयमा एक हौँ !

जय नेपाल !

आमा

 आमा

एक महिला (पत्नी)ले आफ्नो यौवन, सुन्दरता, र जीवन त्यो पुरूष (पति)लाई दिएको भनिन्छ र पितृसत्तात्मक सामन्ती समाज द्वारा यही भाष्य निर्माण गरिएको छ । तर वास्तविकता फरक छ, त्यो महिलाले जवानी र सुन्दरताले भरिएको आफ्नो यौवन साथै ईच्छा, चाहाना र रहरहरूले भरिएको सम्पूर्ण जीवन आफ्ना संतानकालागि त्याग गरेकी हुन्छिन् । 

त्यो सुन्दर र आकर्षक अनि स्वास्थ्य शरीर साथै शक्तिशाली र पोषणयुक्त एवं उर्वरताले भरिएको यौवनलाई सम्पूर्ण रूपमा संतान उत्पादनकालागि खर्चिएको हुने रहेछ । त्यो मानव भ्रूण जसलाई ९/१० महिना गर्भमा बोक्दा चाहिने पोषणको आपूर्ति त्यही सुन्दर र स्वास्थ्य शारीरिक स्रोत बाट खपत गरिरहेकी हुन्छिन् । जन्म पश्चात् त्यस शिशुलाई प्यास र भोककालागि स्तनपान गराईरहेकी हुन्छिन् जो त्यही शरीर भित्रको पोषण हो, सुन्दरताको धारा हो ।

एक नारीले आफ्नो यौवनले भरिएको सुन्दरता साथै स्वस्थ शरीरमा रहेको पोषणको त्याग नगरी कुनै शिशुको उत्पादन र विकास सामान्य रूपमा असम्भव हुन्छ । त्यो महिलालाई पितृसतात्मक समाजले पुरूषको मनोरञ्जन र संतुष्टीका साधनको रूपमा लिन्छ । तर अब दृष्टिकोण बदलिन जरुरी छ कि ती स्त्री सँगको सम्बन्ध तिनको पुरूष सँग भन्दा बढी संतान सँग रहेको हुन्छ भनेर । उनैको यौवन, स्वास्थ्य, र पोषणको त्याग र योगदानले सँतानको जन्म, विकास र वृद्धि भएको हुन्छ ।

एक आमा भएकी नारीको सुन्दरता बिगारिदिने, आमाको जवानी चुस्ने, आमाको यौवन ढाल्ने, आमाको शरीर बाट स्वास्थ्य खोस्ने त्यो पति पुरूष नभई उनिले जन्माएकी सन्तान मुख्य भागिदार हो । हरेक सन्तानले यसको जिम्मेवारी लिनु पर्दछ र बुझ्नु पर्दछ कि त्यही स्त्री आमाको त्यागका कारण हो संतानको अस्तित्व र वर्तमान । यतिमा आमाको बखान सकिँदैन...

आमा

मेरी अमा पनि सुन्दर थिईन्

स्वास्थ्यमा गुणस्तर थियो ।

जब म गर्भमा प्रवेश गरेँ

आमाको रूप बदलिन थाल्यो

स्वस्थ्यमा समस्या बढन थाल्यो । 

त्यो भन्दा पहिले मेरी आमा पनि 

लेकमा फुल्दै गरेकी लालिगुराँस झै थिईन् ।

सबैथोक सहने क्षमता भएकी 

उनीलाई झर्को लाग्न थाल्छ ।

सिकार सँग एक्लै लडने उनीलाई 

सहयोग, सहारा, समर्थनको खाँचो हुन्छ ।

अन्न पानी बिर्सिएर काममा दौडिरहने 

उनलाई भोक तिर्खा पनि लाग्न थाल्छ ।

आमाको त्यो शरीर भित्र 

जब अर्को मान्छे बढन थाल्छ ।

पहिले मेरी आमा पनि शक्तिशाली थिईन् ।

जंगलको यौवन कालकी बघीनी झै थिईन् ।

मेरी आमा पनि जवान थिईन् 

मनोविज्ञान पनि सशक्त थियो ।

जब मलाई जन्म दिईन् 

उनको शरीर पनि बदलियो ।

शारीरिक क्षमता पनि बदलियो ।

स्तनपानले उनको आकर्षण गयो

निन्द्रा अपुगले शरीर कमजोर भयो ।

त्यो भन्दा पहिले मेरी आमा पनि 

लेक बेसी बेग मार्ने सुन्दर डाँफे झैँ थिईन् ।

मेरी अमा पनि सुन्दर थिईन्

स्वास्थ्यमा गुणस्तर थियो ।

जब म गर्भमा प्रवेश गरेँ

जब मलाई जन्म दिईन् 

आमाको रूप बदलिन थाल्यो

स्वस्थ्यमा समस्या बढन थाल्यो । 

त्यो भन्दा पहिले मेरी आमा पनि 

लेकमा फुल्दै गरेकी लालिगुराँस झै थिईन् ।

जंगलको यौवन कालकी बघीनी झै थिईन् ।

लेक बेसी बेग मार्ने सुन्दर डाँफे झैँ थिईन् ।

(२०८१/०३/२८/शुक्रबार/मैतिदवी)

समाजवादको भ्रूण हत्या प्रयास

 समाजवादको भ्रूण हत्या प्रयास

राज्य Vs धर्म, संविधान Vs धार्मग्रन्थ को हुँदै गरेको यो महासंग्रममा धर्म र धर्मग्रन्थ पराजय हुने निश्चित छ । जनआन्दोलन ०६२/०६३ मा भएको पहिलो राउन्डमा पनि पराजित, नेपालको संविधान २०७२ जारी गरिएको दोस्रो राउन्डमा पनि पराजित । विज्ञान नभएको, न्याय नभएको जुनसुकै धर्म होस् र धर्मग्रन्थ होस् त्यस्ताको हार निश्चित हुन्छ । उदाहरणकालागि फ्रान्सेली रक्तिम क्रान्ति र जङ्गबहादुर राणा द्वारा जारी गरिएको १९१० को मूलुकी ऐन किन नहोस् पराजित भएको छ/गरिएको छ । पुँजीवादले यस्ताको अस्तित्वलाई स्विकार्दै जाला तर समाजवाद सँगसँगै अवैज्ञानिक, अव्यवहारिक, अन्यायिक संरचनाको अस्तित्वको अवधारणा हुदैन । पुँजीवादको गर्भ भित्र समाजवादको भ्रूण छ भन्दछ मार्क्सवादमा । पुँजीवादको गर्भ भित्र समाजवादको भ्रूण विकसित हुदैछ । गर्भ भित्र रहेको समाजवादको त्यो भ्रूणलाई तुहाउने वा भ्रूणहत्या गर्ने विभिन्न भयानक प्रयासहरू गरिरहन्छन् । त्यो भ्रूण हत्याको प्रयास गर्नेहरू देवतावद, पितृसत्ता, वर्णव्यवस्था, नश्लवाद, रेसिजम, साम्राज्यवाद, विस्तारवाद र स्वयं पुँजीवाद हुन् । यी सामाजिक संरचनाहरू त्यो भ्रूण हत्याको हर प्रयासको अभियानमा लागेका छन् । तर जित्न हिडेका त्यस्ता संरचनाको ढिलोचाँडो हार निश्चित रहेको हुन्छ । 

पुँजीवादको गर्भमा विकसित हुँदै गरेको समाजवादको भ्रूणको हत्याको प्रयास त्यो सामाजिक संरचनाहरूले आखिर किन गरिरहेका छन् त ! पहिलो तर्क, समाजवादको उदय सँगै त्यस्ता गुणस्तरहीन सामाजिक संरचना जसमा प्रगतिशीलता वैज्ञानिकता हुदैन त्यस्ता संरचनाको अस्तित्व हुदैन त्यो समाजवादमा । अर्थात जहाँ देवतावाद, जातिवाद/रेसिज्म, नश्लवा, पितृसत्ता, विस्तारवाद र साम्राज्यवाद जस्ता अमानविय र गुणस्तरहीन सामाजिक संरचना रहन्छ त्यहाँ समाजवादको कल्पना गर्न सकिँदैन । त्यस्तै समाजवादको उदय सँगै त्यस्ता संरचनाको अवसान निश्चित रहेको हुन्छ । समाजवाद न्यायिक सामाजिक संरचना (उत्पादनको स्वरूप) को अवस्था हो जहाँ शोषण, विभेद र अन्यायको पक्षपोषण गर्ने त्यस्ता देवतावाद, रेसिज्म, जातिवाद, नश्लवाद, पितृसत्ता, विस्तारवाद, साम्राज्यवाद, र पुँजीवादको कल्पना गरिएको हुदैन । समाजवाद सँग ती अमानवीय संरचना सँगसँगै जान सक्दैन । समाजवाद हुन्छ नै त्यस्तो ।

दोस्रो तर्क, पुँजीवादी उत्पादनको स्वरूप सम्म यस्ता अन्यायिक सामाजिक संरचनाको अस्तित्व रहेको हुन्छ, किनकि यिनको उदण्डता र भड्किलो चरित्रका कारणले पुँजीवादको गर्भमा समाजवादको भ्रूणको बिजारोपण हुनु, त्यस भ्रूणको विकास हुन, र उदयको कारक बन्दछ । समाजवादको भ्रूण हत्या गर्न भड्किलो क्रियाकलाप गरिरहेको त्यस अन्तरक्रियाले एकातर्फ समाजवादको भ्रूण विकसित हुँदै गर्दछ भने, अर्को तर्फ त्यस भड्किलो र उदण्डताका कारणले स्वयं पुँजीवाद र त्यस्ता देवतावाद, रेसिज्म, जातिवाद, नश्लवाद, पितृसत्ता, विस्तारवाद र साम्राज्यवाद जस्ता संरचनाको अवसानको उल्टो दिनगन्ती भईरहेको हुन्छ । अर्थात समाजवादको भ्रूण हत्यामा निक्लिएका सामाजिक संरचनाले स्वयंको चिहान खनिरहेको हुन्छ तर त्यस समयमा भ्रमको चेतना उत्कर्षमा रहेको हुन्छ । पुँजीवाद तथा त्यसका आधार संरचनामा रहेको भ्रमको चेतना नै समाजवादको भ्रूण विकासकालागि पोषण बनिरहेको हुन्छ । पुँजीवादको चरित्र हुन्छ नै त्यस्तो ।

पुँजीवादको गर्भ भित्र विकसित हुँदै गरेको समाजवादको भ्रूण हत्यामा निक्लिएका उदण्ड र भड्किलो सामाजिक संरचनाले एकातर्फ आफ्नो अवसानको कारणलाई अझ बल प्रदान गरिरहेको हुन्छ भने अर्को तर्फ समाजवादलाई दफनाउनु भनेर खनेको चिहानमा आफ्नालागि हो भन्ने चेतना राख्न सक्दैन । समाजवादी उत्पादनका स्वरूपमा त्यस्ता अन्धविश्वास, अवैज्ञानिक, अन्यायिक, अमानवीय गुण भएका सामाजिक संरचनाको कल्पना गरिएको हुदैन । समाजवाद र भ्रमको चेतना सँगसँगै जान सक्दैन अर्थात भ्रमको चेतना भएको पुँजीवाद सँग समाजवादको कल्पना गरिदैन । तर पुँजीवादको गर्भ भित्र समाजवादको भ्रूण रहेको गर्भको गर्भपतन गराउने प्रयास नै समाजवादको विकासको आधार र कारक हो भन्दछ मार्क्सवादले । पुँजीवादको भड्किलो क्रिया पुँजीवादको अवसानको कारक हो भने समाजवादको उदयको आधार मान्दछ ।

Flower and her colour

 Flower and her colour

There is the deepest and compassionate feelings for her looks and her fragrance. But everything is impermanent. Her beautiness with fragrance will not same as her today and so on our way of thinking for her...

Her existence is not for adoring by someone but serve and duty for the nature & ecosystem. So on we are here not for loving someone and something but for everyone and everything. 

Compassion is the nature of human beings but we are making inhuman to the society. That's why society produce and reproduce inhuman individual with having the name of so called social culture, norm and value. 

Flower with having sweet colour and sweet fragrant is serving her duty but the way of thinking, theorizing and doing for her is unnatural and inhuman. She is the sweetest indeed.

She represents the nature.

सामाजिक बनावट र गठबन्धनको सरकार

 

सामाजिक बनावट र गठबन्धनको सरकार

हामी वर्गमा भूइमान्छे किसान मजदुर, लैङ्गिकतामा महिला र मर्दानी, वर्णाश्रममा शुद्रले भोगिरहेको शोषण, उत्पिडन, विभेद र छुवाछुतमा पारिएकाहरूको गठबन्धनको सरकार कहिले बन्छ होला....

निम्न वर्गको अधिनायकत्वको गठबन्धन हुन जरुरी छ न्यायिक समाज निर्माण गर्न । उत्पिडनमा पारिएकाहरूको अधिनायकत्वको सरकार कहिले बन्छ ! कहिले बनाउने !

समाजको बनावट र सरकार गठन बीचमा कुनै तालमेल छैन । सामाजिक बनावट अनुसारको राज्य र सरकार कहिले बनाउने होला ! धार्मिक पितृसतात्मक जातिवादी दलाल पुँजीवादी समाजको स्पष्ट उदाहरण मान्न सकिन्छ ।

कुनै राज्यमा कति राजनीतिक दलहरू छन् भएतापनि त्यस राजनीतिक दलहरूको संख्यालाई सामाजिक बनावट भित्र गनिदैन । तर सबै राजनीतिक दलहरूमा सामाजिक बनावट देखिनु पर्दछ वा त्यसलाई स्विकार्न र अवलम्बन गर्न सक्नु पर्दछ । सामाजिक बनावट भनेको समाज भित्रको विभिन्नता, स्तरिकरण र पदसोपान पर्दछन् । 

विभिन्नतामा उमेर, लिङ्ग, पेशा, शिक्षा, सवलता, धर्म लगायत पर्दछ भने स्तरिकरणमा जात व्यवस्था र वर्ग त्यसरी नै पदसोपानमा जात, वर्ण, वर्ग, लैङ्गिकता, रेस, लगायतमा रहेको असमान उच्च/निच पर्दछ । 

नवगठित सरकारमा सामाजिक बनावटको मर्म र भावना धज्जी उडाईएको स्पष्ट देख्न सकिन्छ । लाग्छ यो राज्यमा राजस्व/कर तिनै वर्ग, वर्ण र लिङ्गले मात्र बुझाईरहेको छ जस्तो । जे हुँदै छ असामाजिक त छ छ अन्यायिक, अवैज्ञानिक र अव्यवहारिक देखिन्छ ।

कार्ल मार्क्सले भनेका छन् कि राज्य भनेको उच्च वर्गको स्वार्थ पूर्ति गर्ने कार्यसमिति हो भनेर । संविधान आफ्नो लागेपनि मार्क्स ले भन्नुभए जस्तै राज्यका व्यवस्थापिका, कार्यपालिका र न्यायपालिका लगायत समीतिमा रहेका कोही आफ्नो लाग्दैन ।

संविधानको प्रस्तावनामा रहेको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक समावेशी राज्यको मर्म र भावना माथि खेलवाड चलिरहेको छ । यसलाई कसले र कहिले रोक्ने !

जाति र पहिचानका आधारमा

आर्य - ११

खस - ४

आदिवासी जनजाति - ३

आदिवासी जनजाति थारू - १

मधेसी (पिछडा वर्ग) - ३

(लैङ्गिकताको आधारमा महिला 

खस महिला - १

आर्य महिला - १)

धार्मिक पितृसत्तात्मक जातिवादी दलाल पुँजीवादी समाजको स्पष्ट नमुना यसैलाई भनिन्छ । यस्ता तथ्य र प्रमाणका आधार स्पष्ट हुदाहुदै कसरी मान्न सकिन्छ कि यो समाज संतुलित र सुव्यवस्थित छ भनेर ! नेपाली समाज असंतुलित र अव्यवस्थित हो भनेर जोकोहीले पनि भन्न सक्छ ।

समाजको रोगका कारण हो अस्थिरता न कि संविधान

 

समाजको रोगका कारण हो अस्थिरता न कि संविधान

संविधान भन्दा माथि हुने रहेछ नियत र नैतिकता । नियत र नैतिकताले संविधानलाई चन्दन बनाउने कि ट्वाईलेट पेपर बनाउने भन्ने निर्धारण गर्नेहुदो रहेछ । त्यसैको उदाहरण हुन सक्छ वेलायत, अमेरिका साथै कल्याणकारी राज्यहरू त्यस्तै नेपाल ।

कुनै राज्यको समाज तथा नेताहरूमा रहेको नियत र नैतिकताले सामजको विकास र समृद्धि निर्धारण हुने हुन्छ रहेछ । राजनीतिक स्थिरता/अस्थिरताको जग समाजको संरचनामा रहेको सँस्कृति र मूल्य-मान्यताले निर्धारण हुन्छ रहेछ न कि संविधान र संविधानको धाराहरू ।

संविधानको मर्म र भावना सँग खेलवाड गर्ने व्यवस्थापिका, कार्यपालिका र न्यायपालिकाका सदस्य, प्रतिनिधि तथा अख्तियारवालाहरूको नियत र नैतिकतामा रहेको गुणस्तरका कारणले कुनै राज्यको अवस्था निर्धारण हुन्छ भन्ने विषय बुझ्न सजिलै सकिन्छ । तर हामी समाजको सँस्कृति, मूल्य-मान्यताको परिणाम हो वर्तमान समाज तथा परिस्थिति भन्ने मूख्य विषयलाई स्विकार्न सकिरहेको देखिदैन ।

ईमानदार, नैतिकवान, मर्यादित तथा सभ्य समाजको गर्भ बाट जन्मिने हरेक नागरिक, नेता तथा कर्मचारी इमानदार, नैतिकवान र मर्यादित हुनेछ । कर्मचारी तथा नेतालाई हैन त्यो समाजलाई सिघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना ।

शक्तिशाली तर काल्पनिक

 शक्तिशाली तर काल्पनिक 

देवतावाद एक आदर्श (Idea) हो जसले विभिन्न काल्पनिक तर्क, मिथक कथा, किम्बदन्ती र भाष्य प्रस्तुत गरेर मानव मस्तिष्कमा देवताको अकल्पनीय शक्ति, विशाल आकृति र गैरसामाजिक जीवनी निर्माण गर्ने अभ्यास गरिरहन्छ । देवतावादले मानवलाई देवताको भौतिक प्रमाण प्रस्तुत गर्न सकेको छैन तर मानव मस्तिष्कमा भने देवताको अकल्पनीय आकृति र जीवनी निर्माण गरेर मानवको चिन्तन गर्नसक्ने क्षमतालाई तथ्य र प्रमाण नभएका विषय र प्रसंगमा विश्वास र वकालत गर्ने सँस्कृतिको पुनःनिर्माण गरिरहेको हुन्छ । देवतावादले देवताको सर्वशक्तिमान, सर्वव्यापी एवं कल्याणकारी जस्ता गुणले भरिएको विराट अवतार निर्माण गर्दछ तर काल्पनिक ।

देवतावादले देवतालाई ग्रन्थमा, साहित्यमा, किम्बदन्तीमा विभिन्न काल्पनिक, अन्धश्रद्धाजन्य तर्क र कथा वर्णन गर्दछ तर भौतिक तथ्य र प्रमाण भने देखाउन सकेको देखिदैन । जस्तै प्राकृतिक भौतिक संरचनालाई देवतावादले देवता सँग जोडेर त्यसलाई पवित्र/अपवित्र मान्दछ । त्यस्तै काल्पनिक कथा र आकृति निर्माण गरी सोही बमोजिम भौतिक संरचना निर्माण गर्दछ वा निर्मित  र त्यसैलाई देवताको देन हो वा रूप हो भनेर अप्रमाणित तर्क र हठ गर्न सिकाउदछ । देवतावादले मानव समाजमा मानवको काल्पनिक क्षमतामा बहुसंख्यक मानवमा देवतावादको आदर्श निर्माण गरेर यसरी वातावरण निर्माण र पुनःनिर्माण गर्दछ, लाग्छ देवताको भौतिक रूप छ र यस व्रह्माण्डमा रहेका जैविक र निर्जीव वस्तुको सृष्टि पनि त्यही देवताले गरेको भन्ने तथ्य र प्रमाण बीच काल्पनिक सम्बन्ध निर्माण गरि अवैज्ञानिक र अव्यवहारिक तथ्य र प्रमाणको प्रसंगमा वकालत गर्ने मानव निर्माण तथा पुनःनिर्माण गर्दछ ।

निश्चित ऐतिहासिक कालखण्डमा निश्चित कारणले देवतावादको उदय गरियो मानव तथा समाज द्वारा तर त्यही देवतावादले मानव तथा समाजलाई पुनःआकनरित गरिरहेको छ । तर यो प्रकृति र जगत परिवर्तनशिल छ र हरेक चिज को आफ्नो निश्चित आयु रहेको हुन्छ जो प्रकृति तथा सामाजिक नियम हो । देवतावाद देवतावादको जसरी मानव समाजमा उदय भयो त्यसको अवसान पनि हुनेछ वा गर्ने छ । देवतावादलाई प्रश्न गरिरहने द्वन्द्वात्मक भौतिकवादले मानवको संस्कृति तथा चेतनामा निर्माण गरिदिएको शक्तिशाली तर काल्पनिक देवताको ढिलो चाँडो हत्या गर्ने छ ।

नश्लिय जातिय धार्मिक पितृसत्तात्मक दलाल पुँजीवादका मार्क्सवादी

 

नश्लिय जातिय धार्मिक पितृसत्तात्मक दलाल पुँजीवादका मार्क्सवादी 

वर्णाश्रमको आधारमा मार्क्सवादी

• ब्राह्मण मार्क्सवादी

• क्षेत्री मार्क्सवादी 

• शुद्र मार्क्सवादी

जनैको आधारमा मार्क्सवादी

• तागाधारी मार्क्सवादी

• मतवाली मार्क्सवादी

लैङ्गिकताको आधारमा मार्क्सवादी

• पितृसत्तात्मक मार्क्सवादी

• नारीवादी मार्क्सवादी

रंगको आधारमा मार्क्सवादी

• श्वेत मार्क्सवादी

• अश्वेत मार्क्सवादी 

समाजवादका आधारमा मार्क्सवादी

• प्रजातान्त्रिक समाजवादी

• कम्युनिष्ट समाजवादी

दलालीका आधारमा मार्क्सवादी

• बौद्धिक दलाल मार्क्सवादी

• आर्थिक दलाल मार्क्सवादी

• राजनीतिक दलाल मार्क्सवादी

चरित्रको आधारमा मार्क्सवादी

• नातावादी मार्क्सवादी

• कृपावादी मार्क्सवादी

• चाप्लुसी मार्क्सवादी

शक्तिको आधारमा मार्क्सवादी

• विस्तारवादी मार्क्सवादी

• साम्राज्यवादी मार्क्सवादी 

• चाईनिजम मार्क्सवादी 

पहुँचका आधारमा मार्क्सवादी

• प्रतिकृयावादी मार्क्सवादी

• हुनेखाने मार्क्सवादी

• हुदाखाने मार्क्सवादी

• बीचौलिया मार्क्सवादी

श्रद्धाका आधारमा मार्क्सवादी

• भाग्यवादी मार्क्सवादी

• कर्मफलवादी मर्क्सवादी

• देवतावादी मार्क्सवादी

द्वन्द्ववादी मार्क्सवादी

• द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी मार्क्सवादी

• द्वन्द्वात्मक आदर्शवादी मार्क्सवादी

दर्शनको आधारमा मार्क्सवादी

• आध्यात्मिक मार्क्सवादी

• भौतिकवादी मार्क्सवादी

उत्पादनका स्वरूपका आधारमा मार्क्सवादी

• सामन्तवादी मार्क्सवादी

• पुँजीवादी मार्क्सवादी

• समाजवादी मार्क्सवादी

• साम्यवादी मार्क्सवादी

विश्वसमाजमा लगभग लगभग यिनै प्रकारका मार्क्सवादी छन् जो एक आपसमा कहिले कतै भेटखाँदैनन् । हामी मार्क्सवादको खाल ओढेका नश्लिय जातिय धार्मिक पितृसतात्मक दलाल पुँजीवादी चिन्तन गर्ने मार्क्सवादी हौँ । तर आफुलाई मार्क्सवादी भनेरै चिनाउछौँ । अजीवौँ गरिब मार्क्सवादी ।

पितृसत्तात्मक नश्लिय जातिवाद रोग हो

 

पितृसत्तात्मक नश्लिय जातिवाद रोग हो

पितृसत्तात्मक वर्णाश्रममा आधारित जात व्यवस्थाको विभेद र शोषणमा पारिएकाहरूको परिस्थिति ३५ सय वर्ष भन्दा धेरै भईसक्दा पनि मानवियता देखाउन नसक्ने भ्रमको चेतनालाई खुब प्रेम र सम्मान जाग्दछ जब धार्मिक पितृसत्तात्मक जातिवादी दलाल पुँजीवादको पक्षमा विचार, वचन र व्यवहार प्रदर्शन गर्ने प्रवृत्ति भएकी (कथावाचिका)को प्रसंग उठदछ । पितृसतात्मक नश्लिय जातिवादले महिला र दलित माथि भईरहेको शोषण र विभेद देख्न सक्दैन । कथा वाचिका प्रतिको समर्थन वा विरोध प्रसंगको केन्द्र हैन तर त्यही समर्थन वा विरोध गर्ने चेतनाले हजारौं हजार वर्ष देखि भईसहेको विभेद र असमानता प्रति अनदेखा गरेर बुझपचाउने भ्रमको चेतना प्रति प्रश्न हो ।

अबका दिनहरूमा वर्णाश्रममा शुद्र जात भएकै आधारमा ज्ञानका कुरा सुन्द, पढदा, लेख्दाको हकमा कानमा सिसा पघालेर हालिदिने, जिब्रो काटिदिने, हात काटिदिने । पितृसत्तात्मक समाज हो भन्दैमा नारीलाई सती जानलगनउने, बोक्सी, बेसिया जस्ता लान्छना लगाउने अमानविय क्रियाकलाप गर्ने समय छैन । नवराज वि.क. हत्या प्रकरण नवराज सहित ६ जनालाई बाँधेर नदिमा फालेर हत्या गरेको घटना ताजै छ । प्रेमिकाको परिवार सहित २६ जनालाई कानुनले अपराधी सावित गरेर अपराधको सजाय भोगिरहेका छन् जसमा २४ जना जस्तो ज्यानमारा अपराधीलाई जन्मकैदको सजाय सुनाएको छ । त्यस्ता पितृसत्तात्मकता, नश्लिय एवं जातिवादी चिन्तन र प्रवृत्तिलाई धर्म, संस्कृति र परम्परा मान्ने अमानवीय र गैरकानुनी बुझाई र व्यवहारलाई समयमै त्याग्न सक्नु पर्दछ । कुनैपनि व्यक्तिमा भएको यस्तो प्रवृत्ति रोग हो जसले सिङ्गो समाजलाई रोगी बनाउदछ । 

नेपालको शान्ति, सद्भाव र एकता साथै विकासको कारक र बाधक यही धार्मिक पितृसत्तात्मक जातिवादी दलाल प्रवृत्ति भएको भ्रमको चेतना नै हो । यो रोग हो जो पुस्तौँ पुस्ता सर्दछ र पुस्तालाई नै रोगी बनाउदछ । तर यो यस्तो रोग हो जो रोगीलाई थाहा नहुन सक्छ कि म रोगले संक्रमित छु भनेर । व्यक्तिलाई लागेको प्राण घातक रोगले त्यही व्यक्तिलाई वा लापरबाही गरेमा त्यस बाट सिमित केहीलाई सर्न सक्छ । तर पितृसत्तात्मक नश्लिय जातिवादी नामक असामाजिक र अमानवीय रोग पुस्तौँपुस्ता सर्दछ जसले सिङ्गो समाजलाई नै संक्रमित र रोगी बनाउदछ । यस्ता रोग बौद्धिक रोग हो जसमा अन्धविश्वास र भ्रमको चेतनाले संक्रमित हुन्छ भन्न सकिन्छ । भ्रमको चेतना बडो गाढा र गहिरो अन्धकार हुन्छ यस बाट बाहिर निस्कने एक मात्र उपाय भनेको अप्प दिपो भव: नै हो ।

नेपालीको शत्रु को !

 

नेपालीको शत्रु को !

हिजोका दिनमा सामन्तवादको नेतृत्व गर्ने त्यो राजसंस्था र सामन्ती राजालाई वर्गीय शत्रु बनाईएको थियो । आजकादिनमा त्यो व्यवस्था पूर्ण रूपमा परास्त गरियो र संघीय लोकतान्त्रिक गणतान्त्रात्मक व्यवस्था ल्याईयो । व्यवस्था फेरियो तर आवस्था उहीँ छ । अबका दिनमा नेपाली समाज तथा राज्यको विकास र समृद्धिका बाधक के/को हो त ! भ्रष्टाचार हाम्रो शत्रु हो भनेर पहिचान गरिएको भए त्यस सँग कसरी र कसले लड्ने भन्ने अर्को प्रश्न उठ्नसक्छ ! भ्रष्टाचार भनेको के हो ? यसलाई कसले संरक्षण गरिरहेको छ ? यसको उर्जाको स्रोत के र कहाँ छ ?

नेपालीको अविकासको कारक एवं विकास र समृद्धिको बाधक नेपाली स्वयं हो ।

पितृसतात्मक समाजको बौद्धिकता

 

पितृसतात्मक समाजको बौद्धिकता

धार्मिक पितृसत्तात्मक नश्लिय सामन्तवादी समाजको उपज हो वर्तमान समाज । समाजमा घटिरहेका त्यस्ता हरेक घटना तथा त्यसको परिणामका कारक भनेको "सतीले श्राप दिएको" भन्ने भाष्य निर्माण र स्थापित गर्न खोजीएको छ । सतीले श्राप वा वरदान दिएका कारणले नेपाली समाजको विकास र समृद्धि निर्धारण हुने/नहुने भन्ने कतै कसैले प्रमाणित गर्न सक्ने छैन । तर नेपाली समाजको हकमा सतीले श्राप दिएका कारण हो भन्ने अप्रासंगिक, असामाजिक, अन्धविश्वासी र अवैज्ञानिक भाष्य निर्माण गरिएको छ र अझ गरिदैछ । 

धार्मिक पितृसत्तात्मक नश्लिय सामन्तवादी समाजका शासक वर्गले निर्माण गरेका यस्ता धेरै भाष्यहरू छन् जसले वर्तमानका धार्मिक पितृसतात्मक जातिवादी दलाल पुँजीवादका शासक तथा उच्च वर्गले पनि निजी तथा सामुहिक स्वार्थ पूर्ति गरिरहेका छन् आज पनि । यो भौतिक जगतमा रहेको मानव समाज तथा यसको विकास, परिवर्तन, निरंतरता, सम्बन्ध एवं अन्तरक्रियाका कारणले उक्त समाजको वर्तमान र भविष्य तथा परिणाम निर्धारण हुन्छ भन्ने समाजशास्त्र तथा त्यसको विज्ञान तथा तथ्य र प्रमाण सँग जोड्न, खोज्न, चिन्तन र अध्ययन गर्न सक्नु पर्दछ । 

"सतीले श्राप" दिएको भन्ने जस्ता अवैज्ञानिक भाष्यलाई उत्तर आधुनिक समाजमा वा पुँजीवादी समाजमा त्यस्ता विषय वा प्रसँगलाई समर्थन, प्रचार र अन्तरक्रिया गर्नु भनेको फेरि पनि धार्मिक पितृसतात्मक जातिवादी दलाल पुँजीवादलाई पुनःस्थापना गर्नु हो । अन्धविश्वासलाई समाजमा आश्रय दिनु, समर्थन गर्नु वा प्रचार गर्नु पनि हो । जब त्यो समाजका बौद्धिक तथा अगुवाले यस्ता धार्मिक पितृसतात्मक नश्लिय सामन्तवादी चिन्तन, भाषा, अभ्यास र अन्तर्क्रिया गर्दछ भने उक्त समाज अन्धविश्वासी समाज हो भन्ने स्पष्ट प्रमाणित हुन्छ । 

त्यस्तै तर्क, तथ्य, प्रमाण र विज्ञान नभएको अन्धविश्वासी, भाग्यवादी, कर्मफलवादी तथा पितृसतात्मक सामन्ती शासक वर्ग द्वारा निर्मित भाष्यको प्रयोगलाई अन्धश्रद्धालु एवं पितृसत्तात्मक समाजले बौद्धिकताको मान्यता दिएको हुन्छ साथै कथित बौद्धिकले पनि सोही भाषाको प्रयोग गरेर अन्तरक्रिया गरिरहेको हुन्छ । आदर्शवादी एवं प्रतिक्रियावादी प्रवृत्ति भएका बौद्धिकहरूले समाजमा त्यो शासक तथा उच्च वर्गको निरंतरताकालागि वकालत गरिरहन्छ । आदर्शवादले एक आदर्श, कथा वा भाष्य निर्माण गरेर सामाजिक संरचनामा रहेका वर्गीय खाडल ढाकछोप गर्ने गर्दछन् भन्ने आलोचना गर्दछ द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद पक्षधरहरूले ।

अर्को तर्फ द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी चिन्तक पक्षधरहरू उक्त आदर्श, कथा र भाष्यहरूमा त्यो शासक तथा उच्च वर्गको हितमा कार्य गरिरहेको हुन्छ भन्ने बुझ्न सक्दछन् र त्यस्ता सामन्ती भाष्यलाई विनिर्माण गर्न खोज्दछ । त्यसैले हुन सक्छ द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी दार्शनका चिन्तकहरूले सामन्तवादी समाजका त्यस्ता भाष्यहरूमा कुन वर्गकालागि वर्गीय लाभ हुदैछ भन्ने खोज गर्न सक्नु पर्दछ भन्दछन् कार्ल मार्क्स ।  (अप्प दिपो भवः। बुद्ध)

संविधान Vs धार्मिक ग्रन्थ

 संविधान Vs धार्मिक ग्रन्थ

धार्मिक अन्तरक्रियाका नाममा कुनै पशुको आकृति जो निर्जीव छ त्यसको कानमा मनोकामना सुनाएमा त्यो पूरा हुने छ भन्ने मान्नयता निर्माण गरिएको छ । यो मनोकामनालाई बरू कागजमा लेखेर नगर, प्रदेश वा संघको कुनै सम्बन्धित निकायमा वा व्यवस्थापिका, कार्यपालिका साथै न्यायपालिकामा रहेको सुझाव पेटीमा हालियो भने केही अर्थ राख्न सक्छ । 

राज्यले त्यस राजनैतिक सिमाना भित्र रहेका निश्चित मानवहरूलाई नागरिकता दिनुको अर्थ भनेको कर तथा राजस्वको असुलीको दायरा भित्र समेटेको, मतदानको अधिकार सुनिश्चित गरिदिएको साथै सामाजिक न्याय र सुरक्षा दिनेछौ भनेर प्रतिज्ञा गरेको परिचय सहितको नागरिकको अधिकार तथा कर्तव्य सहितको प्रमाणपत्र हो नागरिकता । 

एकातर्फ राज्यलाई कर, राजस्व तथा मतदान दिने तर जब अधिकारको, सामाजिक न्याय, सुरक्षा, मौलिक हक तथा मानवअधिकारको विषय प्रसंग आउदा राज्य सँग माग गर्नु पर्नेमा धर्मको नाममा त्यस्ता निर्जीव मूर्तिको कानमा भन्नू पर्छ भनेर शासक तथा उच्च वर्गले नागरिकलाई मिसलिड गरिरहेको होईन भन्न सकिन्न । 

राज्यले जसरी आफ्ना नागरिकलाई अधिकार र कर्तव्य सहितको नागरिकताको प्रमाणपत्र वितरण गरेको हुन्छ त्यसरी नै अधिकार, कर्तव्य, सामाजिक न्याय र सुरक्षा सुनिश्चितको साङ्केतिक प्रमाण पत्र हो । तर कुनै व्यक्तिलाई तिमी यस धर्मको हौ तिम्रो शान्ति, सुरक्षा, न्याय र अधिकार सुनिश्चित गरिनेछ भनेर परिचयको प्रमाणपत्र किन वितरण गरिरहेको छैन ! 

यदि कोही व्यक्ति संविधानलाई भन्दा कुनै निश्चित धार्मिक संस्था र ग्रन्थलाई प्रधान मान्दैछौँ भने अब समय आएको छ कि त्यस्ता सामाजिक न्याय र सामाजिक सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्ने प्रमाण पत्र वितरण गर भनेर । धर्मका नाममा कसैले कसैलाई अन्धविश्वास जस्ता भाग्यवाद र कर्मफलवादका नाममा मिसलिड गर्ने अधिकार कसैलाई नरहेको बुझ्नु पर्दछ । 

आधुनिक राज्यको अवधारणामा संविधान र राज्य भन्दा माथि कुनै धार्मिक संस्था हैन र छैन । नागरिकको न्याय, सुरक्षा र अधिकारको मूल दस्तावेज रहेको नेपालको संविधानमा कुनै धार्मिक संस्था वा धार्मिक ग्रन्थ संविधान भन्दा माथि हो भनेर कतै लेखिएको छैन । व्यवहारिकता र वास्तविकताको तालमेल हुन जरुरी छ । 

धार्मिक अन्तरक्रियाका नाममा गरिरहेको दान दक्षिणा राज्यको ढुकुटीमा जम्मा गर्न सके एकद्वार प्रणाली अन्तर्गत राज्यले नै नागरिकलाई सुरक्षा र न्यायका नाममा पुनः वितरण गर्ने छ । दान गर्न खोजिएका नगद तथा जिन्सीको मूल्य बराबर राज्यमा जम्म गर्नसके राज्यले त्यसको लेखाजोखा राख्नेछ र पुनः फिर्ता गरिदिने निश्चित हुन्छ । तर धर्मका नाममा चढाईएका भेटी तथा दान कतै बाट फर्किएर आउने छैन ।

राज्य सँग अधिकार माग्ने अधिकार तब हुन्छ जब राज्यको कोष बढाउने कर्तव्य तथा दायित्वमा त्यस राज्यका नागरिक सचेतनाकासाथ कर्तव्यबोध गर्दछ । यस्त विषय बाट निश्चित स्वार्थ समुहले मानव तथा नागरिकलाई मिसलिड गरिरहेको स्पष्ट देखिन्छ ।

नेपालको संविधान भन्दा उच्च कुनै धार्मिक संस्था वा धार्मिक ग्रन्थ हो भने किन संविधानमा लिखित छैन ! यस बाट नै स्पष्ट हुनु पर्दछ कि देवतावादीहरूकालागि त्यो धार्मिक ग्रन्थ भनेको पनि त्यही संविधान हो भने भौतिकवादीकालागि भौतिकवादी दर्शन भनेको पनि त्यही संविधान हो भनेर बुझ्न र बुझाउन सक्नु पर्दछ । 

वर्तमान आधुनिक राज्यमा नेपालको संविधान र राज्यको विकल्प अन्य कुनै पनि प्रकारका धार्मिक ग्रन्थ हुनै सक्दैन भनेर त्यो संविधानले आदेश र निर्देश गर्दछ । कुनै धार्मिक ग्रन्थले स्वयंलाई संविधान भन्दा उच्च हो भनेर वकालत गर्दछ भने त्यस्ता धार्मिक ग्रन्थमाथि तत्काल कानुनी कार्यवाही गर्न सक्नु पर्दछ । 

नेपालको संविधान २०७२ समाजवाद उन्मुख संविधान हो । समाजवादमा धार्मिकअतिवाद, देवतावाद, पितृसत्ता, जातिवाद, वर्णाश्रम व्यवस्था, रेसिजम, र पुँजीवादको कुनै स्थान हुदैन । नेपालको संविधान यस्ता असमानता र विभेद कायम राख्ने सामाजिक संरचनालाई गैरकानुनी मान्दछ । 

नेपालको संविधान सर्वोच्च तहको मूल कानुन हो त्यस भन्दा माथि न त कुनै निश्चित धर्मको देवता छ, न त धार्मिक ग्रन्थ छ न त देवतावाद । त्यस देवतावादले पनि धार्मिक संस्था, देवता तथा देवतावादीलाई पनि सिकाउनु पर्दछ कि विधिको शासनमा संविधान भन्दा उच्च कोही र केही छैन भन्ने । साथै राज्य भन्दा माथि तल राज्य नै हुन्छ । राज्यको आकाशमा न त स्वर्ग हुन्छ, न त राज्यको पातालमा नरक नै हुन्छ भन्ने कुरा बुझाउन सक्नु पर्दछ ।  अप्प दिपो भवः।

प्राकृतिक प्रकोप Vs दैवी प्रकोप

प्राकृतिक प्रकोप Vs दैवी प्रकोप 

वर्तमानमा नेपाल तथा विश्व समाजमा घटिरहेका कुनैपनि घटना कि त प्राकृतिक हुन्छ कि त समाज निर्मित । कुनै पनि घटना दैवीप्रकोपका कारणले हुदैन, त्यस्ता हरेक घटनाहरू कि त प्राकृतिक प्रकोप बाट हुन्छ कि त सामाजिक (मानव कारक) । कुनै ढुङ्गामा कथित पसिना आएका/नआएका कारणले प्रकृतिक प्रकोप (Natural disaster) वा समाजमा भएका घटनालाई जोडनु भनेको अन्धविश्वास हो, त्यसैलाई दैवी प्रकोप (Divine disaster) मान्दछन् । यस्ता भाष्य र घटनाको कुनै सम्बन्ध हुदैन र कोही कसैले भौतिक कारण र प्रमाण पेश गर्न सक्नेछैन । त्यस्ता घटनाको न त त्यो पत्थर सँग कुनै सम्बन्ध हुन्छ न त त्यसको कथित पसिना आउनु/नआउनु सँग कुनै अन्तरक्रिया नै हुन्छ । यस्ता आईडिया र भाष्य निर्माण गरेर मानव तथा समाजलाई मिसलिड गरिरहेका छन् केही निश्चित स्वार्थ व्यक्ति तथा समुहले । यसलाई सामन्तवादी आदर्श र भाष्य पनि मान्न सकिन्छ ।

प्राकृतिक र दैवी प्रकोपलाई एकै रूपमा लिने गरेको पाईन्छ । प्रकृति र समाजलाई मान्न नचाहने पक्षधरले हरेक घटनालाई दैवी प्रकोप भनेर मान्ने गरेको पाईन्छ । प्राकृति प्रकोप वा सामाजिक तथ्य (Social fact) मा आधारित प्रत्येक घटनालाई भाग्यवाद (Fatalism), कर्मफलवाद (Karmism) वा दैवीक सँग जोडेर बुझने/बुझाउने गरेको पाईन्छ । भूकम्प, सुनामी, टोर्नाडो, ज्वालमुखी लगायत यस्ता प्रकृतिका शक्तिशाली तर विशुद्ध प्राकृतिक क्रिया द्वारा मानव तथा प्राणीमा पुगेको क्षतिलाई प्राकृतिक प्रकोप मान्न सकिन्छ नकि दैवी प्रकोप । दैवी प्रकोप कतै प्रमाणित हुदैन र गर्न सकिँदैन । घटनाको तथ्य र कारण विभिन्न दृष्टिकोण बाट निकाल्न वा प्रमाणित गर्न सकिन्छ तर तथ्य र प्रमाण नै देखाउन नसक्ने अनि दैवीप्रकोप भनिदिने र त्यसैमा अन्धविश्वास (Superstation) गर्नुले मानव तथा समाजलाई मिसलिड गर्नु नै हो, हैन भन्न सकिन्न ।

प्राकृतिक प्रकोप र सामाज निर्मित घटनालाई मानव तथा समुहले चिन्तन र विश्लेषण गर्न नसकेपछि र त्यसको विषयगत, दार्शनिक र वैज्ञानिक खोज अध्ययन र चिन्तन गर्न नसक्ने वा नचाहने र त्यसता घटनालाई दैव सँग जोडेर अवैज्ञानिक र अव्यवहारिक कारण र धारणा प्रस्तुत गर्नु र त्यही ढङ्गले वा भाग्यवाद र कर्मफलवाद सँग जोडेर त्यस घटना प्रति अन्धविश्वास गर्नु/गर्न लगाउनु दैववाद र पक्षधरहरूको मुख्य उदेश्य हुन्छ । दैवी प्रकोप भन्ने कुनै घटना हुदैन र छैन र प्रमाणित गर्न पनि सकेका छैनन् । तर मानव समाजमा प्राकृतिक प्रकोप तथा समाजिक तथ्यमा आधारित घटनालाई दैवी प्रकोप भनेर भाष्य निर्माण गरिएको छ र त्यसलाई निरंतरता दिदै गरेको देखिन्छ । दैवी प्रकोप सँग कुनै घटना सम्बन्धित नभएपनि समाजमा दैवी प्रकोपको वकालत र अभ्यास गर्नेको संख्या गरिब मूलुकमा अत्यधिक प्रतिशतमा रहेको पाउन सकिन्छ । त्यस्ता अभाव र गरिबीको चापमा पारीएको राज्यमा दैवी प्रकोप भन्ने शब्द र भाष्य बौद्धिक स्तरको मान्दछ र कथित बौद्धिक वर्गले पनि प्रयोग गरिरहेको स्पष्ट देख्न सकिन्छ । 

प्राकृतिक प्रकोपमा त्यस्ता शक्तिशाली क्रिया गर्दछ जसमा मानव तथा समाजको कारणले नभई विशुद्ध प्रकृतिको आफ्नै नियमितताका कारणले गर्ने हुने मानव तथा प्राणीमा पुगेको क्षतिका कारकलाई प्राकृतिक प्रकोप मान्न सकिन्छ । मानव तथा समाजले विकासका नाममा प्रकृति वा प्राकृतिक श्रोत साधन माथि गरिएको खेलवाड र दोहनका कारण हुने तथ्य र प्रमाण पुग्ने खालका घटना जस्तै पहिरो (land slide), खोला/नदि किनारामा निर्मित संरचनाको बाढीले गरेको विनाश लगायत जस्ता बाट हुने क्षतिलाई सामाजिक तथ्य (Social fact) अन्तर्गतका प्राणहरू पुग्ने घटनालाई सामाजिक मान्न सकिन्छ । घटनाको तथ्य र कारण पेश गर्न नसक्ने अनि दैवको कारणले हो भन्ने भाष्य निर्माण गरेर वाहवाही कमाउने यसको विशेष जोडबल हुन्छ । प्राकृतिक प्रकोप प्रकृति र विज्ञानमा आधारित तथ्य हो भने दैवी प्रकोप भनेको भाष्य मात्र हो जो अन्धविश्वास, भाग्यवाद र कर्मफलवादमा खेल्दछ भने प्रकृति र विज्ञानलाई अस्विकार गर्दछ, नजरअन्दाज गर्छ । 

केही साता पहिले दुई यात्रुबाहक बस पहिरोले बगाएर भएको त्यो दुर्घटना मानव तथा समाज निर्मित घटना हो । भौतिक संरचना विकास पूर्वाधारका नाममा दिगोविकास र प्रकृतिको संवेदनशिलता माथि भईरहेको खेलवाड, लापरवाही र दोहनका कारण हैन भनेर भन्न सकिन्न । घटनामा देखिँदा पहिरो र बाढी देखिएपनि त्यस पहिरो र नोक्सानीको मूल कारक भनेको मानव समाजको अन्तरक्रियाको परिणाम हो । तर समाजले यस्ता प्रकृतिका घटनालाई केहीले प्राकृतिक प्रकोप मान्दछन् भने दैववादीले दैवी प्रकोप मान्दछन् जो सरासर गलत हो । यस्त प्रकृतिका घटनाको जवाफदेहिता मानव समाजले लिन सक्नु पर्छ । त्यसरी नै नेपालको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलमा मिति २०८१ श्रावण ९ गते बुधबारका दिन ११ बजेर ११ मिनेटमा सौर्य एयरलाईन्सको भएको विमान दुर्घटना पनि प्राकृतिक प्रकोप र दैवीप्रकोप नभई सामाजिक कारण हो । त्यो सामाजिक तथ्यमा आधारित घटना हो जसलाई धार्मिक पितृसत्तात्मक जातिवादी दलाल पुँजीवादका कारण हो भनेर मान्न/भन्न सकिन्छ ।

देवतावाद, देवता र देवतावादी

 

देवतावाद, देवता र देवतावादी

• हामी (म) हाम्रो (मेरो) चेतनामा गढेर बसेको देवतावाद सँगको द्वन्द्वात्मक भौतिकवादको शस्त्र शास्त्रीय महासंग्राम हो । स्वयं भित्रको देवतावादलाई परास्त गर्नु छ ।

• हाम्रो लडाँइ हामी (म) भित्र भएको देवतावादको प्रभाव शून्य बनाउने अभियान हो । विश्वसमाजमा रहेको देवतावाद बुद्धहरूले त हटाउन घटाउन नसकेको भने हाम्रो वास्तविकता र धरातल निकृष्ट छ ।

• भौतिकवादले देवतावाद (Idea of god)को आलोचना गर्दा देवताले कुनै प्रतिक्रिया दिएनन् तर कथित देवतावादी हौँ भनेर मान्नेले स्विकार गर्न किन सक्दैन ? 

• यदि कोही मानव निजी सम्पत्तिको संकलन र आर्थिक वृद्धि गर्ने दौडमा छौँ भने हामी भौतिकवादी हो । देवतावादी हुन खोज्नु त देखावटी हो ।

• भौतिक वस्तुको उत्पादन, उपभोग गर्ने यस मानव समाजमा कोही पनि देवतावादी छैनन् । 

• आफुलाई व्यवहारमा देवतावादी प्रमाणित गर्ने कोही मानव छैनन् । भौतिकवादको व्यवहारमा देवतावादको गफ गरेर देवतावादी प्रमाणित गर्न खोज्नु स्वयंको बौद्धिक क्षमतालाई नोक्सानी गर्नु हो ।

• देवतावादको उत्पादन गर्ने मानव समाज हो । तर अन्धविश्वासको पराकाष्ठा नाघेर यति सम्म पुग्यो कि देवताले मानवको सृजना गरेको हो भन्ने भ्रम सृजना गराई सकियो । यस्ता भाष्य निर्माण गरेर काल्पनिकता र झुठलाई सत्य सावित गर्न खोज्नु समाजलाई अन्धकारमा धकेल्नु हो ।

(वैज्ञानिक समाज निर्माण अभियान)

देवतावादको प्रभाव

 देवतावादको प्रभाव

विश्व समाजमा आफुलाई देवतावादी ठान्नेले अरूको देवता, अर्काको धर्म र अरू देवतावादी किन स्विकार्न सक्दैनन् ? देवतावाद मान्ने र आफुलाई देवतावादी ठान्नेहरूको एकै देवता (एकल देवता र बहु देवता) किन छैन ?

देवतावाद देखावटी र बहसको विषय मात्र हो, यसलाई बहसको बखतमा मात्र वा लाभकालागि वा देखावटी गरेर आफुलाई देवतावादी सावित गराउन मात्र प्रयोग गरेको पाईन्छ । त्यस्तै समान विचार, वचन र व्यवाहार गर्न सक्नेहरूको समूह हो जो देवतावादका नाममा विभिन्न समुहमा विभाजित छन् । जो एक आपसमा विपरीत ठान्छन् अन्य देवतावादी समुहलाई जो विश्वसमाजमा स्पष्ट देख्न सकिन्छ ।

देवतावादीहरूको एकता असम्भव । देवतावादीहरूले विश्वसमाजमा एकै देवताव मान्नै सक्दैनन् । विश्वसमाजमा देवतावादीहरू एक हुनै सक्दैनन् । तर पनि गर्वका साथ आफुलाई देवतावादी ठान्छन् । देवतावादले मानवमा शान्ति, करूणा र मानवतावाद स्थापित गर्न असम्भव छ । आज सम्मको देवतावादले गर्न नसकेको कार्य समाजमा यही हो तर सबै भन्दा बढी वकालत र भजन गाईएको पनि यही शान्ति, करूणा र मानवतावादको नै छ । 

देवतावाद हिंसात्मक छ, देवतावाद अमानवीय छ, देवतावाद अधार्मीक छ, देवतावाद अनयायिक छ, देवतावाद भड्किलो छ, देवतावाद करूणाविहिन छ, देवतावाद अवैज्ञानिक छ, देवतावाद अलोकतान्त्रिक छ, देवतावाद मूख्य गरेर अव्यवहारिक र अन्धविश्वासी छ ।

("God is dead" is a statement made by the German philosopher Friedrich Nietzsche.)

सभ्यता राज्यको पहिचान हो

 

सभ्यता राज्यको पहिचान हो

आधुनिक नेपालको राजनीतिक सिमाना भित्र विकास भएका ऐतिहासिक सभ्यताको जगमा बनाईएको हो वर्तमान नेपाल । त्यस्ता सभ्यताहरूको विकास विश्वसमाजमा आफ्नै ढङ्गले गरिएको पाईन्छ जसको विशेष महत्व छ । सोही अनुसार नेपालमा पनि विषयविज्ञहरू द्वारा त्यस्ता सभ्यताको पहिचान गरिएको छ मुख्य गरेर जस्तै किराँत सभ्यता, नेवा सभ्यता, सिन्जा सभ्यता, लुम्बिनी सभ्यता र मिथिला सभ्यता मानिएको देखिन्छ । वर्तमानमा विश्वसमाजमा जसरी सभ्यता र महासभ्यताहरू बहसको केन्द्र बनेको छ त्यसरी नै नेपालमा पनि सभ्यता र इतिहास बहसको केन्द्र बनिरहेको छ । यसको वैज्ञानिक र दार्शनिक कारण भनेको मानव अन्य प्राणीहरू भन्दा फरक त्यही सभ्यता र सँस्कृतिले हो भनेर मानिन्छ र त्यही नै मानवको जीवनको आधार हो भनिन्छ । त्यसै कारण अबका दिनहरूमा सामाजिक विज्ञानको बलमा सभ्यता र इतिहासको बहसमा वैज्ञानिकता र अझ व्यपकता बढेर जानेछ ।

विश्व समाजमा त्यही सभ्यताको जगमा बनेको राज्यहरूले आफ्नो सभ्यता प्रति गर्व गर्छन् साथै खोज, अध्ययन, अनुसन्धान गर्दै त्यसको संरक्षण र संवर्धनमा लागि पर्दछन् । तर नेपाल मात्र यस्तो राज्य हो जसलाई आफ्नो सभ्यता प्रति कुनै गर्व र सम्मान देखिदैन । जब त्यहाँका नागरिकले आफ्नो इतिहास र सभ्यताको विषय उठाउदछ तब यो राज्यले बौद्धिकता र वैज्ञानिकता गुमाएको देखिन्छ । विश्व समाजमा नेपाल मात्र यस्तो राज्य हो जसले इतिहास र सभ्यतालाई ढाकछोप र तोडमोडमा अग्रसरता देखिन्छ । सभ्यताको जगमा निर्माण भएको वर्तमान नेपालले जब सम्म आफ्नो इतिहास र सभ्यता प्रति गर्व र सम्मान गर्न अग्रसरता देखाउदैन तब सम्म यो राज्यलाई संविधानले सार्वभौमसत्तासम्पन्न माने पनि त्यसमा व्यवहारिकता देखिदैन ।

इतिहास र सभ्यताहरूलाई जातिवादी देख्नु भनेको त्यो चरित्र र प्रवृत्ति नश्लिय, जातिवादी र धार्मिक अतिवादको होईन भन्न सकिन्न । यदि कुनै व्यक्ति, समुह, संस्था वा राज्य जसले त्यस राष्ट्रको सभ्यतालाई जातिवादी देख्दछ त्यो चेतना र प्रवृत्ति भएका मानव नागरिक भएपनि अनागरिक हो, जसलाई राष्ट्र प्रतिको प्रेम, बफादारिता नरहेको मान्न सकिन्छ । जो विविधता बीचको एकता र सद्भाव विपरीत एकता र सद्भाव भड्काउनेमा पर्दछ भनेर भन्न कञ्जुस्याँई गर्न हुन्न । त्यस्तो राज्य नश्लिय, जातिय र धार्मिक अतिवादको कब्जामा रहेको मान्न सकिन्छ । आधुनिक तथा वर्तमान नेपाल त्यसैको स्पष्ट नमुना हो । 

इतिहास र सभ्यतामा तथ्य र प्रमाणको आधार भएकाले सामाजिक विज्ञानको अध्ययनको क्षेत्र मानिएको हो । इतिहास र सभ्यतालाई काल्पनिक साहित्य निर्माण गरेर त्यसमाथि छेडखानी, तोडमोड गर्दै निच ढङ्गले शोषण र विभेद गरिएको स्पष्ट देख्न सकिन्छ । वर्तमान नेपालको विकासको जग मानिएका इतिहास र मानव सभ्यता माथि वर्तमान नेपाल तथा राज्यले गर्दै गरेको व्यवहारमा बौद्धिकता र वैज्ञानिकता गुमेको जस्तो प्रमाणित हुन्छ । वर्तमान राज्य र संविधानलाई नश्लिय, जातिय र धार्मिक अतिवादले पूर्णरूपमा कब्जामा राखिएको भनेर बुझ्न सकिन्छ ।

सभ्यता भनेको राज्य तथा त्यस राज्यका नागरिकहरूको पहिचान हो, इतिहास हो, मानवशास्त्र हो, समाजशास्त्र हो, भूगोलशास्त्र हो, राजनीतिशास्त्र हो, अर्थशास्त्र हो, कला-साहित्य ले भरिएको मानविकी हो, सामाजिक विज्ञान हो । मानव समाजको आवश्यकताले उत्पादन गरेको प्रविधि र ज्ञान हो साथै दर्शन हो । नेपालका सभ्यताको महत्व बुझ्न बुझाउन दिनरात नभनी लागिपरेका महान चेतना र शरीरहरूलाई सम्मान गर्दछौँ । किराँत सभ्यताको पुनः जागरणकालागि लागिपरेका सबै सबै प्रति उच्च सम्मान व्यक्त गर्दै 'किराँत स्वायत्तता जनअभियान'को यो दोस्रो वार्षिक उत्सवको अवसरमा हार्दिक बधाई तथा शुभकामना व्यक्त गर्दछौं ।

देवतावादको अवसान (Demise of Divinism)

 देवतावादको अवसान (Demise of Divinism)

विश्वसमाजलाई संकटमा पार्ने देवतावादमा संकट र चुनौती बढन थालेको देखिन्छ । देवतावाद जति जति सलबलाउछ र जति सक्रिय हुन्छ त्यतिनै त्यसको अवसानको उल्टो दिनगन्तिको वेग बढदो हुन्छ । समाजले देवतावादलाई विकृत (Deform) र विनिर्माण (Deconstruct) गर्ने प्रक्रिया दिनप्रतिदिन बढदो देखिन्छ । यसको मुख्य कारक स्वयं देवतावाद नै हो । संख्यात्मक बाट गुणात्मक परिवर्तन गर्न नसक्ने द्वन्द्ववादी नियमको पालना नगर्नु यसको अवसान (Demise)को कारक हुन सक्छ ।

प्राकृतिक विज्ञानको नियम रहेको छ कि हरेक कुरा परिवर्तनशिल र गतिशील छ । त्यसरी नै गौतम बुद्धले भनेका छन् "सब्बे संखारा अनिच्चा" अर्थात सबै कुरा अस्थायी छ (Everything is impermanent)। त्यसरी नै समाजशास्त्रीय सैद्धान्तिक दृष्टिकोण (Sociological Theoretical Perspective) अनुसार समाजको परिवर्तनको आफ्नो नियम रहेको हुन्छ भनेर मान्दछ र हरेक संरचनाको उदय र अवसान हुन्छ भन्दछ । मानव समाजमा निश्चित ऐतिहासिक कालखण्डमा निश्चित कारणले सामाजिक संरचना र मूल्यमान्यताको जन्म हुन्छ र ढिलो चाँडो त्यसको अन्त्य हुन्छ भनेर वकालत गर्दछ । सोही नियमलाई आधार मान्ने हो भने त्यो देवतावाद (Divinism) को जन्म भयो र अवशान पनि हुने निश्चित देखिन्छ । 

देवतावादको अवसानको कारक स्वयं देवतावाद नै हुनेछ । देवतावादमा रहेको गुण साथै तथ्य र प्रमाणले भरिएको विज्ञानको मात्राले यसको आयु निर्धारण गर्ने हुन्छ । संख्यात्मक (Quantitative) बाट गुणात्मक परिवर्तन (Qualitative change) गर्न सक्ने द्वन्द्ववादको नियम (Hegel; Law of Dialectical) को पालना गर्न सकेन भने त्यस संरचनाको अन्त्य निश्चित हुन्छ भन्दछ ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद (Historical Dialectical Materialism) अर्थात मार्क्सवादले । देवतावादले स्वयंलाई गुणात्मक परिवर्तन भन्दा अव्यहारिक, अवैज्ञानिक र भड्किलो अभ्यास गर्नु नै यसको अवसानको कारक बन्ने छ ।

जसरी सामन्तवादको गर्भबाट पुँजीवाद (Capitalism)को जन्म भयो त्यस जन्म सँग पुँजीवादले स्वयंको विनासको चरित्र र समय पनि निर्धारित गरिसकेको हुन्छ । अर्थात पुँजीवादको अवसानको कारक स्वयं हो भनेको छ मार्क्सवाद (Marxism)ले । त्यसरी नै देवतावादको जन्म सँगै यसले आफ्नो अवसानको कारक स्वयं हो भनेर पूर्व तय छ मान्न सकिन्छ । देवतावादलाई भौतिकवादी (Materialism) दर्शन शत्रु हो भन्ने भ्रमको चेतना हुन्छ तर देवतावदको मुख्य शत्रु देवतावाद नै हो । देवतावदले गुणात्मक परिवर्तन भन्दा संख्यात्मक वृद्धिमा भ्रमको विश्वास राख्नु यसको अवसानको कारक बन्दछ । संख्यात्मक वृद्धि अस्थायी हो भने गुणात्मक वृद्धि दिगो विकास हुनसक्छ भन्ने पक्षमा कार्य नगर्नु सिघ्र अवसानको कारक बन्दछ ।

यदि कोही मानव देवतावदी कित्तामा छौँ र त्यस देवतावादको आयु लम्ब्याउनु छ भन्ने लाग्दछ भने देवतावादलाई गुणात्मक परिवर्तनमा लान सक्नु पर्दछ जो व्यवहारिक, वैज्ञानिक, मानवतावदी र कारूणीक गुणहरूले भरिपूर्ण बनाउने पहिलो र अनिवार्य सर्त हुनु पर्दछ । देवतावादको मुख्य शत्रु देवतावाद भित्र रहेको गुणको मात्रा हो नकि भौतिकवाद । देवतावादले भौतिकवादलाई शत्रु देख्नु भ्रमको चेतना (False consciousness) हो । देवतावादको शत्रु देवतावद नै हो भनेर बुझ्न सक्नु पर्दछ । देवतावादको अवसान निश्चित छ जसरी पुँजीवादको अवसान छ । जसरी पुँजीवादको अवसानको कारक त्यही पुँजीवादको उदण्ड चरित्र र भ्रमको चेतना हो त्यसरी नै देवतावादको अवसानको कारक स्वयं देवतावाद नै हो साथै त्यही देवतावादको अवैज्ञानिक, अव्यवहारिक व्याख्या र चरित्र साथै भ्रमको चेतना हो भनेर खोज गर्न सक्नु पर्दछ ।

न्याय (राज्य) र धार्म सँगसँगै जान सक्छ र!

 न्याय (राज्य) र धार्म सँगसँगै जान सक्छ र!

राज्य (लोकतान्त्रिक वा समाजवादी) र धर्म सँगै जाँदै जाँदैन त्यसरी नै संविधान र धर्मग्रन्थ सँगै जानै सक्दैन । समाजवादी / संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक धर्मनिरपेक्ष राज्य र धर्म साथै समाजवाद उन्मुख संविधान र धर्मग्रन्थ यो एक अर्को बीचको विपरीत हो । संविधानको सशक्त कार्यान्वयन भएको समाज तथा राज्यमा प्राकृतिक विज्ञान, सामाजिक विज्ञान, ज्ञान तथा प्रविधिको स्थान उच्च हुन्छ । संविधान नागरिकको न्यायको मूल दस्तवेज मानिएकोले सामाजिक न्याय तथा सुरक्षाको वितरण गुणस्तर हुन्छ । त्यस्ता राज्य तथा संविधानमा धर्मको स्थान गौण हुन्छ ।

राज्य र धर्म, संविधान र धार्मिक ग्रन्थ कसरी विपरीत हो र हैन पत्ता लगाउने ? संविधानमा भएको जसरी प्राकृतिक विज्ञान, सामाजिक विज्ञान एवं न्याय, ज्ञान तथा प्रविधिको खोज गर्दछ कि गर्दैन धर्म र धार्मिक ग्रन्थले ? खोज गर्दछ भने त्यो धर्म र धार्मिक ग्रन्थको जगमा के कस्ता र कति प्रकारका ज्ञान तथा प्रविधिको आविष्कार गर्न सकेको छ ? धर्म र धार्मिक ग्रन्थको दर्शनमा रहेर प्राकृति विज्ञान र सामाजिक विज्ञानका विषय तथा दृष्टिकोणहरूको विकास गर्न सकेको छ छैन ? यदि माथिका प्रश्नहरूको जवाफमा त्यस्तो अपेक्षित उत्तर र परिणाम आउदैन वा तथ्य र प्रमाण देखाउन सक्दैन भने राज्य र धर्म साथै संविधान र धार्मिक ग्रन्थ सँगसँगै जान वा लान सकिँदैन । 

जुन राज्य तथा समाजमा धर्मको वर्चस्व हुन्छ त्यस राज्यमा संविधान कमजोर र अपहेलित हुन्छ । त्यति मात्र हैन त्यहाँ विज्ञान र विधिको शासन कमजोर हुन्छ । जुन राज्यमा संविधान निर्णायक हुन्छ त्यहाँ विधिको शासन हुन्छ, विज्ञान (प्राकृतिक र सामाजिक) को स्थान उच्च हुने मात्र नभई ज्ञान र प्रविधिको उत्पादन र आविष्कार तिब्र गतिमा हुन्छ । यसैलाई आधार मान्ने हो भने नेपालमा विधिको शासन कमजोर रहेको जोकोहीले बुझ्न सक्दछ । विधिको शासन कमजोर हुनु भनेको संविधानमा रहेको सशक्तता कमजोर हुनु हो । संविधान कमजोर हुनु भनेको राज्य कमजोर हुनु हो । जुन सामजमा राज्य कमजोर हुन्छ त्यहाँ प्राकृतिक तथा सामाजिक विज्ञानको अवस्था कमजोर हुन्छ जसका कारणले ज्ञानको उत्पादन र प्रविधिको आविष्कारले स्थान बनाउन सक्दैन । जहाँ धर्म र धार्मिक ग्रन्थको शोषणमा समाज तथा राज्य चलेको/चलाईएको हुन्छ ।

नेपाली समाजको वर्तमान अवस्थाको गहिरो विश्लेषण गर्दा नेपाल राज्य र नेपालको  समाजवाद उन्मुख संविधानको सशक्तता र विधिको शासनको अवस्थाले स्पष्ट पार्दछ कि राज्यमा संविधानलाई लाचार बनाईएको छ भनेर सजिलै अध्ययन पेस गर्न सकिन्छ । जहाँ धर्म र धार्मिक ग्रन्थको दबदबा हुन्छ त्यहाँ राज्यले धार्मिक संस्थाको सेवकको कार्य गर्दछ भने त्यहाँको संविधान धर्म र धार्मिक ग्रन्थको पक्षपोषणमा वकालत गर्दछ । त्यसैले कथित धर्म सँग न्याय साथसाथै रहन सक्दैन । न्यायले धर्मलाई साथसाथै राख्दैन । कथित धर्म शक्तिशाली भएको राज्यमा न्याय कमजोर हुन्छ र न्याय सशक्त भएको राज्यमा धर्म र धार्म ग्रन्थको प्रभाव कमजोर हुन्छ । यति प्रसंग उठान गरिसकेपछि नेपाल त्यसैको उदाहरण हो/हैन के भन्ने ?

धर्म तथा धार्मिक ग्रन्थले न त सामाजिक न्याय, सामाजिक सुरक्षा, मौलिक हक, मानव अधिकार, प्रजातन्त्र, मताधिकार, मानव विकास, मानव खुशी, उच्च जीवनप्रत्याशा, वर्गीय समानता, लैङ्गिक समानता, जातिय समानता, मानवता र करूणाको स्थापना तथा वितरणको कुरा गर्दछ न त देवता (god) न त धर्मगुरूले त्यसको विषयमा वकालत गर्दछ । हजारौं हजार वर्ष त्यो विषयलाई श्रद्धा गर्दा पनि परिणाम नआउदा पनि फेरि पनि त्यसै माथि बारम्बार, पुस्ता पुस्ताले आस्थाको नाममा अन्धविश्वास गर्दछ भने त्यस समाजमा राज्य र संविधान कमजोर हुनु कुनै अचम्मको विषय मान्न मिल्दैन । त्यसैको परिणाम हो वर्तमान नेपाल । न्याय र धर्म सँगै नत जान सक्छ न त लान नै सकिन्छ । न्याय र धर्म, संविधान र धर्मग्रन्ध एकै पटक जान्छ वा लान सकिन्छ कसैले भन्दछ भने त्यस पात्रको नियतमा खोट छ कि बौद्धिकतामा भ्रमको चेतना बलवान छ भनेर बुझ्नु पर्दछ ।