नगदिकृत दशैं

पुँजीवादी समाजमा दशैंको टीका र जमरा ग्रहण संगै त्यो पवित्र आशिष वचनका साथ दक्षिणाको नाममा नगद पैसाले प्रधानता पाएको देखिदैछ । परंरागत दशैंको अभ्यासको संस्कृतिमा देखिएको परिवर्तन पुँजीवादको प्रभाव होईन भनेर नकार्न सकिन्न ।

हरेक कुराको ढिलो चाँडो, धेर थोर अार्थिक मूल्य हुन्छ भनेर मान्ने र मूल्य तोक्ने पुँजीवादले समाजलाई र समाजका हरेक क्रियाकलापलाई आर्थिकिकरण, नगदिकरणमा लगेर सामान्य जनजीवनमा पनि लाभको संस्कृति बीजारोपण गरेको छ । त्यो बीज हुर्किएर आज पुँजीवादी वृक्ष बनेको छ । जो अाफ्नो प्रभावमा दिनदिनै बलियो बन्दै गएको, झाँगिदै गरेको साथै भित्रभित्रै जरा फैलाएर गइरहेको देखिन्छ । 

वि.सं. २०४६/०४७ को जनआन्दोलन भन्दा अगाडि नेपाली समाज सरल समाजको रूपमा थियो । त्यस समयमा दशैंमा टीका जमरा र मान्यजनबाट आशिष वचन ग्रहण गर्दा छोराको हकमा छोरालाई तरबार, खुडा, खुकुरी, बन्चरो लगायतका साधन पुजा गराएर हस्तान्तरण गराईन्थ्यो भने छोरी बुहारीको हकमा कुटो, कोदालो, कचिया, खुर्पा लगायतका घरेलु साधन दिईन्थ्यो । त्यतिबेला वर्तमानको झै पैसाको प्रचलन चलाएको देखिदैन । त्यस बेलाको बडादशैंको सम्पूर्ण चलन र परंपरालाई राम्रोसँग अध्ययन गर्ने हो भने त्यो समाज कृषिप्रधान समाज रहेको पाउन सकिन्छ । 

त्यो सरल समाज समय परिवर्तन संगै जैविक एकता समाज, उत्तरआधुनिक, पुँजीवादी समाजमा प्रवेश गरेको संकेत अाकल मानिदै गरेको दशैको रीतिरिवाज बाट थाहा हुन्छ । हिजोको प्रचलन झै छोरा, छोरी र बुहारीको हकमा भिन्नभिन्न प्रकारको साधनले संकेत गरिन्थ्यो भने वर्तमान समाजमा मान्यजनको शुभ आशिष वचन संगै नगद पैसाको प्रचलन चलाउन थालिएको देखिन्छ । हिजोको भन्दा भिन्नै संस्कृतिको अभ्यासको पुनःनिर्माण भएको पाउन सकिन्छ ।

कोसेलिको रूपमा भेटकालागि सामान खरिद गर्न नगद जति आवश्यक देखिएको छ त्यसै गरि बाजे-बजु, माँ-बुबा एवं मान्यजनको अाशिर्वाद वचन दिदा होस् नगदको प्रभाव बढदो देखिन्छ । दशैं नगदिकरण हुनु सर्वसाधरण मानवकालागि भड्किलो र चुनौतीपूर्ण हो भने पुँजीपतिकालागि नाफा संकलन गर्ने आधार र अवसर हो ।

कान्छी बैनी रमालाई मातापिताजीको तर्फबाट टीका, जमरा र आशिष वचन सहित पुस्तक र नगद पैसा रू १००/- (एक सय) दिईयो भने हाम्रो तर्फबाट खुकुरी प्रदान गरेर केही शुभकामना दिदै पितृसत्तात्मक समाज बिरूद्ध हौसला सहित अगाडि बढ्न सकेस् भन्ने संकेत गरिरहेका छौं ।