अलविदा कमरेड मन्दिल !

 अलविदा कमरेड मन्दिल !

हजुरले बोक्नु भएको समाज विकास, परिवर्तन र रूपान्तरणको त्यस आन्दोलनलाई हामी निरंतरता दिने छौं, अगाडि बढाउने छौं । यो समाज एकदिन समतामूलक समाजमा पुनःनिर्माण हुनेछ । सारा मानवले सुरक्षीत र न्यायिक आभाष गर्न पाउनेछ । त्यो एक दिन आवश्य आउनेछ ।

उदयपुर चौदण्डीगढी नगरपालिका वडा नं.७ स्थायी निवासी सामाजिक-सांस्कृतिक रूपान्तरणका अगुवा, साहित्यकार, समाजसेवी, माक्र्सवादी लेनिनवादी अध्ययन केन्द्र बेल्टारका संस्थापक, माक्र्सवादी अभियानता क. मन्दिल श्रेष्ठको मिति २०७९ पुस ८ गते शुक्रबार बिहान देह त्यागको खबरले हामीलाई स्तब्ध बनाएको छ । उहाँले गर्नुभएको सामाजिक-सांस्कृतिक योगदानलाई उच्च सम्मान गर्दै यो समाजलाई अपुरणीय क्षति पुगेको हामीले महसुस गरेका छौं ।

क. मन्दिल श्रेष्ठहरू आफैमा मानवतावादी विचार र गुणस्तर प्रवृत्ति हुन् जसको मृत्यु वा हत्या कहिले हुन सक्दैन । त्यस न्यायिक विचारले अर्को सयौं क. मन्दिलहरूको जन्म भईरहेको हुन्छ । जसको विचारमा वर्गीय संघर्ष छ, ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी चिन्तन छ, समाजलाई समतामुलक बनाउन उद्वत्त छ ती पात्र वा प्रवृत्ति माक्र्सवादी हुन र क. मन्दिल हुन् ।

वर्गीय संघर्ष निरंतर रहोस् !

कमरेड मन्दिल अमर रहुन् !!

अलविदा क. मन्दिल !!

✊💐🇳🇵💐✊

कविता

 वर्ग र अन्धविश्वास

तथ्य, न्याय र समतामा धार्मिकता देख्नु, भौतिकवादका कुरा ।

प्रभु पुकारेर असत्यलाई सत्य बनाउनु, अन्धविश्वासका कुरा ।।

गरिबी र असमानतामा भौतिकवाद देख्नु, माक्र्सवादका कुरा ।

पिडालाई अघिल्लो जन्मको पाप देख्नु, कर्मफलवादका कुरा ।।

शासक-शासित पदसोपानमा असमान पहुँच देख्नु, वर्गीय कुरा ।

असमान वितरणमा भगवानको कृपा देख्नु, भाग्यवादका कुरा ।।

समाजमा वर्ग देख्नु, ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवादका कुरा ।

मानवमा अहिंसा, प्रेम-करूणा, समानता देख्नु, बुद्धवादका कुरा ।।

भ्रमको चेतनामा राख्ने, धर्मलाई अफिम हो भन्ने माक्र्सका कुरा ।

जातीय छुवाछूत,भेदभाव र लैङ्गिक विभेद गर्नु हुन्न, बुद्धका कुरा ।।

(मिति: २०७९ पुस १२ मंगलवार)

केकालागि र कसकालागि समावेशीता !

केकालागि र कसकालागि समावेशीता !

नेपालमा अभ्यास हुदैगरेको समानुपातिक समावेशीताले हाम्रो दैनिक जीवनयापनमा किन खुशीको प्रत्याभूति गराउन सकेको छैन ! सामाजिक न्यायको वितरणका नाममा लागू गरिएको समावेशीता भन्ने न्याय हामी भूइंमान्छेले महसुस गर्न नपाउने हो र ! यो समावेशीता हामी भूइंमान्छेकालागि हैन र ! हामी भूइंमान्छेेलाई पनि यो राज्यमा समावेशीकरण गर न सरकार । हामी पनि ऐ देशका नागरिक हौं भन्ने प्रत्याभूत गराईदेउ । हामी भूइंमान्छेलाई पनी मान्छे बनाईदेउ ।

यो राज्यमा दिन-रात, ठन्डा-गर्मी नभनी राज्य निर्माणमा ईमानदारीतापूर्वक खटने त हामी भूइंमान्छे पो हौं त ! यो राष्ट्र र राज्यमा पुस्तौं पुस्ता देखि रगत पसिना बगाएको हैन भने हैन भन ! हामी करदाता नागरिकले कर तिरेको छैन भने छैन भन । हामी न्याय प्रेमी मतदाताले निर्वाचनमा तिमीले भनेको ठाँउमा मतदान गरेको छैन भने छैन भन । के यो राज्य हामी र हाम्रो लागि हैन र !  हामी सत्ता र शक्ति संग खेल्न नजान्ने तर जमिन, हिलो, गोबर, अौजार, मसिन संग खेल्न जान्ने वर्गलाई समावेशीता है न रहेछ नी सरकार ! 

समावेशीता नहुदा पनि त्यस्तै थियो हाम्रो जीवनयापन । समावेशीता आउदा पश्चात् पनि त्यस्तै छ, अझ जटिल । हामी किन समावेशीताका विषयमा पक्ष/विपक्ष बनिरहेका छौं ! हामी त समावेशीता हुदा पनि समावेशीता हामी सम्म नआईपुग्ने हामी भूइंमान्छे । समावेशीता नहुदा/नदिदा पनि भूईमान्छे । हामी र हाम्रो वर्ग सम्म नेपाल सरकार आइपुग्दैन । किनकि हामी भूइंमान्छे । 

सामाजिक न्यायकालागि अभ्यास गरिदै गरेको समावेशीता असमान र अन्यायपूर्ण छैन त ! हामी भूइंमान्छेलाई समावेशीता हैन सामाजिक सुरक्षा, सामाजिक न्याय, सामाजिक सम्मान चाहिएको हो । खै बुझेको हामीले ! हामीलाई जन्मसिद्ध अधिकार र न्यायदेखी बञ्चित गराईदैछ एकातर्फ भने अर्को तर्फ हामीलाई हाम्रो विषय र मुद्दा देखि डमईभर्ट गरिदैछ । हामीलाई सचेतनामा आउन दिईरहेको छैन । 

लिङ्गका नाममा, जात-जातिका नाममा, अल्पसंख्यकमा नाममा, सिमान्तकृतका नाममा, भूगोलका नाममा, पिछडिएको वर्गका नाममा, धर्मका नाममा केही सिमितलाई छानेर, गनेर लाने अनि त्यसैमा सबैले न्याय मानिदिनु पर्ने कस्तो भ्रमको न्यायिक चेतनामा राख्न खोजीदैछ ! कस्तो असभ्य लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको अभ्यास हुदैछ ! हामी भूइंमान्छे छौं र यो देश, राज्य र सरकार छ । राज्यले हामीलाई सामाजिक न्यायका नाममा समावेशीताको ललिपप् देखाएर हामी प्रत्येक नागरिकको सामाजिक न्याय, सामाजिक सुरक्षा, सामाजिक सम्मान र मानव अधिकार हनन् गर्ने यो राज्य अपराधी हो ।

राज्यले साथै राज्यलाई साधन बनाएर कुन वर्गले हो र किन यस्तो अनैतिक र असामाजिक खेल खेल्दैछ हामी संग ! हामी भूइंमान्छेलाई किन एक र सचेत हुन दिदैछैन ! बुझ्ने खोज्ने बेला भएको छैन र ? अब पनि यस्तो अन्यायपूर्ण, विभेदपूर्ण, भ्रामक र असमान समावेशीताको चासनिमा डुबाएर हाम्रो न्याय, सुरक्षा, सम्मान र अधिकारको हत्या गरेको कहिले सम्म सहने । यो झुठो, ठग र ढोङगी लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको अनैतिक अभ्यासको भेद खुलीसक्यो, उदार लोकतान्त्रिक व्यवस्था, कल्याणकारी राज्यको अवधारणामा राज्यलाई पुनःनिर्माण गर्नु पर्दछ ।

समानुपातिक समावेशीको ललिपप् बहिष्कार गरौं । हरएक नागरिकको सामाजिक न्याय, सामाजिक सुरक्षा, सामाजिक सम्मान तथा मानव अधिकारको ग्यारेन्टीका लागि एक हौं । यही नै विकास र समृद्धिको परिभाषा हो त्यसमा बहस, छलफल र विद्रोह गरौं । समावेशीताको नाममा हामी खुशी हुनुपर्ने भन्दा पनि संवेदनशील भई सोच्ने बेला हो । हामी भूइंमान्छलाई खाईन पाई भ्रमको टोपी लाई भनेजस्तै हो । हामीलाई झोलमा डुबाएर आफू चोक्टा खाने ठगी राज्य र जाली लोकतान्त्रिक व्यवस्थाको विरोध गरौं ।

राजनैतिक हत्कण्डा

वि.स २००७ साल देखि आज सम्म कति पटक तन्त्र, प्रणाली र वादहरु फेरिए । सोँचौ मनन गरौं र भनौं के साच्चै शासकिय स्वरुप र प्रणाली फेरिएर हामी आम नागरिकको र राष्ट्रको सर्वाङ्गिण हित सम्बृद्धिमा केही तात्विक सकारात्मक परिवर्तन आयो त ? संघियता विकासको बाधक हुँदै होईन । फेरिपनि नागरिकलाई भ्रममा राखेर आफ्नो शासन र समप्रभुता माथि प्रत्यक्ष हस्तक्षेपको अधिकारलाई सुनिश्चित गर्न चलाईएको हत्कण्डा मात्र हो । र यसपछि पनि बारम्बार यी र यस्तै प्रकृतिका हत्कण्डाहरु दोहोरिरहने छन् ।

एउटा सरल समाजमा केही वर्गहरु हुन्छन जसलाई शक्ति र सत्ताको उन्माद हुन्छ । त्यो उन्मादमा आफू र आफ्ना जातिय, धार्मिक, आर्थिक, लौङ्गिक, समाजिकवर्ग कै पहुच र कब्जामा यो सरल समाज माथि नियन्त्रण चाहान्छ । त्यसलाई मुर्तरुप दिन त्यो निश्चित वर्ग वा समुदाय हर संभव प्रयत्नशिल रहन्छ । अनि त्यहि खेल र हत्कण्डालाई राजनितिको नाम दिएर सरल समाजको मानसिक्ता र भावनामा पासा फ्याकिरहन्छ । अनि भिन्न भिन्न समय र कालखण्डमा त्यस खेललाई भिन्न भिन्न नाम दिएर कहिले प्रजातन्त्र, कहिले राजतन्त्र, कहिले लोकतन्त्र जस्ता यावत नाम र भिन्न भिन्न विशेषण प्रयोग गरेर यथास्थिति लाई नै निरन्तरता प्रधान गरिरहन्छ । यसैमा उ रमाउछ किनकि जसरि पनि उसले राज्य शक्ति र शत्तामाथिको नियन्त्रण आफ्नो मुठ्ठिमा राख्न सफल हुन्छ।

हामी हरेक काल खण्डमा भिन्न भन्न नाम र विशेषणको शासकिय स्परुपको (पुरानै रक्सि नयाँ बोतलमा भरिएको) चाल र षडयन्त्रमा यसरी बहकिन्छौं कि त्यहि बहकाबको पुर्ण प्रयोगका साथ ती वर्ग आफ्नो स्वार्थसिद्धको सरल सुत्र प्रयोग  गरेर हामिलाई नागरिकको अधिकारबाट बञ्चित गर्दै रैतिको रुपमा कठपुतलि नृत्य गराउदै शत्ताको चास्निको रसस्वादन गरिरहेका हुन्छ । वाद र वास्तविकता बिचको अध्ययान गरिरहदा यी समपुर्ण कुरा शतप्रतिसत स्थाई र सिद्धात अनुरुप पाईन्छ।

अब पनि रैति नै बन्ने ? संघियता कसले कति बुझेको छ ! धर्म निरपेक्षता कसले कति अध्यायन गरेको छ ! कागको पछाडि मात्र दौड्ने कि कान पनि छाम्ने ! हामी संघियताले दिएको खुला अवसरको पुर्ण प्रयोग गरेर अगाडि बढने कि फेरि बहकिएर पश्चगमनकै मार्गमा लाग्ने ? धार्मिक अतिवादले एक शताब्दी भन्दा धेरै हामी माथि शासन गरेको हैन ! नतिजा शून्य नै थियो त ! अब फेरि धर्म सापेक्ष हुदा के नतिजा देला ? राजतन्त्रको वरदानले हाम्रो देशमा त्यसतो के उधुम गरेको थियो ? एक दशक अलि बढी त भयो नि राजसंस्था निस्तेज भको हैन र ? अब फेरि हिजो थुकेर आज चाट्न चाहिँ किन हामी अग्रसर हुँदै छौ ? नारायणकै अवतार भएको भए त भगवानले आफ्नै अलौकिक शक्तिको प्रयोगले स्वयं राजगद्दिमा विराजमान भै बक्सिन्थ्यो होला ! हामि भगवान नारायणलाई काँध हालेर उचाल्न सक्ने समर्थ्य राख्छौ र ? यो भन्दा अर्को धार्मिक अतिवादको सरल उदाहरण केही हुन सक्छ ? (- माक्सवादले "धर्म अफिम हो" भन्नुको सन्दर्भिक्ता स्पस्ट यहि नीर हुन्छ ।)

संघियता खारेजिको कुराले कालन्तरमा पुर्वअबस्थाकै (श्रीमान गम्भीर नेपाली प्रचण्ड प्रतापि भुपति) मार्गचित्र चित्रण गर्दै छ । शासकिय स्वरुप समृद्धिको बाधक हैन । यो सत्यलाई प्रमाणित गर्न त्यति गार्हो छैन । विश्वसमाजमा एक नजर लगाअौं कुन कुन राष्ट्रमा कस्तो कस्तो वाद वा तन्त्रको अभ्यास छ र त्यसको प्रतिफल कस्तो छ ! ईमानदारिता, ईच्छाशक्ति र देश, जनताप्रति उत्तरदाई बन्न तिर दबाब दिदै र अब एउटा नयाँ पुस्ताको नयाँ सोँच र स्पस्ट दिर्घकालिन नीति सहितको यहि संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र मुलुक नेपाल भित्र‌ै रहेर राज्य र नागरिकको हक अधिकार न्यायिक राज्यको  अवधारणा सहित वर्ग बिहिन र समृद्ध राज्यको लागि आवाज बुलन्द गरौं ।

जयनेपाल ! (भुवन घिमिरे)

अन्तर्घातको आक्षेप लान्छना हो

अन्तर्घातको आक्षेप लान्छना हो

कुनै निश्चित लिङ्ग, जात, जाति, रंग, वर्ण, वर्ग, भूगोल, भाषा, संस्कृति, समूह, समुदाय, लगायत शारीरिक सबलता दुर्बलता भएकै आधारमा आक्षेप लगाएर धन, मान, सान र प्राणमा ठेस र क्षति पुर्‍याउने आसयले गर्ने गरिएको सांकेतिक, क्रियात्मक वा भर्वल अभ्यासलाई लान्छना मान्ने गरेको पाईन्छ विश्वसमाजको बौद्धिक बहस, छलफल र वकालतमा । यस प्रकारको क्रियाकलापलाई विश्वसमाजमा सामाजिक अपराधको रूपमापनि लिने गरेको पाईन्छ ।

अन्तर्घात किन गरिदैछ भन्ने तथ्यको खोज गर्दै कथित अन्तर्घातको अभ्यास तर्फको सम्मोहन र आकर्षण किन बढदैछ भन्ने मर्म र भावना बुझ्न सक्नु पर्दछ । जसले सत्य र वास्तविकता नजिक पुर्याउनु मद्दत गर्दछ । कथित अन्तर्घातको लोकतान्त्रिक आदर्श, समाजशास्त्रीय सिद्धान्तको कोणबाट बौद्धिक र वैज्ञानिक अध्ययन गर्ने हो भने अन्तर्घात चुनौती भन्दा पनि अवसर हुन सक्छ । सत्यको नजिक पुर्‍याउने तथ्यहरूको गहिरो अध्ययन गर्दै त्यस्ता कारक तत्वहरूको सम्बोधनमा जान र लान प्रज्ञावादी अभ्यास आवस्यक छ । जसले लोकतान्त्रिक विधि, पद्धति, मूल्य, मान्यता र आदर्शलाई अझ मजबुत बनाउने स्रोत बन्न सक्छ । 

आफ्नो वा संगठनको हारको उत्तेजित अवस्थामा लिईएको निर्णयले बनिबनाईएको निजी व्यक्तित्व साथै संगठनलाई नोक्सानी वा क्षति पुग्ने खालका निर्णय नलिन आग्रह गर्दछौं सम्बन्धितमा । लोकतान्त्रिक संगठनमा नेतृत्वले कुनै व्यक्ति वा समुहलाई दोषी बनाउनु वा दोष लगाउनु भन्दा सम्पूर्ण किर्याकलापको आफुले र आफ्नो तहले जिम्मेवारी लिनु नै नेतृत्वको नैतिकता हो भन्ने विषय भुल्नु हुन्न । शत्रुता साँधन कसै निर्दोष व्यक्ति, समुह वा समुदाय प्रतिको लान्छना लगाउना ले व्यहोर्नुपर्ने नोक्सानी अपूरणीय हुन सक्छ । 

लोकतन्त्र र उदारवादमा तथ्यगत विषयको खोज गर्दै वास्तविकतालाई सम्बोधन गर्न सक्नु नै समस्याको समाधान हो । कथित अन्तर्घातको लान्छना लगाउनु वा कारवाही गर्नु प्रतिको विश्वासले संगठन कमजो हुने मात्र नभई लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता साथै मर्म र भावना प्रतिको खेलवाड हुन जान्छ । त्यस्ता अव्यक्त, अघोषित र सांकेतिक विरोध साथै असहमतिलाई पत्ता लगाई सम्बोधन गर्ने तर्फ आकर्षित हुनु नै कुशल लोकतान्त्रिक नेतृत्व मान्न सकिन्छ । 

कथित अन्तर्घात लाई त्यही कोणबाट अध्ययन गर्दा विधि, प्रणाली, भईरहेको अभ्यास साथै नेतृत्वको निर्णय प्रतिको विरोध र असहमति पनि हो । तर यति भन्दै गर्दा लोकतान्त्रिक विधि र प्रक्रियाले त्यसको मर्म र भावना बुझ्न वा बुझाउनकालागि संवाद, सहमति र सहकार्यको प्रक्रियामा प्रवेश नगर्नु वा नगराउनु दुवै पक्षको अलोकतान्त्रिक अभ्यास हो । लोकतान्त्रिक आदर्शको खोल ओढेर निजी स्वार्थ पूर्तिकालागि आफ्नो गलत निर्णय र नेतृत्वको ढाकछोपका लागि अन्तर्घातको लान्छनारूपी वाण कसै प्रति प्रयोग गर्ने मनसाय अपराधीक प्रवृत्ति हो जसले लोकतान्त्रीक आदर्शलाई कमजोर बनाउदछ ।

कसैलाई अन्तर्घात गरेको आरोप लगाएर व्यक्तित्वको चरित्र हत्या गर्ने पक्षमा न्यायिक उदारवादले विश्वास गर्दैन । कसैको आत्म सम्मानमा ठेस पुर्याएर निजी वा संगठनको उदेश्यपूर्तिमा विश्वास नराख्ने पक्ष सम्बन्धित सबैलाई जानकारी हुनु पर्दछ । लान्छना सामाजिक अपराध हो । कुनै पनि समस्याको दिगो समाधान भन्ने कुरा, कसैलाई अपराधी घोषित गर्नु, सजाय भुक्तान गराउनु साथै लान्छना लगाउनुमा नरहेको कुरा अस्विकार गर्न मिल्दैन । 

प्रज्ञाज्ञानमा विश्वास राख्दै सत्यको नजिक पुग्न वास्तविक तथ्यको खोज गर्दै दिगो समाधानमा विश्वास राख्नु बौद्धिकता मात्र नभई गुणस्तर नेतृव पनि कहलिन्छ । कथित अन्तर्घात साङ्केतिक र अघोषित विरोध भएकोले यो लोकतन्त्रमा चुनौती मात्र नभई लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यता र अभ्यासको विकास गर्ने साथै मर्मर र भावना बुझ्न र बुझाउन सक्ने अवसर पनि हो । मानविय संवेदनशिलता, आत्मसम्मानमा ठेस पुग्न सक्ने र पुर्‍याउन सक्ने कथित अन्तर्घातको अक्षेप लगाई लान्छित गर्नु गराउनु प्रति आकर्षण र अभ्यास गर्नेमा लोकतान्त्रले विश्वास राख्नु अलोकतान्त्रिक अभ्यास हो ।

नेपाली काङ्ग्रेसलाई व्यक्तिगत, सामुहिक र सामुदायिक प्रतिशोध साँध्ने साधन र शस्त्रको रूपमा नलिन र नबुझ्न आग्रह गर्दछौं । लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक विधि प्रक्रियाको नाममा कुनै व्यक्ति, समूह वा समुदायको धन, मान, प्राण र सानलाई क्षति पुग्ने र अपमान गर्नेमा नेपाली काङ्ग्रेस र नेपाली काङ्ग्रेस जिल्ला कार्यसमिति विश्वास राख्दैन । साथै त्यस्तो अलोकतान्त्रिक र असामाजिक अभ्यासमा विश्वास नगर्न र प्रेरित नगराउन अनुरोध गर्दछौं ।

बालेन, हर्क र गोपीहरू लोकतान्त्रिक कि गैरराजनीतिकरणका अगुवा !

बालेन, हर्क र गोपीहरू लोकतान्त्रिक कि गैरराजनीतिकरणका अगुवा !

राज्य, राष्ट्र र समाजलाई गैरराजनीतिकरण (Depoliticization) गर्नु समस्याको दिगो समाधान कदापि हैन । विश्व व्यवस्थाले सृजना गरेको अन्याय र असमानता न्यूनिकरण गर्न साथै त्यस विरूद्धको कदमचाल निर्विकल्प राजनीतिले मात्र संभव छ । 

राज्य एक संस्था हो । संस्था संग त्यसको आफ्नो विधान हुन्छ । त्यही विधान हो संविधान । त्यस संस्थाका सदस्यहरू हुन नागरिक । नागरिक नै राष्ट्र हुन् । त्यही राज्य र राष्ट्रको समग्र रूप हो नेपाली समाज ।

त्यही नेपाली समाजले आफ्नो सिमा क्षेत्र भित्र रहेर पहिचानकालागि अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डमा रहेर आफुलाई विश्वसामु संस्थागत गराउदछ । तब मात्र एक देश, देश कहलिन्छ, एक समाज, समाज कहलिन्छ, एक राज्य, राज्य कहलिन्छ जब वैधानिक संस्था कहलिन्छ । 

समाजका सदस्यहरूले संस्था निर्माण गर्छन् । संस्थालाई जीवन्त राख्न र संचालनकालागि आम सहमति बाट विधि विधान निर्माण गरिन्छ । जुन विधविधानले साझा उदेश्य हासिल गर्न संस्थाको प्रणाली मार्फत योजना र कार्यान्वयनको खाका कोर्दछ । त्यही विधानले  सदस्यहरूको काम, कर्तव्य र अधिकार पनि सुनिश्चित गर्दछ । 

लोकतान्त्रिक विधान निर्माण गरे उच्च लोकतान्त्रिक अभ्यास गर्न पाउने हुन्छ त्यस राज्यका नागरिक सदस्यहरूले । "धर्मो रक्षति रक्षितः" ले बोकेको भावअर्थ झै धर्मलाई हामीले रक्षा गरे धर्मले हाम्रो रक्षा गर्ने छ भने जस्तै हामीले लोकतन्त्रको रक्षा गरे लोकतन्त्रले हाम्रो रक्षा गर्नेमा कुनै संका छैन । त्यही लोकतान्त्रिक अभ्यास रहयो स्थानिय तह निर्वाचन २०८९ । 

स्वतन्त्रता हरेक मानवको अधिकार हो । लोकतान्त्रिक विधि प्रकृयाले नै कुनै व्यक्तिलाई मुक्तिको आभाष दिलाउन सक्छ । नेपालमा त्यही अधिकारको सुरक्षा र स्वतन्त्रताको निश्चिता गर्ने साथै मुक्तिको आभाष दिलाउने एक राजनीतिक संस्था नेपाली काङ्ग्रेस हो । 

यस स्थानिय तह निर्वाचन २०८९ मा विभिन्न स्थानमा विभिन्न एकल व्यक्तिको स्वतन्त्र उमेद्वारी वा संगठनले गरेको निर्णय विरूद्ध गरेको वागी उमेदवारीको बिद्रोह प्रति सम्मान व्यक्त गर्नु पर्दछ लोकतान्त्रिक दलले । नेपाली काङ्ग्रेसले बोकेको लोकतान्त्रिक आदर्श, मूल्य, मान्यता संस्थागत नारा मात्र नभई त्यो लोकतन्त्र हरेक व्यक्तिले अभ्यास गर्नु पर्ने र आत्मसात गर्ने प्रवृत्ति, नैतिकता, आचरण र अनुशासन पनि हो । 

समाज र राज्य भित्र त्यसै संग सम्बन्धित बाहुल्य सदस्यहरूको मर्म र भावनालाई सम्मान गर्दै यस निर्वाचनमा नागरिकले स्वतन्त्र उमेदवारी र मतदानको अभ्यास पनि लोकतान्त्रिक आदर्शले निश्चितता गरेको हक अधिकार र मर्यादा हो । यस्ता लोकतान्त्रिक अभ्यास र क्रियाकलापमा हरेक नागरिक सदस्यहरूको साथ, समर्थन र हौसला बन्न सक्नु पर्दछ नेपाली काङ्ग्रेस । 

लोकतान्त्रिक अभ्यासमा विश्वास राख्ने त्यस्ता हरेक नागरिक लोकतान्त्रिक हुन् साथै जो लोकतन्त्रमा विश्वास राख्दछन् तिनको आत्मसम्मान र गौरवको रक्षा गर्नु सक्नु पर्दछ नेपाली काङ्ग्रेस ले । त्यसता विजयी पराजयी स्वतन्त्र र वागी सबै उमेद्वारलाई नेपाली काङ्ग्रेसले सकारात्मक अभिव्यक्ति दिदै बधाई तथा स्वागत गर्न सक्नु पर्दछ । 

समाज, राज्य र राष्ट्रलाई गैर-राजनीतिकरण हुन बाट रोक्न सक्नु पर्दछ । सामज, राज्य र राष्ट्रलाई गैरराजनीतिकरणको अभ्यास प्रतिको आकर्षण र मानसिकता बाट निकाल्न सक्नु पर्दछ । त्यसकालागि नेपाली काङ्ग्रेसले सत्ता र शक्तिका लागि भन्दा पनि जनता जनार्दन नागरिकको धन, मान, प्राण र गौरवको सुरक्षार्थ प्रधान हो भन्ने विचार, नैतिकता र व्यवहार प्रस्तुत गर्नु पर्दछ । 

समाजमा गैरराजनीतिकरण प्रतिको विश्वास हाम्रो वा राजनीतिक अकर्मण्यता र कमीकमजोरीका कारणले होईन भनेर पानी माथिको अोबानो बन्न खोज्नु हुदैन । जिम्मेवारी लिएर राजनीतिलाई गैरराजनीतिकरण हुन बाट रोक्न सक्नु पर्दछ ।  किनकि लोकतन्त्रमा राजनीति नै सबै समस्याको समाधान हो भन्ने आभाष दिलाउन सक्नु पर्दछ अङ्ग्रेजीमा एउटा भनाई पनि रहेको छ  "Politics is the master key for all locks" भने जस्तै । 

विश्व समाजमा चलिरहेको विश्व व्यवस्थाले अभ्यास गरिरहेको अन्याय र असमानता विरूद्ध आफ्नो कदमचालमा पनि एक विश्वव्यापी मान्यता प्राप्त राजनीतिक राज्य हुनु पर्ने कुरा बाट कसैलाई विमुख बनाईनु हुदैन । त्यसैकालागि पनि नेपाली काङ्ग्रेसले हरेक स्वतन्त्र उमेद्वारीको जिम्मा लिन सक्नु पर्दछ । 

लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट, लोकतन्त्रको गर्भमा विकसित भई जन्मदिईएका बालेन, हर्क र गोपीहरू लोकतान्त्रिक वंश र नश्लका हुन् भन्ने आभाष दिलाउन सक्नु पर्दछ । साथै पूर्ण साथ, समर्थन र जिम्मेवारी लिएर राजनीतिक उदारता एवं  गैरराजनीतिकरण प्रतिको विश्वास र चेतनालाई निस्तेज पार्नसक्नु पर्दछ ।

लोकतान्त्रिक हर्क, बालेन र गोपालहरूलाई हार्दिक बाधाई तथा शुभ कार्यकालको शुभकामना ! साथै लोकतन्त्रमा विश्वास राखी, शक्तिशाली मतको क्षेप्यस्त्र प्रक्षेपण गरेर नोकरशाही र राजनीतिक दादागिरी विरूद्ध बिस्फोटनको शक्ति प्रदर्शन गरिरहने न्यायप्रेमी नागरिक मतदाताहरूमा कोटीकोटी नमन ।

जिल्ला कार्यसमिति सदस्य

नेपाली काङ्ग्रेस, उदयपुर

 सामाजिक सत्यको नियम हो परिवर्तन 

प्रसव पीडा आफैमा सबैभन्दा शक्तिशाली पीडा हो । यसले सृष्टि मात्र गर्दछ भनेर मान्नु मूर्खता हो । प्रसव पिडाले नयाँ सृष्टिका लागि आफुलाई विनाश गरेर नयाँ सृजना गर्ने पनि गर्दछ । यो पीडा सृजना मात्र नभई विनाशकारी पनि हुन्छ । के को विनाश गर्ने, के को सृष्टि गर्ने भन्ने यही पिडामा निहित हुन्छ । 

सुशासन, विकास, परिवर्तन र समृद्धि जन्माउने प्रसव पिडामा रहेको समाजको यो विशेष घडीमा छेडखानी गर्नु मूर्खता हो । मूर्खता विनाशको संकेत हो । समाजले निर्माण मात्र गरेको छैन यसले कस्ता कस्ता मै हुँ भन्नाउदा व्यक्ति, संस्था, र वादको विनाश चुट्किमा गरेको ऐतिहाँसिक सन्दर्भ भूल्नु हुन्न । समाजले संस्कृति निर्माण, विनिर्माण र पुनःनिर्माण आफैले गर्दछ । समाजले संरचनाको आकार र पुनःआकार आफैले निर्धारण गर्ने गर्दछ । यही सामाजिक सत्य पनि हो । 

यो व्रम्हाण्डमा "परिवर्तन" मात्र धुर्व सत्य मानिन्छ । यही परिवर्तनको प्राकृतिक नियम र प्रक्रिया बाट समाज टाढा रहन सक्दैन । समाज परिवर्तनशील मात्र नभई अग्रगामी बहावको स्वभाव राख्दछ । जसरी नदिमा एक पटक बगेको पानी फर्कदैन ठ्याक्कै त्यस्तै हुन्छ समाजको प्रकृति पनि, अग्रगामी हुन्छ ।

आफुले आफुमा प्रत्येक क्षण आईरहेको भौतिक, अभौतिक परिवर्तन रोक्न सकिँदैन भने प्राकृतिक नियम र सामाजिक सत्यले स्विकारेको परिवर्तन, कुनै व्यक्ति, संस्था न त कुनै वादले रोक्न सक्छ । सामाजिक सत्यको नियम हो परिवर्तन । परिवर्तन निश्चित छ । त्यही परिवर्तनको उदाहरण हो जन्म, जीवन र मृत्यु । 

कविता: वर्ग र भ्रम

 वर्ग र भ्रम

जहाँ भ्रम छ 

त्यहाँ वर्ग छ ।

जहाँ वर्ग छ 

त्यहाँ भ्रम छ । 

वर्गको रंग हुदैन 

तर रंगमा वर्ग हुन्छ ।

वर्गको जात हुदैन 

तर जातमा वर्ग हुन्छ । 

वर्गको लिङ्ग हुदैन 

तर लिङ्गमा वर्ग हुन्छ । 

वर्गको भूगोल हुदैन 

तर भूगोलमा वर्ग हुन्छ ।

वर्गको आर्थिक हुदैन 

तर अर्थिकमा वर्ग हुन्छ ।

वर्गको कुनै राष्ट्रियता हुदैन 

तर राष्ट्रियतामा वर्ग हुन्छ ।

चेतनाको कुनै वर्ग हुदैन 

तर चेतनाको स्तरमा वर्ग हुन्छ ।

आध्यात्मको कुनै वर्ग हुदैन तर 

कथित आध्यात्मवादीमा वर्ग हुन्छ ।

भौतिकको समान पहुँचमा वर्ग हुदैन 

तर असमानतामा वर्ग हुन्छ ।

मानवतावादको कुनै वर्ग हुदैन 

तर मानवमा किन वर्ग हुन्छ !

बौद्धिक भ्रममा वर्ग हुन्छ भने 

भौतिक सामाजिक विज्ञानको वर्गमा भ्रम हुदैन ।

वर्गीय चेतनामा भ्रम हुदैन भने भ्रममा वर्गीय चेतना हुदैन ।

रंगले जब वर्ग देख्छ 

तब रंगमा वर्ग हुदैन ।

जातले जब वर्ग देख्छ 

तब जातमा वर्ग हुदैन ।

लिङ्गले जब वर्ग देख्छ 

तब लिङ्गमा वर्ग हुदैन ।

भूगोलले जब वर्ग देख्छ 

तब भूगोलमा वर्ग हुदैन ।

अर्थले जब वर्ग देख्छ

तब आर्थिकमा वर्ग हुदैन ।

मानवतावादले जब वर्ग देख्छ

तब मानवमा वर्ग हुदैन ।

राष्ट्रियताले जब वर्ग देख्छ 

तब राज्यको कुनै वर्ग हुदैन ।

चेतनाले जब वर्ग देख्छ तब

वर्गको वर्गीय संघर्ष हुँदै । 

आध्यात्मले जब वर्ग देख्छ तब 

भौतिक पहुँचको वर्ग हुदैन ।

भौतिक वितरणमा समानता हुन्छ 

तब वर्गीय पूँजीवाद हुदैन ।

जब पूँजीवाद हुदैन 

तब पूँजीवादी वर्ग हुदैन ।

जब भ्रमको चेतना हुदैन तब 

वर्ग र वर्गीय संघर्ष हुदैन ।

यदि इतिहास वर्गसंघर्षको इतिहास हो भने 

वर्तमान र भविष्य पनि वर्गीय संघर्षको द्वन्द हो ।

मानवतावादको कुनै वर्ग हुदैन 

तर मानवमा किन वर्ग हुन्छ ?

हुनेखानेमा वर्गीय भ्रम छ ।

हुदा खानेमा भाग्यको भ्रम छ ।

दुवै मुखको खोसेर खानेमा पनि भ्रम छ ।

जहाँ भ्रम छ त्यहाँ वर्ग छ ।

जहाँ वर्ग छ त्यहाँ भ्रम छ । 

जब सम्म भ्रम छ तबसम्म वर्ग छ ।

जब सम्म वर्ग छ तबसम्म भ्रम छ ।

जहाँ वर्ग छ त्यहाँ चेतना छ ।

जहाँ चेतना छ त्यहाँ वर्गीय संघर्ष छ ।

मिति:२०७९ जेठ २१ शनिबार

मानवतावादको शत्रु मानव हो

मानवतावादको शत्रु मानव हो

मानवले नै जन्म दिएको, 

मानव मात्र ले अभ्यास गरेको 

एक हिंस्रक दास युग थियो ।

जो मानव र मानवता विरूद्ध थियो ।

किनकि मानवको शत्रु मानव नै थियो ।

मानवले नै  सृजना गरेको

मानवले मानव माथी अभ्यास गरेको

एक मालिक र अर्को दास थियो ।

मानवले मानवलाई बजार लान्थ्यो ।

एकले अर्कोलाई खरिदबिक्री गर्थ्यो ।

जो खरिदार हो उ देवमानव थियो ।

जो बिक्री हुन्थ्यो अमानुस दास थियो ।

अनि मानवले मानवको जीवन तय गर्थ्यो ।

जो मानव र मानवतावाद विरूद्ध थियो ।

किनकि मानव नै मानवतावादको शत्रु थियो ।

समय परिवर्तन भयो ।

संरचनामा युग परिवर्तन भयो ।

निरंकुश सामन्तशाही युग आयो ।

नियत र प्रवृत्तिमा स्वामी संगै आयो ।

मानव दमन र अत्याचार बहुरूपी भयो ।

मानवले नै पुनःनिर्माण गरेको 

मानव मात्रले अभ्यास गरेको 

एक कुरूर सामन्त युग ल्याईयो ।

कोही मानव सामन्तशाही थिये ।

जो सैन्यशाली सामन्तशाही, मानव थिये ।

अर्को मानव किसान, रैती र दास थिये ।

त्यो पनि मानव र मानवता विरूद्ध थियो ।

किनकि मानवको विशेष शत्रु मानव नै थियो ।

रक्तिम क्रान्ति भयो ।

युगमा पूर्ण परिवर्तन आयो ।

संरचनामा पूँजीवादी युग ल्याईयो ।

तर दासमालिक, सामन्तशाही र शोषण संगै आयो ।

मानवले नै पुनःजन्म दिएको 

मानवले मानव माथि अभ्यास गरेको 

एक पूँजीपति र अर्को मजदुर आयो ।

मानवहरूमा एक मानव हुनेखाने ।

अर्को मजदुर र कृषक सधैं हुदाखाने ।

कसैको भौतिक संकलनको लोभ कहिले नमेटिने ।

मजदुर चाहि बास, कपास र गाँसमा भोको रहने ।

स्वतन्त्रता र समानताको नाममा शोषण थियो ।

त्यो पनि मानव र मानवता विरूद्ध थियो ।

किनकि मानवतावादको मूल शत्रु मानव नै थियो ।

मानवलाई मानव नमान्ने कस्तो मानव !

मानवलाई अमानवीय शोषण गर्ने कस्तो मानव !

मानवताको मर्म र भावना सम्झनै नचाहने कस्तो मानव !

मानवको शत्रु मानव होईन भन्ने कस्तो मानव !

मानवतावादको शत्रु मानव होईन भन्ने कस्तो मानव !

मानवतावादको शत्रु मानव थियो ।

मानवतावादको शत्रु मानव हो ।

मानवतावादको मुख्य शत्रु मानव नै हो ।

२०७९ जेठ २३ सोमबार

समृद्धिका लागि समाज भित्र राज्य (State in Society for the Prosperity)

 समृद्धिका लागि समाज भित्र राज्य (State in Society for the Prosperity)

आफैमा खण्डित समाज (Fregmented Society) नै समाजको सकारात्मक रूपान्तरण, परिवर्तन र विकासको बाधक हो भने सामन्ती स्वायत्त राज्य (Autonomy State) को निरंकुशता पनि शक्तिराज्य (Strong State) निर्माणको अवरोध हो । समाज र राज्य बीचको आपसी सम्बन्ध र सशक्तीकरण (Mutual Relationship and Empowerment) को विकल्पमा विश्वास र अभ्यास गर्नु समृद्ध समाज र शक्तिशाली राज्य निर्माणक्रमको बाधक हो ।

खण्डित समाज भन्नाले समाज भित्र रहेको आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, साँस्कृतिक, भौगोलिक विविधता साथै सामाजिक संस्थाहरू लगायत विभिन्न शक्ति संघर्ष समुह बीचको असमानजस्यता एवं एकता, सद्भाव र तालमेल नभएको एक जटिल स्थिति र अवस्था हो । जस्तै कुनै समाज भित्र रहेको विविध पहिचान ,भाषिक, धार्मिक, लैङ्गिक, भौगोलिक, आर्थिक लगायत आधारमा व्यक्ति वा समूह बीच समानता नहुनु, तालमेत नहुनु वा विविधता बीचको एकता र सद्भाव कमजोर हुनु । त्यसरी नै स्वायत्त राज्य भन्नाले राज्यले लोकतान्त्रिक विधि प्रक्रियामा विश्वास नराखी समाज वा समाज भित्रको विविधता एवं शक्ति समुहलाई नजरअन्दाज गर्दै शक्ति प्रदर्शन र निरंकुशताको अभ्यास गर्ने राज्य व्यवस्था हो । जस्तै; राज्यले राज्य व्यवस्था संचालनको क्रममा मनोमानी ढङ्गबाट नातावाद, कृपावाद जस्ता विषयको निकृष्ट अभ्यास गर्ने साथै निरंकुश निर्णय, सामन्तवादी प्रवृत्ति तथा एकाधिकार शक्ति प्रदर्शनमा विश्वास राख्ने जस्ता अभ्यासहरू ।

समाज विकासकालागि समाज भित्र रहेको विविधता बीचको एकता अनिवार्य सर्त हो भने राज्यले शक्ति प्रदर्शन गर्नु भन्दा लोकतान्त्रिक विधि प्रक्रिया र पद्दतिमा रहनु पनि पहिलो र अन्तिम सर्त हो । समाजमा विविधता बीचको एकता साथै राजनीतिमा लोकतान्त्रिक राज्य व्यवस्था भएर मात्र समाज विकास हुन सक्दैन । गुणस्तर विकसित समाज साथै समृद्ध र शक्तिशाली राज्य बन्न र बनाउन विविध सामाजिक शक्तिहरू (Social Forces) र राज्य बीचको पारस्परिक सहकार्य र सहअस्तित्व महत्वपूर्ण रहेको हुन्छ । अर्थात समाजको गुणस्तर विकास र परिवर्तनको क्रममा समाज भित्रको एकता साथै उदारवादी-कल्याणकारी राज्य बीचको पारस्परिक सशक्तीकरण (Mutual Empowerment) अनिवार्य सर्त हो भनेर मान्ने गरेका छन् सामाजिक चिन्तकहरू (Social Thinkers) ।

नेपाली समाजको ऐतिहासिक विकासक्रमको समाजशास्त्रीय दृष्टिकोण बाट अध्ययन गर्दा समाजको पछ्यौटे र कमजोर राज्य वा तेस्रो मूलुकको दर्जामा पर्नुको पछाडिका विविध कारणहरू मध्ये समाज र राज्य बीचको तालमेलमा बेमेल मुख्य हो भनेर नकार्न सकिन्न । सामज भित्रको असमान वितरण र भौतिक पहुँच ले सृजना गरेको अन्याय र त्यस विरूद्धको शक्ति संघर्ष समूहहरू बीचमा एकता हुन नसक्नु । अर्को तर्फ राजनीतिक पद्धतिबाट शक्तिमा पुगेर व्यवस्था संचालन गरिरहेको राज्यले नातवाद, कृपावाद लगायत सामन्तवादी अभ्यास गर्दै सामन्त पात्र (Strong Man) संग साँठगाँठ गर्दै त्यस्ता व्यक्ति वा संघर्ष समूह माथि निरंकुशता र शक्ति प्रदर्शन गर्ने अभ्यास भई रहेको देखिन्छ । राजनीतिक अभ्यासका नाममा शक्ति हत्याउने र राज्य व्यवस्था संचालनमा राज्य नै सर्वेसर्वा हो भन्दै स्वायत्तताको नकारात्मक लाभ उठाउने जस्ता अभ्यास भईरहेको नकार्न सकिन्न । 

यसरी समाजको अस्तित्व फरक रहेको र सकाजको सम्बन्ध राज्यसंग नरहेको राज्यले ठान्नु साथै राजनीति र राज्यको अस्तित्वलाई नस्विकार्ने आफैमा खण्डित समाजको बुझाई र अभ्यास नै समस्याको जड हो । त्यसैले विश्वसमाजका शक्ति राज्यहरूको विकासक्रमको ऐतिहासिक सन्दर्भको वैज्ञानिक अध्ययन गर्दै साथै आफ्नो समाज र राज्यको वर्तमान स्थिति र अवस्थाको वस्तविकता पत्ता लगाउन र सत्यको नजिक पुग्दै मूल जड पत्ता लगाउन जरुरी छ । मूल समस्या पत्ता लगाए पश्चात् दिगो समाधानको वैज्ञानिक योजना र अभ्यास अपनाउन जरुरी छ । त्यसकालागि समाज, राजनीति र राज्यको पारस्परिक र परिपुरक सम्बन्ध रहेको सबै पक्षले स्विकार्नु पर्दछ । सअस्तित्व र ससम्बन्धको संस्कृति र मूल्यमान्यताको अभ्यासमा जानुको विकल्पमा जानू हुन्न ।

समाज मात्र आफैमा निर्णायक होईन र राजनीति र राज्य मात्र पनि आफैमा सम्पूर्ण हैन । तर दुवै बीचको आपसी समन्वय, सहअस्तित्व र कल्याणकारीता जस्ता विषय अविकास राज्य र पछ्यौटे समाजको समस्याको दिगो समाधान हो । समाज भित्रका विभिन्न सामाजिक शक्ति संघर्ष समूह विरूद्ध शक्ति तथा निरंकुशता प्रदर्शन गर्ने स्वायत्त राज्यको अभ्यास गर्ने अर्थात (Society Vs State)  नभई सामाजिक एकता भएको समाज र कल्याणकारी राज्य दुवै बीचको पारस्परिक सम्बन्ध (Mutual Relationship) साथै एक अर्को प्रति शक्ति बनेर व्यवहार अपनाउनु पर्दछ । अर्थात समाजमा राज्य (State in Society) भएर सहअस्तित्वमा बलियो विश्वास राख्ने र त्यही अभ्यासमा जान सक्नु पर्दछ । तब मात्र विश्वसमाजमा आफ्नो समाज साथै राज्यलाई विकसित, समृद्ध र शक्तिशाली बनाउन सकिन्छ भन्ने वकालत गर्दछ राजनीतिक समाजशास्त्र (Political Sociology) ले ।

माईला विश्वकर्मा: एक सामाजिक रोगी

माईला विश्वकर्मा: एक सामाजिक रोगी

उनी को हुन् ?

उ अन्य मान्छे झै मान्छे हो कि रैती/दास ?

उनको सामाजिक स्तर/स्थान कहाँ पर्छ ?

उनको सम्पन्नताको अवस्था कस्तो छ ?

उसको चेतनाको गुणस्तर किन सिंहदरबारका पुराना र नयाँ राजाको झै छैन ?

उनको सामाजिक पूँजी, साँस्कृतिक पूँजी र आर्थिक पूँजी माथिको पहुँच कस्तो छ ?

उनकै मानसिक स्वास्थ अवस्था सामान्य किन नभएको ?

मानसिक अवस्था सामान्य हो भने उनले किन त्यस्तो कदम चाल्नु पर्यो ?

के उनलाई यो समाजमा सिंहदरबारले जन्म दिएको पालन पोषण गरेको नागरिक झै सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने अधिकार र अपेक्षा छैन र ?

समाज र राज्यले यस्ता भूईमान्छे माईला विश्वकर्माहरूको गुणस्तर जीवनको सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्नेकी नगर्ने ?

समाजको मूल्यमान्यता र संस्कृतिको पुनःनिर्माण गर्न नसके साथै राजनीति र राज्यको चरित्र सुधार नगरिए भोलिको माईला विक हामी हौं भन्ने कुरा सोच्नेकी नसोच्ने ?

उपर रहेको सवालको जवाफमा नै समाज साथै समाज भित्रका माइला/माइलीहरूको स्थिति र अवस्था चित्रण गर्दछ एकातर्फ भने अर्को तर्फ राजनीति र राज्यको नैतिकता र सुशासनको व्यवस्था थाहा पाउन सकिन्छ साथै आम नागरिक भूँइमान्छेले अनुभूति गरिरहेको सामाजिक न्याय र सुरक्षाको गुणस्तर ।

माइला कामीको यो क्रियाकलापले केही संकेत गरिरहेको छ । मानव बस्ती मानिने यस पृथ्वी, नेपाली समाज र विश्वसमाजलाई केही भनिरहेको छ । एक स्वस्थ समाजका मानवको मानसिक स्वस्थ अवस्था पनि सामान्य रहेको हुन्छ । भने उनको वा समुहको आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, साँस्कृतिक, भौगोलिक, वातावरणीय लगायतको स्वास्थ स्थिति एवं स्तरमा पनि गुणस्तर रहेको हुन्छ । 

माइलालाई खाने बाघले हामीलाइ पनि खानेछ । हामीलाइ खाने बाघलाई हामीले नै सृजना गरेको, पालनपोषण गरिरहेको साथै हाम्रो अवसान ढिलोचाँडो त्यही अदृश्य तर अति हिंस्रक बाघ बाट हुनै निश्चित छ । प्रत्येक दिनको मानव अवसानको कारण त्यही बाघ नै हो भन्दा फरक नपर्ला ।

समाजमा निश्चित व्यक्ति वा समुहको भौतिक साधन माथिको असमान पहुँच साथै आम नागरिकको मौलिक हकअधिकार, सामाजिक न्याय र सुरक्षामा राज्य द्वारा असमान वितरण प्रतिको आकर्षण प्रवृत्ति नै हामीले हाम्रो अवसानकालागि पालेको बाघ हो । यसले सामाजिक सुव्यवस्थामा नियमिततामा स्थिर र दिगोपना आउन दिदैन । यो मानवको रूपभित्र रहेको अमानविय प्रवृत्ति, मूल्यमान्यता, संस्कृति र चेतना हो जसले हामी माइला/माइलीलाई संक्रमित गराउदछ र सामाजिक रोगी बनाउदछ । 

ऐतिहासिक सन्दर्भको गर्भबाट हुर्किदै, बढदै, विभिन्न रूप परिवर्तन गर्दै विकसित यो विनासक बाघ हो । कहिले अमानवीय दास युगको नाममा, कहिले क्रूर सामन्तवादको नाममा, त अहिले हिंस्रक र उदण्ड पूँजीवादको नाममा आफ्नो रूप फेर्दै समाजलाई संक्रमित बनाईरहेको छ । जसले हामी मानवको चेतनारूपि स्वतन्त्रता र भौतिक शरीररूपि मूक्तीमाथि नियन्त्रणको मन्द विषले संक्रमण गराई हामीलाई सामाजिक रोगी बनाई रहेको छ । 

हाम्रो आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, साँस्कृतिक, भौगोलिक, वातावरणीय साथै मनोवैज्ञानिक स्वास्थमा समानता र गुणस्तर नहुनु भनेको नै सामाजिक अस्वस्थता वा रोग हो । जसको कारक हामी समाज आफै र हाम्रो राजनीति र राज्य होईन भन्न सकिन्न । हामी माइला/माइलीहरू नियोजीत, निर्धारित र सृजित सामाजिक रोगी हौं । हामीहरू सबै रोगी छौं बस यति फरक छ कि कसैलाई त्यस विषयमा चेतना छ तर केही प्रतिक्रिया दिन नसकेको अवस्था छ । कोहीलाई आफू कस्तो रोगी छौं भन्ने स्पष्ट चेत राखेका छैनौं । न कुनै सामाजिक रोग लुकाउन सकिन्छ नत सामाजिक प्राणी रोगदेखि भाग्न सकेको छ । कथित माइला कामीको क्रिया रोग र रोगीको हो, न पूँजीवादी बाघ रूपि रोगले छोड्छ नत त्यसबाट भाग्न सकिन्छ ।

त्यसैले समाज र राज्यले सामाजिक न्याय र सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्ने हो भने, समतामुलक समाज निर्माण गर्ने हो भने, कथित सामाजिक रोगी माइला/माइलीहरू प्रत्येकको यसरी हेलिकप्टर बाट घण्टौ र सयौं सेवक लगाएर उदार गरिरहनु पर्दैन । किनकि सामाजिक न्यायको व्यवस्था भएको समाज र समतामुलक विधि प्रणालीमा विश्वास गर्ने राज्यमा न सामाजिक रोग संक्रमण हुन्छ नत कोही सामाजिक रोगी हुन्छ ।

हामी माइलाको प्रतिनिधि घटनालाई लिएर मेरो, तिम्रो अनि हाम्रो सामाजिक स्वास्थको कुरा गरिरहेका छौं । मानव र मानतावाद संग खेलवाड गर्ने पूँजीवादले निर्धारण गरेको हाम्रो सामाजिक स्वास्थको कुरा गरिरहेका छौं ।

जुकोट दरबारको बुद्ध र पूँजीवादी आध्यात्म

 जुकोट दरबारको बुद्ध र पूँजीवादी आध्यात्म

ध्यानी गौतम बुद्ध संग हामी मान्छेको अनुहार मात्र मिल्दैन उनको झै बन्ने उच्च सम्भावना पनि रहेको हुन्छ । तर अहिंसा, प्रेम, करूणा, र मानवतावाद उनैलाई मात्र जिम्मा लगाएर हामी भने सुख र शान्तिपूर्ण राज्यमा दौडाएर पुर्‍याउने चेतनारूपी शक्तिशाली वायुपंखी सेतो घोडा बेचेर चेतनाको अचेतमा उनै बुद्धलाई देवत्वकरण गर्नमा रमाएर मस्त अन्धकारमा सुतिरहेका छौं । किनकि उज्यालो दिने चेतना रूपी प्रकाशको आवस्यक छैन हामी एकचोले मानवलाई । किनकि हामीलाई जाग्नु नै छैन यो जुनीमा । बडो अजिबों गरिब छौं हामी विश्व समाजका पूँजीवादी मानव । 

हामी त्यो सुख, खुशी, शान्ति, प्रेम, करूणा र मानवतावादलाई भौतिक साधनले खरिद गर्ने वा विनिमय गर्न सक्ने साहस राख्छौं । जबकि प्रेम, करूणा र मानवतावाद कहिलेपनि बिक्रिकालागि कतै कुनै पसलमा राखिएको हुदैन । यो त जन्मदै हामीले लिएर आएका हुन्छौं तर आफुसंग भएको अमूल्य चेतनारूपी कस्तुरी खरिद गर्न, साथै भौतिक साधन र बल प्रदर्शन गरेर कबजा गर्न बाहिर भौतारिदै खोज्छौं । जसरी मृगले कस्तुरी खोदै हिड्छ भनेजस्तै । किनकि उत्तर आधुनिक वा पूँजीवादी समाजको नैतिकताको कुनै सिमा नै हुदैन जस्तो । 

भौतिक साधनले आध्यात्म चेतनाको खरिद गरेको इतिहास छैन, नत खरिद गर्न सक्नेछ । साथै आध्यात्म चेतना कसैले बिक्रिमा राख्न सकेको छ नत माग र पूर्तिको आधारमा मूल्य निर्धारण गर्न सकेको छ । न यो कसैले कसैलाई बाँड्न सकेको छ नत उपहार दिन सकेको छ । यो आध्यात्म अभौतिक चेतनारूपी त्यसतो अवस्था हो जसलाई गुरूले पनि गुरु मान्दछ, चेला पनि गुरु हुँदछ । तर यसको न गुरु हुँदछ न त चेला । त्यसैले आध्यात्मिक चेतनाको हकमा हरेक मानव आफैमा आफ्नो गुरु हुन र चेला पनि । 

भौतिकवादले (पूँजीको लगानी, नाफा र पुनःलगानी गर्दै अन्त्यहिन पूँजी वृद्धि) उद्योग बाट उत्पादन गरेर आध्यात्मवाद लाई बिक्रीकालागि ढिलोचाँडो विनिमयकालागि  बजारमा ल्याउछ र खरिद गरौंला वा बाटर गरौंला भन्ने कसैले सोचेका छौं भने त्यो बिक्रेता पनि ठग हो र क्रेता पनि ठग हो, नक्कली हो । चेतनाको बिज बाट आध्यातमको गर्भमा विकसित भई जन्मिएको एक सुन्दर ज्ञान हो भौतिकवाद । भौतिकवादले न यसको मूल्य चुकाउन सक्छ नत ऋण नै तिर्न सक्छ । मानवमा रहेको चेतनाको दुई पाटा वा रूप हो भौतिकवाद र आध्यातमवाद । हामीले प्रयोग र अभ्यास गरेर भौतिकवादलाई जसरी शक्तिशाली बनाएका छौं हामी भित्र त्यसरी नै आध्यात्मिकताको नजिक पुग्न पनि चिन्तन, चेतना र ध्यानको निरंतर अभ्यासले हुनसक्छ कि ! मानव जीवनमा यही दुवैको संतुलन वा भौतिकमाथिको आध्यात्मिकताको नियन्त्रण वा प्रभावले पनि सायद न्यूनतम सर्तको मानव बन्न सकिन्छ की! 

प्रिय मित्र राजाजी अमृत शाही ठकुरीको काठमाण्डौको दरबारमार्ग स्थित रहेको जुकोट दरबार रेष्टुरेन्टमा नेपाली काङ्ग्रेसको भातृसंस्था नेपाल विद्यार्थी संघका स्वयंसेवक साथै नेपाली काङ्ग्रेसका कार्यकर्ताहरू हामी समयलाई गुणस्तर बनाउने प्रयासमा ।

 कुनै पद, शक्ति वा अख्तियारमा रहेका व्यक्तिलाई देवत्वकरण (Divinization) वा त्यसको प्रतिक्रियामा दानविकरण (Devilization) गर्नु सरासर अलोकतान्त्रिक अभ्यास हो । आलोचना र समालोचना बौद्धिक राज्यमा यसको छुट्टै महत्व रहेको हुन्छ जसका कारणले सम्बन्धित व्यक्ति वा विषयले अझ सुधार र उदार हुने अवसर सृजना गर्न सक्दछ । 

प्रशंसा र गाली गरेर नथाक्ने प्रवृत्ति सामाजिक र सार्वजनिक रूपमा घातक संस्कृति र प्रवृत्ति हो । देवत्वकरण र दानविकरण गर्न सिपालु पात्र तथा प्रवृत्तिले त्यसको बदलामा आम जनमानस, समाज र राज्यलाई लाभ हुने खालको बौद्धिक, चेतनशील र लोकतान्त्रिक अभ्यासमा विश्वास गर्न सक्नु पर्दछ । नेपाली समाजको संस्कृति नै बनिसकेको देवत्वकरण र दानविकरण गर्नु वा खोज्नु दुवै प्रवृत्तिले समाजलाई ठूलो नोक्सानी गराउन सक्छ ।

सम्बन्धित विषयमा सरोकारवालाले वा स्थानिय तहका अगुवाले सम्बन्धित व्यक्ति, पद वा अख्तियारमा रहेका सम्बन्धित विभागमा जानकारी सम्म गराउन सके आमनागरिक लाभान्वित हुनसक्छौं ।

प्रयास र अभ्यास यसरी सुरू हुन्छ ।

 पूँजीवादी समाजको सामाजिक संरचना साथै त्यस भित्र सृजित असमान अवस्था र स्थिति । आर्थिक (भौतिक) निर्धारणवादले निर्धारण गर्ने वर्गीय विभाजन र त्यसको स्वरूप र विशेषता चित्रण गरेको पूँजीवाद प्रणाली (माक्र्सवादी) चित्र । 

समाजमा वर्णविभाजनका आधारमा , लैङ्गिक आधारमा, रंगको आधारमा मात्र असमानता सृजना गरिएको नभई आर्थिक निर्धारणका आधारमा अर्थात उत्पादनका भौतिक साधन माथिको पहुँच तथा असमान वितरणका आधारमा पनि असमानता सृजना भएको छ । अर्थात हरेक पक्ष जस्तै आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, साँस्कृतिक आधारमा वर्ग निर्धारण हुने कुरा द्वन्दवादी (भौतिकवादी) समाजिक चिन्तकहरूको ठम्याई रहेको छ ।

समाजको सामाजिक सुव्यवस्था भित्र द्वन्दात्मक अवस्था छ भने द्वन्दात्मक अवस्था भित्र पनि संरचनात्मक प्रकार्यवाद छ भनेर मान्न नसकिने अवस्था छैन । द्वन्दवाद भित्रको प्रकार्यवाद र प्रकार्यवाद भित्रको ऐतिहासिक द्वन्दात्मक सम्बन्ध छैन भन्न सकिन्छ र !

CAPITALISM

WE RULE YOU (POLITICS)

WE FOOL YOU (RELIGIOUS)

WE SHOOT AT YOU (BUREAUCRACY)

WE EAT FOR YOU (CAPITALIST)

WE WORK FOR ALL / WE FEED ALL (WORKING CLASS)

ईमानदार मित्र र आदर्शवादी पुस्तक जति पुरानो उति गुणस्तर

 ईमानदार मित्र र आदर्शवादी पुस्तक जति पुरानो उति गुणस्तर

समकालीन समाज के के अभ्यास र विश्वास गर्दैछ भनेर हरेक क्रियाकलापको सूचना, तथ्यांक र जानकारी राख्नु सुन्दर पक्ष हो । यसै बीचमा हामी आफू के गर्दैछौं भनेर आफ्नो निजी दैनिक जीवनको खोज खबर राख्दै सच्चिदै सच्याउदै, अझ पवित्र बनाउन अभ्यास गर्न सक्नु त्यो गुणस्तर पक्ष रहेछ । 

बजारमा यस्ता पुराना तर गुणस्तर पुस्तक जति खोजेपनि पाईनेवाला छैन । न त नेपाली बजारमा यस्ता नयाँ पुस्तकमा यतिको गुणस्तर पाईन्छ । तर पूँजीवादी समाजमा आफुले संगत गर्ने मित्रताको साथै आफुले पढने पुस्तकको छनौटमा संवेदनशीलता अपनाउनु पर्दछ । मित्र र पुस्तक मानव जीवनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने पक्ष हो । यसको सहि छनौटले दिने परिणाम अमूल्य हुनसक्छ । वर्तमानमा बौद्धिकताको अवस्था हेर्दा अनुभवी व्यक्तिव र पुरानो मित्रता साथै बजारमा पुस्तकको गुणस्तरको अवस्थालाई मुल्यांकन गर्दा हामी संगको विकल्प नै पुरानो पुस्तक, पुरानै कोट हो रहेछ ।

असल मित्र र गुणस्तर पुस्तक भनेको चेतनामा रहेको अन्धविश्वास र भ्रमको भुत भगाउने धामी र बुट्टी हो ।

मेरो फोहोरी र कुरूप संस्कृति

मेरो फोहोरी र कुरूप संस्कृति 

म फोहोरी छु 

म कुरूप छु

तै फोहोर सफा गर्न

तै कुरूपलाई रूप दिन

म आफू भित्र छिरेको

न फोहोर सफा गर्न सकें

न त आफू सफा हुन सकें ।

न त आफैलाई सृङ्गार्न सकें ।

ईभ र आडम देखि थुप्रिएको

म भित्रको यो घिनलाग्दो फोहोर

न त एक्लैले सफा गर्न सक्छु ।

न त आज भोलि नै गर्न सक्छु ।

म भित्रको यो संस्कृति रूपी फोहोर

जति वर्ष लगाएर जम्मा गरिएको छ

त्यत्ति नै लाग्ने छ सफा गर्न फोहोर ।

म भित्रको फोहोर, मैले गरेको फोहोर ।

हजारौं हजार वर्षौंदेखि गरेको फोहोर ।

मैले नै आफुले आफैलाई गरेको फोहोर ।

मन फोहोर, वचन फोहोर र कर्म फोहोर ।

मेरो भित्रै फोहोर, मेरो बाहिरी फोहोर ।

मेरो चिन्तन फोहोर, मेरो संस्कृति फोहोर ।

मेरो चेतना फोहोर, म भित्रको आध्यात्म फोहोर ।

मेरो संस्कृति भित्र जमेर बसेको शैतानी फोहोर ।

हजारौं हजार वर्ष देखि जमेको थुप्रेको फोहोर ।

मानवतावादी चेतनाको झाडुले बडार्नु छ फोहोर ।

ध्यान रूपी आध्यात्मिक हुरीले उडाउनु छ फोहोर ।

म भित्रको क्रोधको मूर्ख फोहोर सफा गर्नु छ ।

म भित्रको मोहको पापी फोहोर सफा गर्नु छ ।

म भित्रको घमण्डको अचेत फोहोर सफा गर्नु छ ।

म भित्रको कामको अश्लील फोहोर सफा गर्नु छ ।

म भित्रको क्रूरताको दानविय फोहोर सफा गर्नु छ ।

फोहोरी छु तै फोहोर राम्रोसँग सफा गर्नु छ ।

आफू भित्र आफै छिर्नुछ, दिलसफा गर्नु छ ।

आफू भित्रको बाहिरको आफै सफा गर्नु छ ।

आफू चेतनशील हुनु छ, आफै मानव हुनु छ ।

अचेतले बिगारेको मेरो चेतनालाई रूप दिनुछ ।

अमानवीयताले बिगारेको मानवतालाई सृङ्गार्नु छ ।

मैले भूल्नु हुन्न

म धेरै फोहोरी छु 

म अति कुरूप छु

तै फोहोर सफा गर्न सृङ्गार्न

म आफू भित्र चेतनामा छिर्नु पर्छ ।

फोहोर सफा गर्ने अभ्यास गर्नु पर्छ ।

आफूलाई सृङ्गार्न हर प्रयास गर्नु पर्छ ।

कुरूप र हिंस्रक मानव आफैले बनाएको !

 यो व्रह्माण्ड पृथ्वी र समाज 

कुरूप र प्रदुषित हामी मानवले बनाएको !

आफ्नो आत्म र चेतना

कुरूप र हिंस्रक मानव आफैले बनाएको !

तर पनि हामी स्विकार्नेवाला छैनौं 

प्रकृतिमाथि गरेको तुच्छ व्यवहार

अभियोग,अपराध र दुर्व्यवहार;

अनि आफु बस्ने आफ्नो समाज माथि

आफ्नो पवित्र करूणामय आत्मा माथि 

उच्च गुणस्तर सम्भावना बाहक चेतना माथि ।

 पूँजीवादलाई जन्माउने, पालनपोषण र हुर्काउने को होला !

पूँजीवादको रूप, अनुहार र व्यवहार कस्तो होला ! 

अनि यसको आयतन र तौल कति होला ! 

यो पूँजीवाद आत्मा हो कि शरीर हो !

के पूँजीवादलाई नियन्त्रणमा लिन सकिन्छ त !

यसको अवसान सम्भव छ त !

यसको अवसान हुन्छ भने कहिले र कसले गर्न सक्नेछ !

रंग, वर्ण, वर्ग र चेतना

 रंग, वर्ण, वर्ग र चेतना

तिम्रो र हाम्रो उस्ता उस्तै छ मोडा;

काटिकुटी हाम्रो उस्तै छ मुहार ।

नाकको डाँडी पनि मिल्ने,

कानको लोती पनि मिल्ने, 

आँखाको आकार पनि मिल्ने, 

मुख र जिब्रो सम्म पनि मिल्ने,

छालाको रंग पनि उस्ता उस्तै,

साँच्चै ! झट्ट हेर्दा उस्ता उस्तै हुन्छ भान।

भौतिक रूपमा तिमी र हामी एकै समान ।

तिम्रो र हाम्रो उस्ता उस्तै छ मोडा ।

काटिकुटी उस्ता उस्तै छ मुहार ।

उस्ता उस्तै देखिँदा पनि, किन हाम्रो भाव बेग्लाबेग्लै !

नाकको डाँडी उस्तै छ तर इज्जत किन बेग्लाबेग्लै !

कानको लोती उस्तै छ तर कुण्डल किन बेग्लाबेग्लै !

आँखाको आकार उस्तै तर नजरमा तेज किन बेग्लाबेग्लै !

स्वादे जिब्रो एकै तर आहारामा व्यञ्जन किन बेग्लै !

छालाको रंग उस्तै तर रूपमा चमक किन बेग्लाबेग्लै !

भौतिक रूप उस्तै तर भौतिकमाथिको पहुँच किन बेग्लाबेग्लै  !

साँच्चै ! झट्ट हेर्दा उस्ता उस्तै हुन्छ भान !

तर पनि हामी बिच कति धेरै वर्गीय असमान !

वर्गको कुनै रंग हुदैन तर एकै रंगमा वर्ग छ ।

वर्गको कुनै वर्ण हुदैन तर एकै वर्णमा वर्ग छ ।

जहाँ वर्ग छ त्यहाँ भूत-भविष्यमा वर्गीय संघर्ष छ ।

जहाँ वर्गीय संघर्ष छ त्यहाँ भ्रम र वास्तविक चेतना छ ।

जहाँ भ्रमको चेतना छ त्यहाँ रंग,वर्ण र वर्गको सैतानी छ ।

जहाँ वास्तविक चेतना छ त्यहाँ न रंग-वर्ण छ न त वर्ग छ;

त्यहाँ मानव छ, जहाँ समाजवाद, साम्यवाद र मानवतावाद छ ।

जहाँ मानव छ, त्यहाँ समाजवाद, साम्यवाद र मानवतावाद छ ।।

फेरि पनि जसले जेसुकै भनुन् !

तिम्रो र हाम्रो उस्ता उस्तै मोडा;

काटिकुटी हाम्रो उस्तै छ मुहार ।

एकै जात, एकै रंग साथै एकै वर्ण भार;

अनि मन्दिर-मस्जिद-चर्चको एकै दुवार ।

रातभरि रामायण पढ्यो, साँचै सीता कसकी जोई !

आफ्नै रंग, वर्णमा वर्गीय असमानता खोजेको खै !

मिति: २०७९ असार २१ गते सोमबार

किराँतेश्वर महादेवको मन्दिर भनिने किराँत थानमा हामी किराँती ।

 किराँतेश्वर महादेवको मन्दिर भनिने किराँत थानमा हामी किराँती । 

आफुलाई किराँती मान्ने किराँत सभ्यताको पवित्र ऐतिहासिक डि. एन. ए. प्रतिनिधि एक किराँती प्रिय मित्र श्री रविन माम्फाङ राई का साथमा किराँतकालिन सभ्यताको किराँती हुँ भन्ने ऐतिहासिक सन्दर्भ भूलेका भुवन मान किराँती । 

आजको नेपाली समाजले कस्ता कस्ता कालखण्ड, उतारचढाव, संकट र संघर्षको ऐतिहासिक सन्दर्भ भोगेर वर्तमान नेपाली समाज निर्माण भएको हो भन्ने खोज, अध्ययन र अनुसन्धान गर्न जरुरी छ । नेपाली समाजको विकासक्रमको अध्ययनको सिलसिलामा सधै स्मरण राख्नु पर्ने एक प्रमुख कालखण्ड वा भनौं सभ्यता हो "किराँत काल" । नेपालको पहिलो परिचय हो "किराँत" । नेपाली समाजको ऐतिहासिक सम्पत्ति हो किराँत सभ्यता, जाती र संस्कृति । 

कुनै व्यक्ति, समूह वा समुदायलाई नै प्रत्यक्ष परोक्ष बन्दी बनाएर शासकले शक्तिको आडमा दादागिरी देखाउन सक्छ, शोषण, दमन, विभेद गर्न सक्छ साथै दास बनाउन सक्छ । तर त्यसको संस्कृतिमा गढेर बसेको संस्कृतिलाई वर्षौंवर्ष कब्जामा लिएर यातना दिएपनि सत्य, वास्तविकता र संस्कृतिको नास कहिले गर्न सक्दैन । त्यसैको उदाहरणीय र जीवित तर घायल सभ्यता र संस्कृतिको नाम हो किराँत ।

साँचै ! जानकारले केही जिज्ञासाको जानकारी दिन मिल्छ त !

महादेव कहिले किराँती भए, किन किराँती भए ? महादेवलाई किराँती किन बनाईयो ? किराँत देवता, ईश्वर वा अरू के  हो ? यो किराँती थान हो कि मन्दिर ? यसलाई साकेला थान भन्न मिल्छ कि मिल्दैन ? यो किराँतेश्वर मन्दिर हो भने यस परिसरमा साकेला नाच, उधौली, उभौली र यलेसम्वत मनाउन मिल्छकी मिल्दैन ? आज सम्मको अभ्यास कस्तो रहेको छ चाडपर्व मनाउने सवालमा यस स्थानको ?

क्राईष्ट, अल्ला र बुद्धलाई देवत्वकरण गर्ने यो समाज, विश्वसमाज ईश्वर्यकरणको अभ्यासमा खुब चासो राखेको देखिन्छ । यस्तै हो भने यहाँ नेपाली समाजमा अल्लाहलाई पनि अल्लेश्वर, र क्राइष्टलाइ क्राइस्टेश्वर बन्न र बनाउन सक्ने सम्भावना कति छ ? अल्लाह र क्राइष्टलाई किन ईश्वर्यकरण गरिएको छैन र महादेवको कुनै रूपमा किन बनाईएन/मानिएन ? यस भित्रको छुपाउन खोजेको तर अजिबो गरिब उदाङ्गो राज के हो ? 

समाजमा भईरहेको यस्ता अभ्यास र क्रियाकलाप मार्क्सको धर्म प्रतिको धारणा "धर्म अफिम हो" "धर्म हतियार/साधन हो" भन्ने तर्फ बढी आकर्षित हुन्छ ।

मेरो फोहोरी र कुरूप संस्कृति

मेरो फोहोरी र कुरूप संस्कृति 

म फोहोरी छु 

म कुरूप छु

तै फोहोर सफा गर्न

तै कुरूपलाई रूप दिन

म आफू भित्र छिरेको

न फोहोर सफा गर्न सकें

न त आफू सफा हुन सकें ।

न त आफैलाई सृङ्गार्न सकें ।

ईभ र आडम देखि थुप्रिएको

म भित्रको यो घिनलाग्दो फोहोर

न त एक्लैले सफा गर्न सक्छु ।

न त आज भोलि नै गर्न सक्छु ।

म भित्रको यो संस्कृति रूपी फोहोर

जति वर्ष लगाएर जम्मा गरिएको छ

त्यत्ति नै लाग्ने छ सफा गर्न फोहोर ।

म भित्रको फोहोर, मैले गरेको फोहोर ।

हजारौं हजार वर्षौंदेखि गरेको फोहोर ।

मैले नै आफुले आफैलाई गरेको फोहोर ।

मन फोहोर, वचन फोहोर र कर्म फोहोर ।

मेरो भित्रै फोहोर, मेरो बाहिरी फोहोर ।

मेरो चिन्तन फोहोर, मेरो संस्कृति फोहोर ।

मेरो चेतना फोहोर, म भित्रको आध्यात्म फोहोर ।

मेरो संस्कृति भित्र जमेर बसेको शैतानी फोहोर ।

हजारौं हजार वर्ष देखि जमेको थुप्रेको फोहोर ।

मानवतावादी चेतनाको झाडुले बडार्नु छ फोहोर ।

ध्यान रूपी आध्यात्मिक हुरीले उडाउनु छ फोहोर ।

म भित्रको क्रोधको मूर्ख फोहोर सफा गर्नु छ ।

म भित्रको मोहको पापी फोहोर सफा गर्नु छ ।

म भित्रको घमण्डको अचेत फोहोर सफा गर्नु छ ।

म भित्रको कामको अश्लील फोहोर सफा गर्नु छ ।

म भित्रको क्रूरताको दानविय फोहोर सफा गर्नु छ ।

फोहोरी छु तै फोहोर राम्रोसँग सफा गर्नु छ ।

आफू भित्र आफै छिर्नुछ, दिलसफा गर्नु छ ।

आफू भित्रको बाहिरको आफै सफा गर्नु छ ।

आफू चेतनशील हुनु छ, आफै मानव हुनु छ ।

अचेतले बिगारेको मेरो चेतनालाई रूप दिनुछ ।

अमानवीयताले बिगारेको मानवतालाई सृङ्गार्नु छ ।

मैले भूल्नु हुन्न

म धेरै फोहोरी छु 

म अति कुरूप छु

तै फोहोर सफा गर्न सृङ्गार्न

म आफू भित्र चेतनामा छिर्नु पर्छ ।

फोहोर सफा गर्ने अभ्यास गर्नु पर्छ ।

आफूलाई सृङ्गार्न हर प्रयास गर्नु पर्छ ।

आज गलत काम गरेको मान्छे

 आज गलत काम गरेको मान्छे 

आज बडो गलत काम गरिये जस्तो लाग्यो । 

फेसबुकमा निम्तो गरेको भरमा टुप्लुक्क पुगियो ।

त्यो पनि नाम पद किटान नगरीएको निम्तो ।

बसिहालीयो अनि पुस्तक बिमोचन पनि हेरियो ।

बौद्धिकका विषयगत बातहरू पनि सुन्न पाईयो । 

पुगिसकेपछी पो थाहा भयो मलाई 

मैले गलती गरेछु भनेर,

किनकि म त वजनदार मान्छे, 

किनकि म त ठूलो पार्टी संगठनको पदवाला मान्छे ।

किनकि व्यवहारले म त व्यस्त मान्छे ।

म त पुरानो र ठूलो दलको जिल्ला सदस्य पो

त्यो पनि निर्वाचित भन्ने नै बिर्सेर पुगिहालेछु ।

प्रेम राई परिक्षित छिमेकी दाजै भनेर पुगिपो हालियो ।

मलाई सुपारी नै दिएका थिएनन् ती कविले ।

त्यो पनि पाँच वटा सुपारीको टुक्रा दिनु पर्नेथ्यो ।

किनकि त्यहाँ पाँच पाँच वटा पुस्तकको विमोचन थियो ।

पाँच पटकै निम्तो दिनु पर्थ्यो, किन दिएन !

विभिन्न पवित्र पाँच विधाका पुस्तक लोकार्पण थियो ।

म त ठूलो मान्छे पो त, कस्तो बिर्सेको हैसियत मैले ।

आज बडो गलत काम गरिये जस्तो लाग्यो । 

फेसबुकमा निम्तो गरेको भरमा टुप्लुक्क पुगियो।

त्यो पनि नाम पद किटान नगरीएको निम्तो ।

पुगिसकेपछी पो थाहा भयो मलाई 

मैले गलती गरेछु भनेर,

किनकि म त वजनदार मान्छे ।

किनकि व्यवहारले म त व्यस्त मान्छे ।

आदरणीय दाजै हाजुरले एकै कार्यक्रममा आफ्ना पाँच/पाँच बटा पुस्तकको लोकार्पण कार्यक्रम आफैमा ऐतिहासिक कार्यक्रम हो । यस्तो बौद्धिक एवं अति पवित्र कार्यक्रममा पुग्न पाउँदा आफैलाई भाग्यमानी ठानेको छु । कार्यक्रम संचालिका मेरी प्यारी बैनी श्री अञ्जु पोखरेल लाई प्रशंसा गर्दै कार्यक्रम सफलकालागि स्वयंसेवक युनिट तथा उपस्थित गुणस्तर अतिथि जनमा धन्यवाद सहित कवि एवं हाम्रो दाजै हजुरलाई हार्दिक बधाई तथा शुभकामना ।

नारीको जात/थर र पितृसत्ता

 नारीको जात/थर र पितृसत्ता

कुनै पुरूष संग विवाह गर्नुले वा विवाह पश्चात् कुनै व्यक्ति (नारी)ले वंशजको आधारमा पाएको जात/थर परिवर्तन हुने वा नयाँ पहिचान निर्माण हुन्छ भनेर मान्नु वा अभ्यास गर्नु भनेको निरंकुश, शैतानी र अचेत पितृसत्तात्मक समाजको मुख्य चरित्रमा पर्दछ । त्यसरी नै पितृसत्तात्मक समाजमा पुरूषको पहिचान पाउनु आफैमा एक उच्च सामाजिक परिचय मान्ने गरिन्छ । 

सामान्यतय एक नारी र पुरूषको विवाह हुन्छ तर पितृसत्तात्मक समाजमा नारीको विवाह पुरूष र पुरूषको जात थर संग हुन्छ जस्तो अभ्यास देखिन्छ । विवाह पश्चात् एक नारीको वंशाजको अस्तित्व नै कुनै अर्को अस्तित्व संग विलिन हुनु पर्ने पनि देखिदै आएको छ । पितृसत्तात्मक समाजमा पुरूषको जात/थर जसरी अपरिवर्तनिय हुन्छ भनेर मान्दछ त्यसरी नै एक विवाहित नारीको आफ्नो जात थरमा स्थिरता वा वंशजमा रहनु वा राख्नसक्नुले पनि केही सकारात्मक संकेत प्रस्तुत गरेको मान्न सकिन्छ । तर यही पक्ष मात्रले न्याय प्राप्ति हुन्छ भन्ने कुरा चै वैज्ञानिक, व्यवहारिक र न्यायीक  मान्न सकिँदैन ।

जैविक शक्ति अर्थात प्रसव पिडाको विशेष वरदान र स्तनपान गराउने प्राकृतिक क्षमता प्राप्त जननी नारी पितृसत्तात्मक समाजमा आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, साँस्कृतिक, मनोवैज्ञानिक लगायत हरेक पक्ष बाट र समाजका सबै क्षेत्रमा विभेदमा पारिएको अध्ययन नारीवादी शास्त्र साथै शास्त्रीहरूले बताउदछन् । नारी हुनु आफैमा एक वर्ग हो अर्थात निम्न वर्ग हो भनेर मान्दछन् नारीवादी माक्र्सवादले भने पुरूष हुनु आफैमा उच्च वर्गको हो मान्दछ ।

एक नारीले विवाह पश्चात् आफ्नो वंशज बाट प्राप्त थर लेख्न भन्न पनि निकै ठुलै आँट चाहिन्छ जस्तो देखिन्छ । परिवार संतुलनकालागि पिताको पतिको दुवै थर लेखोको पाईन्छ । एक व्यक्तिको थर परिवर्तन हुनु वा दुई थरको हुनुले के संकेत गरिरहेको छ !

कार्ल मार्क्स

 कार्ल मार्क्स:

उत्पादनको मालिक पूँजीपति हुन् साथै सम्पूर्ण समाजमा सत्ता पनि उनैको हातमा हुन्छ । राज्य (सेना, प्रहरी), विधिक संस्था (प्रोक्युरेटरको कार्यालय, अदालत) साथै जनसम्पर्क साधन (अखबार, रेडियो, टेलिभिजन) उनैको प्रभुत्वको समर्थन गर्दछन् । 

उत्पादन शक्तिको विकासका कारणले भौतिक माथिको पहुँचमा असमानताको परिस्थिति निर्माण भईसक्छ । मनुष्य द्वारा मनुष्यकै शोषण बाट, एक राष्ट्र द्वारा अर्को राष्ट्र माथिको उत्पीडन बाट सदा-सर्वदाको लागि मुक्त हुन सकुन् । त्यसैका खातिर मार्क्स ले यो निष्कर्ष निकाले : बुर्जुआ समाज (पूँजीवादी समाज) इतिहासमा अन्तिम शोषक प्रणाली हो, जसको स्थान अनिवार्यत: सामाजिक समानता र न्यायको प्रणाली - समाजवादी प्रणाली - ले लिनेछ ।

पूँजीवादी पितृसत्ता, पर्व र नेपाली नारी

 पूँजीवादी पितृसत्ता, पर्व र नेपाली नारी

पूँजीवादी समाजमा पूँजीको लगानी र नाफाको संकलन गर्न विज्ञान तथा प्रविधिलाई हतियार बनाएर विभिन्न मौकाको बहाना जस्तै चाडपर्व वा अन्य सांस्कृतिक परंपरागत मूल्य मान्यतालाई अवसर पारेर नाफा वृद्धि गर्न जाल फैलाउने अभ्यास गरिरहेको हुन्छ । यो पूँजीवादी समाजमा नाफारूपी चोरी गर्न उपभोक्तावादको सिकार बनाउन विज्ञापनको जालले मौकामा चौका हानेर सिकार गर्दछन् । पूँजीवादको जीवन चक्र वा भनौं पूँजीवादको गायत्री मन्त्र मानिने पूँजीको लगानी, नाफा, पुनःलगानी गर्दै पूँजी वृद्धि गर्न आफै मौका सृजना गर्दछ वा मौकाको पर्खाईमा रहेको हुन्छ ।

धर्म अफिम हो ।

 "धर्म अफिम हो ।"

"Religion is the sign of oppressed creature, the sentiment of heartless world and the soul of soulless condition. It is the opium of people." Karl Marx

समाजमा आफू र आफ्नो स्थिति कस्तो, अवस्था किन यस्तो र आफ्नो वर्गीय स्थान कता पर्छ थाहा छैन । आफू र आफुजस्ताहरू द्वारा कहिले देखि, कति विभेद र असमानतामा परेको वा पारिएको छ थाहा छैन । आज सम्म आफ्नो हित, उत्थान र न्यायकालागि एक शब्द नबोल्नेहरू मन्त्र र भजन उच्चारण गर्दै धार्मिक स्थल तिर लागेको देखिन्छ । 

विषय, धर्म नमान्ने वा धार्मिक स्थल नजाने भन्ने हैन । त्यस क्रियाकलापले सामुहिक वा निजी जीवनको आध्यात्म, चेतना, न्याय र समानतामा के कस्तो प्रभाव परिरहेको छ त्यसको वैज्ञानिक अध्ययन गर्न सक्नु पर्छ । तर आफू र आफ्नो अवस्थालाई  कर्मफलवाद र भाग्यवाद संग जोड्न सिकाउने ती धार्मिक संस्था र धर्मगुरूले चेतनामा अन्धविश्वास निर्माण गरिरहेको हुन्छ । जसले निजी न्याय, समानता, अधिकार र सुरक्षाका विषयमा सचेतना आउन दिईदैन, भ्रमको नशामा राखिरहेने प्रयास गरिरहेको हुन्छ । 

माक्र्सले धर्मलाई अफिम किन भने भन्ने सवालको जवाफ चिन्तन अध्ययन गर्न जरुरी छ, विशेष गरि पूँजीवादी पितृसत्तात्मक समाजले विभेद र शोषणमा पारेका व्यक्ति वा समुहले । त्यसो त यो धर्म र अफिमको विषय वर्गीय द्वन्द संग मात्र जोडिएको नभई वास्तविक चेतनाको अध्ययनको विषय संग जोडेका छन् । मानवमा रहेको सम्भावना भनेको नै चेतना हो भन्ने गर्दछन मार्क्स । माक्र्सले आफ्नो अध्ययनमा मानव चेतनामा विशेष जोड दिईएको पाईन्छ । धर्मलाई निश्चित वर्गले नशालु पदार्थ अफिमको रूपमा अन्य मानवको चेतनामा ईन्जेक्ट गरेर बेहोस, अचेत बनाउन साधनको रूपमा प्रयोग गरिरहेको विषयलाई प्रमाणीत गरेका छन् माक्र्सवादले ।

धर्मको नाममा कर्मफलवाद र भाग्यवाद जस्तो अन्धविश्वासमा बस्नु भन्दा विद्रो गर्ने चेतना गुणस्तर चेतना हुनु पर्ने तर किन हिंस्रक मानिन्छ । विद्रोह र क्रान्तीका नाममा मानव हत्या गर्ने अभ्यास अमानवीय क्रियाकलाप हो । धर्म अफिम हो भने बन्दुक दिएर विद्रोहको नाममा कसैलाई हत्यारा बनाउनु पनि अफिम हो । कथित धर्म र क्रान्ति दुवै अफिम हो जसले मानव चेतनालाई चेतनामा आउन दिदैन । धर्म र क्रान्तिको ऐतिहासिक सन्दर्भको अध्ययनमा मानवतावादी विरूद्धको अभ्यास र प्रमाणहरू पर्याप्त मात्र पाईन्छ । 

धर्मले कर्मफलवाद र भाग्यवाद जस्तो अन्धविश्वासलाई साधन बनाईएको पाईन्छ भने कम्युनिष्ट क्रान्तिले माक्स र एङ्गेल्सको ऐतिहाँसिक द्वन्दात्मक भौतिकवादलाई साधन बनाएको पाईन्छ । धर्मको धार्मिकताले जसरी अपराध गरेको पाईन्छ, मानव हत्या गराउने कथित क्रान्ति पनि अपराध हो । धर्म र क्रान्ति वास्तविक चेतना विकासका मन्त्र र साधन बन्न सक्नु पर्छ नकि अफिम र रक्तिम ।

वर्ग, चेतना र संस्कृति

 वर्ग, चेतना र संस्कृति 

वर्ग भनेको त्यो मानिसहरूको समूह हो जसको एउटै प्रकारको आर्थिक आधार हुन्छ वा एउटै प्रकारको उत्पादनका साधन माथि स्वामित्व रहेको हुन्छ । निश्चित मानिसहरूको उत्पादनका साधन माथि निश्चित आधिपत्य हुन्छ । 

हामी कस्तो चेतना भएको मानिस हो भन्ने कुरा, हामी कुन वर्गबाट प्रतिनिधित्व गर्छौं भन्ने विषयले निर्धारण गर्दछ । हाम्रो संस्कार-संस्कृतिको निर्धारण हाम्रो वर्गले गर्दछ । (माक्र्सवाद)

धर्म र धर्मशास्त्र, न्याय र आध्यात्मिक मार्ग

 

धर्मशास्त्र मात्रले मुक्तिको मार्ग प्रशस्त गर्छ ।

धर्मशास्त्र मात्रले व्रम्हाण्डको सबै ज्ञान राख्छ ।

धर्मशास्त्र मात्रले चेतनाको चच्क्षु खुलाउ सक्छ ।

धर्मशास्त्र नै सबैथोक मान्न सकिन्छ र यो आफैमा पूर्ण छ ।

धर्मशास्त्र मात्रले जीव जलाचरका सबै समस्याको समाधान गर्नसक्छ ।

धुपबात्ती र केन्डल बालेर च्यादर चढाएर चर्काचर्का ध्वनिमा भजन कृतन गरेर, प्रार्थना गरेर र नमाज पढेर मानव समाजमा मानवतावाद स्थापित गर्न सकिन्छ ।

यदि यसो हो भने विद्यालय विश्वविद्यालयमा यस्ता मुक्तिमार्गी क्रियाकलाप र सुन्दर विषयको पूर्ण अभ्यास, अध्ययन अध्यापनकालागि किन राखिएको छैन ! साथै धुपबात्ती र केन्डल बालेर च्यादर चढाएर चर्को आवाजमा भजन कृतन, प्रार्थना र नमाज किन गराईदैन ती विद्यार्थीहरूलाई ! 

हजारौं हजार विगत वर्ष देखि धर्मशास्त्र नै पढियो पढाईयो तरपनि यो विश्वसमाज, दक्षिण एसियाली समाज र नेपाली समाजमा न्याय, समता र मानवतावादको व्यवस्था किन आएको छैन ! अनि किन अझैपनि त्यस्ता शक्तिशाली राज्य र समाज आफुलाई विकसित र समृद्ध ठान्दैनन् !

यति हुदाहुदै पनि धर्मशास्त्र मात्र पढेर र धर्मदरबार गएर मात्र चेतनशील हुन सकिन्छ भने र त्यसको यतिका महत्व छ भने हामीलाई किन दोधार बनाईदैछ ! आखिर के हुदैछ र के चल्दैछ विश्वसमाजमा ! स्पष्ट छ ती व्यक्ति तथा स्वार्थ समुहले हामीलाई बेवकुफ बनाईदैछ र लाभ लिदैछन् । हामीलाई त बेवकुफ बनायो बनायो अब दोस्रो पुस्तालाई पनि हामी जस्तै बन्न र बनाउन दिनु ! आखिर कहिले सम्म ?

बेवकुफ बनाउने माथि चेतनशिल बनाउने स्वार्थसमुहको जब विजय हुन्छ, जुनदिन असत्य अमानव प्रवृत्तिमाथि सत्य मानविय प्रवृतिले राज गर्नेछ त्यही दिन फेरि धार्मिक सत्ययुग आउनेछ भने त्यही दिन माक्र्सवादी वैज्ञानिक साम्यवाद आउनेछ र त्यही दिन देखिको बुद्धको मानवतावाद आउनेछ ।

यदि कोही कसैले आफुलाई धर्मगुरू ठान्छन् मुक्ति दिलाउन सक्छौं, भवसागर तार्न सक्छौं, भन्छन् भने त्यो झुट हो किनकि आध्यात्मिक र चेतनशील गुरूपनि आफै र शिष्य पनि आफै हुन्छ तर केही तहसम्म सहयोग भने लिनदिन सकिन्छ । बुद्धले पनि बुद्धत्व प्राप्ति आफ्नै अभ्यास र चेतनाले प्राप्ति गरेका हुन् । तर हिजो देखि आज सम्म धर्म, धार्मिकता, धर्मशास्त्र र धर्मालय बिकाउ, भ्रष्ट र बदनाम छन् जुन कदापि हुनुहुदैन थियो । धर्म र धर्मशास्त्रलाई भ्रष्ट बनाईएको प्रमुख कारणले विश्वसमाजको विकास, समृद्धि र मानव खुशीको लक्ष्य प्राप्तिको गतिअवरोध भएको हुन सक्छ ।

विश्वव्यापी रूपमा धर्मको अर्थ परिभाष, मर्म र भावना एकै छ तर धर्मशास्त्र फरक फरक छन् । मानव चिन्तन र चेतनाको स्तरका कारणले धर्मशास्त्र फरक फरक भएपनि धर्म एकै हुनु पर्ने त्यो नहुनु व्रह्माण्डकै लागि दु:खद पक्ष हो । धर्म र धर्मशास्त्र फरक भएपनि मानव धर्म एकै छ तर अमानविय क्रियाकलाप बाट विभाजित र तुच्छ हामी मानव छौं । किनकि मानव माथि मानवले नै लाभ, शोषण, विभेद, अन्याय, अत्यचार, गर्नु पर्दछ र मानवले मानवमाथि नै शक्तिको अभ्यास र राज गर्नु पर्छ भन्ने निकृष्ट सोच राख्दछौं ।

धर्म र धर्मशास्त्र भनेको न्याय, आध्यात्मिक र चेतनशीलता प्राप्ति मार्गको सबै भन्दा शक्तिशाली विषय हो । यो आफैमा आध्यात्मिक र उच्च चेतनशील विषय जोकोही सबैले अध्ययन अध्यापन गराउन सक्दैन त्यसै कारणले विद्यालय र विश्वविद्यालयमा नराखीएको हुन सक्छ । किनकि अहिले पनि वैश्य युग (कलियुग), शोषक पुँजीवादी युग (विश्व आर्थिक प्रणाली) नै छ जुन युगमा समाजको केन्द्र द्रव्य हुन्छ नकि चेतना ।

 दुख्दा अैया, पोल्दा आत्था भन्नू चेतना हो भने ठोकुवा दिएर भन्न सक्छौं कि हामी सबै चेतनशील हौं । किनकि हामीलाई दुखेको र पोलेको छुट्याउने चेत राख्छौं । के चेतना भनेको त्यही नै मात्र हो त ! 

हामी यतिका चेतनशिल मानवको बिचमा श्रीकृष्ण, श्रीबुद्ध र श्रीमाक्र्स लगायत श्रीमहामनुष्यहरूले कुन र कस्तो प्रकारको चेतनाको कुरा गर्नुभएको होला ! 

के त्यसो भए हामी चेतनशील हैन त ! यदि त्यसो हो भने त्यो चेतना हामी भन्दा कति युग टाढा छन् । कहिलेका मानव चेतनशील मानव कहलिन्छन् त !

मानव जीवनको पहिलो र अन्तिम उत्सुकता, चेतना के हो त !

पितृसत्तात्मक समाजको रूप अनुहार कस्तो हुन्छ !

 पितृसत्तात्मक समाजको रूप अनुहार कस्तो हुन्छ !

- जुन समाजमा पतिको निधन पश्चात् पत्नी विदुवा हुन्छे साथै विदवा धर्ममा बस्नुपर्ने हुन्छ त्यो पितृसत्तात्मक समाज हो ।

- जुन समाजमा पतिलाई परमेश्वर मान्न बाध्य गराईन्छ त्यो समाज पितृसतात्मक समाज हो ।

- जुन समाजमा पतिको सुस्वास्थ र दिर्घायुकालागि पुजा-पाठ, व्रत र सेवालाई पत्निधर्म मानिन्छ त्यो समाज पितृसत्तात्मक समाज हो ।

अरू के कस्ता आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, साँस्कृतिक, मनोवैज्ञानिक लगायत मान्यतालाई पितृसत्तात्मक समाजको आधार मान्न सकिन्छ होला...

नेताको हैन मजदुरको झोले बनौं ।

 स्त्री/पत्नीलाई त विवाह पश्चात् कमसेमक खानलाउन बस्न र सम्पत्ति माथिको अधिकार दिईएको छ समाज अनुसारको तर नेपालका कुनै पार्टी संगठनका कार्यकर्ता भनेर चिनिने त्यस्ता व्यक्ति आफ्नो घरको रासन पानी खाएर लागेको खटेका छन् । वास्तवमै निशुल्क कामदार झै झोले र सेवक भन्दा माथिको हैसियत देखेका छैनन् । हो हामी नागरिकको हक हित र न्यायकालागि लाग्नु पर्ने तर निजी हित का लागि भनाउदा नेताको सेवक बन्ने साथै कर्तव्यमा नरहने वास्तवमै झोले नै हौं हामीहरू ।

हामी झोलेको वि.पि. स्मृति दिवस यस्तो छ । यी काम गर्दै गर्ने आदरणीय व्यक्तिवहरू हाम्रो लागि कहलिएका नेता भन्दा महान हुन् । हामी यिनको बफादार झोले बन्ने अभ्यास गर्दैछौं । ती श्रमजीवीको पछि पछि सम्मानकासाथ लागियो भने लाभ छ । दुःख टार्न सकिन्छ । 

बईमानि नेतालाई बहिस्कार गरौं । झुटो आस्वासन देखाउने भ्रष्ट र ठग नेताहरूलाई बहिस्कार गरौं । लोकतन्त्रको मतको अधिकार प्रयोग गरेर भूईमान्छेको शक्ति प्रदर्शन गर्ने बेला आएको छ । हामी नेपाली काङ्ग्रेसका स्वयंसेवक हुदाहुदै पनि यदि पार्टीले बुद्धिहिन, बईमानी, दलाल, भ्रष्ट, असामाजिक र ठग लाई उमेदवारी दिए भनेपनि कतै भावनामा नबहकिदै मतदानको अधिकारको प्रयोग गर्दा सहि निर्णय लिनहुन सुझाउदछौं । 

 

नेपाली समाजमा त्यस्ता अख्तियार, पद, प्रतिष्ठाको तामझाम तिनै र तिनैका परिवारकालागि मात्र हो रहेछ । हाम्रो आफ्नो पुस्ताको कुरै छोडौं, दोस्रो पुस्ताको सामाजिक सुरक्षा, सामाजिक न्याय र मौलिकहकको वितरणमा पनि कुनै सुधार नआउने आकलन गर्न सकिन्छ वर्तमान अभ्यासको मुल्यांकन गर्दा । त्यसकालागि सामाजिक र साँस्कृतिक विद्रोह अत्यन्त जरूरी देखिदैछ । त्यसकालगि आफ्नो बालबालिकाहरूलाई आजै देखि सामज, राष्ट्र र प्रकृति प्रतिको बाफादारिताको संस्कृति र मूल्यमान्यताको महत्व प्रदान गर्न सक्नु पर्दछ ।

विश्वेश्वर बाबुलाई धन्यवाद दिनै पर्छ आजको दिनमा जसले केही त दिएर सिकाएर गए । नत्र त नेपाली समाज आदर्श शून्य समाज हुने रहेछ । विश्वेश्वरप्रसादलाई देवत्वकरण हैन अंगिकार गरौं ।

एन्टी क्यापिटलिस्टको चेतना र एकता

 एन्टी क्यापिटलिस्टको चेतना र एकता

विश्वसमाजमा वर्गको अस्तित्व कोरल चट्टान (Coral Reef) झै दिर्घायुको रहेको छ । हिजो पनि थियो, आज पनि छ र मानव चेतनाले जबसम्म संरक्षण गरिरहनेछौं तबसम्म त्यसको अस्तित्व रहिरहनेछ । वर्गीय निर्धारण आर्थिक आधारमा मात्र नभई अन्य सामाजिक विविधता जस्तै रंग, वर्ण, धर्म, लिङ्ग, पद, स्थान लगायतका आधारमा पनि वर्ग निर्माण, पुन:निर्माण भएको नवमार्क्सवादी समाजशास्त्रीय अध्ययनमा पाउन सकिन्छ ।

वर्गले सृजना गरेको वर्गीय असमानता ढाकछोप गर्नकालागि समाजलाई रंग, वर्ण, धर्म र लिङ्गका विषय मुद्दामा डाईभर्ट गरेर स्वार्थ समूह र वर्गले आफ्नो लाभ उठाईरहेको पाउन सकिन्छ । अर्को तर्फ समाज, समय र भूगोल अनुसार त्यही रंग, वर्ण, धर्म, लैङ्गिक, स्थानका आधार बाट पनि वर्ग निर्माण भईरहेको पक्षमा नवमाक्रसवादीको तर्क छ नकी आर्थिक र भौतिक पहुँचको आधारमा मात्र । त्यसैले समाजको गहिरो अध्ययनकालागि र वास्तविक परिस्थिति बुझ्नकालागि समाजशास्त्रीय दृष्टिकोणको महत्व छ ।

मुख्यतः हामीले समाजलाई वर्गीय आधारमा अध्ययन, अनुसन्धान र विश्लेषण गर्ने गर्नु पर्दछ, यश दृष्टिकोणलाई नजरअन्दाज गर्नै मिल्दैन । जसले वर्गीय व्यवस्थामा चलिरहेको समाजलाई न्यायिक समाज निर्माण गर्ने तर्फ उन्मुख गराउन जरुरी छ । रंग, वर्ण, धर्म, लैङ्गिक विषयमा भूल्याएर वास्तविक  चेतनामा आउन नदिन त्यस विज्ञान तथा प्रविधि, धार्मिक र पितृसत्तात्मक संस्थाको आडमा उदण्ड पूँजीवादले खेल खेलिरहेको प्रमाणको खोज गर्न जरुरी छ । वास्तविक चेतनाको अवस्थाले मात्र त्यो पितृसत्तात्मक पूँजीवाद ढाल्न सक्दछ ।

कम्युनिष्ट, समाजवादी , अथवा लोकतान्त्रिक समाजवादी जुनसुकै राजनैतिक दलका नाममा फरक फरक संघर्ष र संस्कृति रहेपनि हामी सबै न्यायप्रेमी र गैरपूँजीवादी पक्षधर नै हौं । त्यसैले ती सबै राजनैतिक दलको प्रयास र अभ्यास पूँजीवादलाई कमजोर बनाउदै ढाल्न तर्फको हुनु पर्दछ । तर आफू पवित्र सम्यवादी हुन् अन्य दललाई पूँजीवादी प्रमाणीत गर्ने खेल साथै एकआपस बिचको यो हर्कत असामाजिक र निच प्रवृत्ति हो । पूँजीवाद कुनै निश्चित दलले जन्म दिएको पनि हैन, र न कुनै राजनैतिक दल उदण्ड र अन्यायिक पूँजीवादको संरक्षक हो । साथै कुनै एक दलले समाजवाद वा साम्यवाद ल्याउन सकिन्छ भनेर कल्पना गर्नु आफुले आफुलाई ढाँटनु मात्र नभई अन्यलाई ठग्नु पनि हो । त्यसैले राजनीति कसैले पेवा र पेशा ठान्न र बन्न दिनु हुदैन ।

विश्वसमाजमा केही निश्चित र अम्लामा गन्न सकिने पूँजीपति वर्गले पूँजीवादलाई पालन, पोषण र संरक्षण गरेर व्रह्माण्डमा राज गर्न खोजीरहेको छ । यस्तो अवस्थामा पनि आफुलाई मानव ठान्ने विभेदित र शोषित मानवहरू एक हुन सकेका छैनौं । त्यसैले आफ्नो वर्गीय स्थान पहिचान गर्दै वास्तविक चेतनामा आउदै ल्याउदै न्यायिक समाज स्थापनाकालागि एक हुन जरूरी छ । नेपाली समाज जस्ता पिछडिएको समाज आफू आफुबिच विभाजित हुनुले न्यायीक समाजको जन्मलाई अझ पछाडि धकेल्नु हो । हामी मानवको वर्तमान अवस्थाको कारक र समृद्धिको बाधक भाग्यवाद, कर्मफलवाद जस्ता अन्धविश्वास नै मुख्य शत्रु हो जसलाई हामीले चेतनामा पालेर पोषेर राखेका छौं ।

हामी मानवको चेतनाको स्तरले सृजना गरेको विभाजन प्रवृत्ति नेपाली समाजको मात्र नभई विश्व समाजकै समस्या हो । जो न्यायिक र समतामूलक विश्व समाज निर्माणको बाधक बनेको देखिन्छ । पूँजीवाद विरोधी (Anti Capitalist) व्यक्ति, समूह र दलहरूको योजना चेतना र एकता नै हो पूँजीवाद ढाल्ने शक्ति जो हामी सबैले मनन् गर्ने बेला आईसकेको छ । पिढीदर पिढी एऊटै समस्या, अभाव र गरिबी, सामाजिक न्याय र सुरक्षाको असमान वितरण, मौलिकहक र मानवअधिकार बाट वञ्चित मानव भाग्य नभई भौतिक माथिको असमान वितरणले सृजीत वर्गीय सृजना हो भन्ने बुझ्न जरुरी छ ।

कविता: अब तिमीले व्रत हैन विद्रोह गर्नु पर्छ

 अब तिमीले व्रत हैन विद्रोह गर्नु पर्छ 

धार्मिक स्थल गए जसरी नै सिंहदरबार, संसदभवन र प्रधान न्यायलय पुग्न सक्नु पर्दछ दक्षिण एसियाली हिन्दु पितृसत्तात्मक समाजका विभेदित र शोषित नारीजन । पितृसत्ताले दास बनाईएको नारीजन अब जाग्ने बेला आएको छ । पुरूषको झै संस्कृति र मूल्य मान्यताको विकास गर्ने बेला आएको छ । त्यस्तै अभ्यास गर्ने बेला आएको छ । 

पितृसत्ताले नारीजनलाई धार्मिक स्थलमा पठाएर आफू सिंहदरबार र सदनमा पहुँच बढाइरहेको विषयले सृजना गरेको असमानताका कुराको गहिरो अध्यन र चिन्तन गर्न जरुरी छ । समाजमा जरागाडेर बसेको असमानता लाई जब न्याय र समतामा परिणत गरिन्छ अनि पो विकास र समृद्धिको लक्ष्य प्राप्ति सम्भव छ । एक सिंहदरबार अर्को धार्मिकदरबार गएर समृद्धि आउन सक्छ भन्नू पितृसत्तात्मक समाजको दादागिरी हो । कि हैन ! 

एउटाले सारा संसार आफ्नो ठन्छ अर्कीको वंशज बाट प्राप्त आफ्नो पहिचान पनि आफ्नो छैन । यतिका वर्ष धर्मको नाममा धार्मिक स्थल जानेगरेकी उनी नै सबैभन्दा बढी विभेदमा छिन् । के यो प्रभुको श्राप हो कि पितृसत्ताको शोषण ! अब बुझ्ने खोज्ने बेला आएको छ । अब पनि नबुझे कहिले, आज पनि नखोजे कहिले ! अब व्रत बस्ने हैन न्याय र समताकालागि विद्रोह गर्नु पर्छ ।

मन्दिर जाने पाउलाई 

सडक संघर्षमा हिडाउनु पर्छ ।

गर-गहना मात्र देख्ने नजरले 

अब विभेद देख्नु पर्छ ।

साडी पहिरनलाई अब 

विद्रोहको कफन बनाउनु पर्छ ।

भजन गाउने आवाजले 

न्यायको आन्दोलन छेड्नु पर्छ ।

गाजल लगाउने आँखा अब 

क्रान्तिको ज्वालाले भर्नु पर्छ ।

ममताले भरिएको हृदयलाई 

न्याय र करूणाले भर्नु पर्छ ।

ऐना समात्ने हातले 

भौतिकवादी माक्र्सवाद समात्नु पर्छ । 

लिपस्टिक पक्रिने अम्लाले 

क्रान्तिको कलम समाउनु पर्छ । 

तिलहरी लगाउने काँधले अब 

दर्शनको झोला बोक्नु पर्छ ।

कपाल काईयोलाई 

व्यवस्थापिकाको माईक बनाउनु पर्छ ।

घर सफागर्ने मुठ्ठीले 

न्यायपालिकाको तराजु समाउनु पर्छ ।

मेहेन्दीले सृगार्ने हातले 

कार्यपालिकाको नेतृत्व नै गर्नु पर्छ ।

निधारको टीका फ्यालेर 

वर्गीय विभेदको ट्याटु खोप्नु पर्छ ।

सिउदोले रंगिन सिरमा 

राजनीति शक्तिको ताज राख्नु पर्छ ।

उनको नामको सौभाग्य भिर्नेले 

अब आफ्नो भाग्य कोर्नु पर्छ ।

अरूलाई सुम्पिने शरीर अब 

आफुले आफ्नालागि जिउनु पर्छ ।

सदियौं देखि नाचिदिएको 

अब समताकालागि नचाउनु पर्छ ।

ती लामा कपाल काटेर अब 

असमानताको कोरा बस्नु पर्छ ।

रूप यौवनकी खानीले अब 

समानताको सुनामी ल्याउनु पर्छ ।

व्रत बस्ने सट्टा 

विद्रोहको आमरण अनसन घोषणा गर्नु पर्छ ।

अब तिमीले व्रत हैन विद्रोह गर्नु पर्छ ।

अब तिमीले व्रत हैन विद्रोह गर्नु पर्छ ।

 भ्रष्टाचार एक बिचार हो, मानसिक्ता हो, जो मानवमा मात्र पाईन्छ। जसको सम्बन्ध नैतिकता संग जोडिएको हुन्छ। त्यही विचार वा मानसिकताले ग्रस्त व्यक्तिलाई भ्रष्टाचारी भनेर चिनिन्छ। भ्रष्टाचार र त्यसका अनुयायीहरूको क्षेत्र असिमित हुन्छ अर्थात यसको दायरा व्यापक हुन्छ।

आर्थिक अनुशासन गुमाउनेहरूलाई मात्र समाजमा भ्रष्टाचारी भन्ने साधरण बुझाई रहेको छ। तथापि यसको परिभाषा, बुझाई, दायरा र क्षेत्र फराकिलो रहेको हुन्छ। भ्रष्टाचार नियतमा स्पष्ट देखिने विशेष संवेदनशील विषयहरू छन् जस्तै संविधान, ऐन-कानुन, निति-नियम निर्माणमा, व्याख्यानमा र कार्यान्वयनमा वा भनौं व्यवस्थापिका, न्यायपालिका साथै कार्यपालिका लगायत क्षेत्रहरूमा पनि पर्यापत भ्रष्टाचार र भ्रष्टाचारी सक्रिय रूपमा सलबलाई रहेको हुन्छन्। यस्ता भ्रष्टाचारी सुसंगठीत र शक्तिशाली भएका कारणले यिनिहरू संग कुनै व्यक्ति वा संस्था विरोध वा कारबाहीको विषय उठान गर्न सक्दैनन्। 

अब स्पष्ट छ, तपाई हाम्रो सामु रहेका ती पात्रहरू आफ्नो जीवनयापनका लागि बाध्यताले आर्थीक अनुशासनहिन हुन पुगेका हुन नियत बस होईनन्। भ्रष्टाचारका Sleeper Cell हरू हुन् ती भ्रष्टाचारीका आरोप भोग्ने र खेप्नेहरू।

भ्रष्टाचार बिचारका Think Tank हरूको साथै त्यसका वास्तविक अनुयायीहरूको यहाँ चर्चा गर्न डराउछन् जसको शक्तिको कल्पना सम्म गर्न हामी सक्दैनौ, नाम लिने कुरा त परै जाओस्। 

सय, हजार रूपैयाँमा गरिएको त्यो झिनामसिना अनियमितता हो, बाध्यात्मक अनुशासनहिनता हो। वास्तविक भ्रष्टाचार र भ्रष्टाचारीको रूप र बैँस भयंकर छ अकल्पनीय छ, जस्को न सिङ छ न पुच्छर छ समात्न, त्यसको अघाडी हामी बहुमतमा रहेका न्याय प्रेमी जनता सुक्ष्म हौं। जो लाखौंलाख साधरण काम गरिखाने जनताकै खुन पसिना चुसेर बाँचेको हुन्छ।

बालेन, हर्क र गोपीहरू लोकतान्त्रिक कि गैरराजनीतिकरणका अगुवा !

 बालेन, हर्क र गोपीहरू लोकतान्त्रिक कि गैरराजनीतिकरणका अगुवा !

राज्य, राष्ट्र र समाजलाई गैरराजनीतिकरण (Depoliticization) गर्नु समस्याको दिगो समाधान कदापि हैन । विश्व व्यवस्थाले सृजना गरेको अन्याय र असमानता न्यूनिकरण गर्न साथै त्यस विरूद्धको कदमचाल निर्विकल्प राजनीतिले मात्र संभव छ । 

राज्य एक संस्था हो । संस्था संग त्यसको आफ्नो विधान हुन्छ । त्यही विधान हो संविधान । त्यस संस्थाका सदस्यहरू हुन नागरिक । नागरिक नै राष्ट्र हुन् । त्यही राज्य र राष्ट्रको समग्र रूप हो नेपाली समाज ।

त्यही नेपाली समाजले आफ्नो सिमा क्षेत्र भित्र रहेर पहिचानकालागि अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डमा रहेर आफुलाई विश्वसामु संस्थागत गराउदछ । तब मात्र एक देश, देश कहलिन्छ, एक समाज, समाज कहलिन्छ, एक राज्य, राज्य कहलिन्छ जब वैधानिक संस्था कहलिन्छ । 

समाजका सदस्यहरूले संस्था निर्माण गर्छन् । संस्थालाई जीवन्त राख्न र संचालनकालागि आम सहमति बाट विधि विधान निर्माण गरिन्छ । जुन विधविधानले साझा उदेश्य हासिल गर्न संस्थाको प्रणाली मार्फत योजना र कार्यान्वयनको खाका कोर्दछ । त्यही विधानले  सदस्यहरूको काम, कर्तव्य र अधिकार पनि सुनिश्चित गर्दछ । 

लोकतान्त्रिक विधान निर्माण गरे उच्च लोकतान्त्रिक अभ्यास गर्न पाउने हुन्छ त्यस राज्यका नागरिक सदस्यहरूले । "धर्मो रक्षति रक्षितः" ले बोकेको भावअर्थ झै धर्मलाई हामीले रक्षा गरे धर्मले हाम्रो रक्षा गर्ने छ भने जस्तै हामीले लोकतन्त्रको रक्षा गरे लोकतन्त्रले हाम्रो रक्षा गर्नेमा कुनै संका छैन । त्यही लोकतान्त्रिक अभ्यास रहयो स्थानिय तह निर्वाचन २०८९ । 

स्वतन्त्रता हरेक मानवको अधिकार हो । लोकतान्त्रिक विधि प्रकृयाले नै कुनै व्यक्तिलाई मुक्तिको आभाष दिलाउन सक्छ । नेपालमा त्यही अधिकारको सुरक्षा र स्वतन्त्रताको निश्चिता गर्ने साथै मुक्तिको आभाष दिलाउने एक राजनीतिक संस्था नेपाली काङ्ग्रेस हो । 

यस स्थानिय तह निर्वाचन २०८९ मा विभिन्न स्थानमा विभिन्न एकल व्यक्तिको स्वतन्त्र उमेद्वारी वा संगठनले गरेको निर्णय विरूद्ध गरेको वागी उमेदवारीको बिद्रोह प्रति सम्मान व्यक्त गर्नु पर्दछ लोकतान्त्रिक दलले । नेपाली काङ्ग्रेसले बोकेको लोकतान्त्रिक आदर्श, मूल्य, मान्यता संस्थागत नारा मात्र नभई त्यो लोकतन्त्र हरेक व्यक्तिले अभ्यास गर्नु पर्ने र आत्मसात गर्ने प्रवृत्ति, नैतिकता, आचरण र अनुशासन पनि हो । 

समाज र राज्य भित्र त्यसै संग सम्बन्धित बाहुल्य सदस्यहरूको मर्म र भावनालाई सम्मान गर्दै यस निर्वाचनमा नागरिकले स्वतन्त्र उमेदवारी र मतदानको अभ्यास पनि लोकतान्त्रिक आदर्शले निश्चितता गरेको हक अधिकार र मर्यादा हो । यस्ता लोकतान्त्रिक अभ्यास र क्रियाकलापमा हरेक नागरिक सदस्यहरूको साथ, समर्थन र हौसला बन्न सक्नु पर्दछ नेपाली काङ्ग्रेस । 

लोकतान्त्रिक अभ्यासमा विश्वास राख्ने त्यस्ता हरेक नागरिक लोकतान्त्रिक हुन् साथै जो लोकतन्त्रमा विश्वास राख्दछन् तिनको आत्मसम्मान र गौरवको रक्षा गर्नु सक्नु पर्दछ नेपाली काङ्ग्रेस ले । त्यसता विजयी पराजयी स्वतन्त्र र वागी सबै उमेद्वारलाई नेपाली काङ्ग्रेसले सकारात्मक अभिव्यक्ति दिदै बधाई तथा स्वागत गर्न सक्नु पर्दछ । 

समाज, राज्य र राष्ट्रलाई गैर-राजनीतिकरण हुन बाट रोक्न सक्नु पर्दछ । सामज, राज्य र राष्ट्रलाई गैरराजनीतिकरणको अभ्यास प्रतिको आकर्षण र मानसिकता बाट निकाल्न सक्नु पर्दछ । त्यसकालागि नेपाली काङ्ग्रेसले सत्ता र शक्तिका लागि भन्दा पनि जनता जनार्दन नागरिकको धन, मान, प्राण र गौरवको सुरक्षार्थ प्रधान हो भन्ने विचार, नैतिकता र व्यवहार प्रस्तुत गर्नु पर्दछ । 

समाजमा गैरराजनीतिकरण प्रतिको विश्वास हाम्रो वा राजनीतिक अकर्मण्यता र कमीकमजोरीका कारणले होईन भनेर पानी माथिको अोबानो बन्न खोज्नु हुदैन । जिम्मेवारी लिएर राजनीतिलाई गैरराजनीतिकरण हुन बाट रोक्न सक्नु पर्दछ ।  किनकि लोकतन्त्रमा राजनीति नै सबै समस्याको समाधान हो भन्ने आभाष दिलाउन सक्नु पर्दछ अङ्ग्रेजीमा एउटा भनाई पनि रहेको छ  "Politics is the master key for all locks" भने जस्तै । 

विश्व समाजमा चलिरहेको विश्व व्यवस्थाले अभ्यास गरिरहेको अन्याय र असमानता विरूद्ध आफ्नो कदमचालमा पनि एक विश्वव्यापी मान्यता प्राप्त राजनीतिक राज्य हुनु पर्ने कुरा बाट कसैलाई विमुख बनाईनु हुदैन । त्यसैकालागि पनि नेपाली काङ्ग्रेसले हरेक स्वतन्त्र उमेद्वारीको जिम्मा लिन सक्नु पर्दछ । 

लोकतान्त्रिक प्रक्रियाबाट, लोकतन्त्रको गर्भमा विकसित भई जन्मदिईएका बालेन, हर्क र गोपीहरू लोकतान्त्रिक वंश र नश्लका हुन् भन्ने आभाष दिलाउन सक्नु पर्दछ । साथै पूर्ण साथ, समर्थन र जिम्मेवारी लिएर राजनीतिक उदारता एवं  गैरराजनीतिकरण प्रतिको विश्वास र चेतनालाई निस्तेज पार्नसक्नु पर्दछ ।

लोकतान्त्रिक हर्क, बालेन र गोपालहरूलाई हार्दिक बाधाई तथा शुभ कार्यकालको शुभकामना ! साथै लोकतन्त्रमा विश्वास राखी, शक्तिशाली मतको क्षेप्यस्त्र प्रक्षेपण गरेर नोकरशाही र राजनीतिक दादागिरी विरूद्ध बिस्फोटनको शक्ति प्रदर्शन गरिरहने न्यायप्रेमी नागरिक मतदाताहरूमा कोटीकोटी नमन ।

जिल्ला कार्यसमिति सदस्य

नेपाली काङ्ग्रेस, उदयपुर

अन्तर्घातको आक्षेप लान्छना हो

 अन्तर्घातको आक्षेप लान्छना हो

कुनै निश्चित लिङ्ग, जात, जाति, रंग, वर्ण, वर्ग, भूगोल, भाषा, संस्कृति, समूह, समुदाय, लगायत शारीरिक सबलता दुर्बलता भएकै आधारमा आक्षेप लगाएर धन, मान, सान र प्राणमा ठेस र क्षति पुर्‍याउने आसयले गर्ने गरिएको सांकेतिक, क्रियात्मक वा भर्वल अभ्यासलाई लान्छना मान्ने गरेको पाईन्छ विश्वसमाजको बौद्धिक बहस, छलफल र वकालतमा । यस प्रकारको क्रियाकलापलाई विश्वसमाजमा सामाजिक अपराधको रूपमापनि लिने गरेको पाईन्छ ।

अन्तर्घात किन गरिदैछ भन्ने तथ्यको खोज गर्दै कथित अन्तर्घातको अभ्यास तर्फको सम्मोहन र आकर्षण किन बढदैछ भन्ने मर्म र भावना बुझ्न सक्नु पर्दछ । जसले सत्य र वास्तविकता नजिक पुर्याउनु मद्दत गर्दछ । कथित अन्तर्घातको लोकतान्त्रिक आदर्श, समाजशास्त्रीय सिद्धान्तको कोणबाट बौद्धिक र वैज्ञानिक अध्ययन गर्ने हो भने अन्तर्घात चुनौती भन्दा पनि अवसर हुन सक्छ । सत्यको नजिक पुर्‍याउने तथ्यहरूको गहिरो अध्ययन गर्दै त्यस्ता कारक तत्वहरूको सम्बोधनमा जान र लान प्रज्ञावादी अभ्यास आवस्यक छ । जसले लोकतान्त्रिक विधि, पद्धति, मूल्य, मान्यता र आदर्शलाई अझ मजबुत बनाउने स्रोत बन्न सक्छ । 

आफ्नो वा संगठनको हारको उत्तेजित अवस्थामा लिईएको निर्णयले बनिबनाईएको निजी व्यक्तित्व साथै संगठनलाई नोक्सानी वा क्षति पुग्ने खालका निर्णय नलिन आग्रह गर्दछौं सम्बन्धितमा । लोकतान्त्रिक संगठनमा नेतृत्वले कुनै व्यक्ति वा समुहलाई दोषी बनाउनु वा दोष लगाउनु भन्दा सम्पूर्ण किर्याकलापको आफुले र आफ्नो तहले जिम्मेवारी लिनु नै नेतृत्वको नैतिकता हो भन्ने विषय भुल्नु हुन्न । शत्रुता साँधन कसै निर्दोष व्यक्ति, समुह वा समुदाय प्रतिको लान्छना लगाउना ले व्यहोर्नुपर्ने नोक्सानी अपूरणीय हुन सक्छ । 

लोकतन्त्र र उदारवादमा तथ्यगत विषयको खोज गर्दै वास्तविकतालाई सम्बोधन गर्न सक्नु नै समस्याको समाधान हो । कथित अन्तर्घातको लान्छना लगाउनु वा कारवाही गर्नु प्रतिको विश्वासले संगठन कमजो हुने मात्र नभई लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता साथै मर्म र भावना प्रतिको खेलवाड हुन जान्छ । त्यस्ता अव्यक्त, अघोषित र सांकेतिक विरोध साथै असहमतिलाई पत्ता लगाई सम्बोधन गर्ने तर्फ आकर्षित हुनु नै कुशल लोकतान्त्रिक नेतृत्व मान्न सकिन्छ । 

कथित अन्तर्घात लाई त्यही कोणबाट अध्ययन गर्दा विधि, प्रणाली, भईरहेको अभ्यास साथै नेतृत्वको निर्णय प्रतिको विरोध र असहमति पनि हो । तर यति भन्दै गर्दा लोकतान्त्रिक विधि र प्रक्रियाले त्यसको मर्म र भावना बुझ्न वा बुझाउनकालागि संवाद, सहमति र सहकार्यको प्रक्रियामा प्रवेश नगर्नु वा नगराउनु दुवै पक्षको अलोकतान्त्रिक अभ्यास हो । लोकतान्त्रिक आदर्शको खोल ओढेर निजी स्वार्थ पूर्तिकालागि आफ्नो गलत निर्णय र नेतृत्वको ढाकछोपका लागि अन्तर्घातको लान्छनारूपी वाण कसै प्रति प्रयोग गर्ने मनसाय अपराधीक प्रवृत्ति हो जसले लोकतान्त्रीक आदर्शलाई कमजोर बनाउदछ ।

कसैलाई अन्तर्घात गरेको आरोप लगाएर व्यक्तित्वको चरित्र हत्या गर्ने पक्षमा न्यायिक उदारवादले विश्वास गर्दैन । कसैको आत्म सम्मानमा ठेस पुर्याएर निजी वा संगठनको उदेश्यपूर्तिमा विश्वास नराख्ने पक्ष सम्बन्धित सबैलाई जानकारी हुनु पर्दछ । लान्छना सामाजिक अपराध हो । कुनै पनि समस्याको दिगो समाधान भन्ने कुरा कसैलाई अपराधी घोषित गर्नु, सजाय भुक्तान गराउनु साथै लान्छना लगाउनु नरहेको कुरा नकार्न मिल्दैन । 

प्रज्ञाज्ञानमा विश्वास राख्दै सत्यको नजिक पुग्न वास्तविक तथ्यको खोज गर्दै दिगो समाधानमा विश्वास राख्नु बौद्धिकता मात्र नभई गुणस्तर नेतृव पनि कहलिन्छ । कथित अन्तर्घात साङ्केतिक र अघोषित विरोध भएकोले यो लोकतन्त्रमा चुनौती मात्र नभई लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यता र अभ्यासको विकास गर्ने साथै मर्मर र भावना बुझ्न र बुझाउन सक्ने अवसर पनि हो । मानविय संवेदनशिलता, आत्मसम्मानमा ठेस पुग्न सक्ने र पुर्‍याउन सक्ने कथित अन्तर्घातको अक्षेप लगाई लान्छित गर्नु गराउनु प्रति आकर्षण र अभ्यास गर्नेमा लोकतान्त्रले विश्वास राख्नु अलोकतान्त्रिक अभ्यास हो ।

नेपाली काङ्ग्रेसलाई व्यक्तिगत, सामुहिक र सामुदायिक प्रतिशोध साँध्ने साधन र शस्त्रको रूपमा नलिन र नबुझ्न आग्रह गर्दछौं । लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक विधि प्रक्रियाको नाममा कुनै व्यक्ति, समूह वा समुदायको धन, मान, प्राण र सानलाई क्षति पुग्ने र अपमान गर्नेमा नेपाली काङ्ग्रेस र नेपाली काङ्ग्रेस जिल्ला कार्यसमिति विश्वास राख्दैन । साथै त्यस्तो अलोकतान्त्रिक र असामाजिक अभ्यासमा विश्वास नगर्न र प्रेरित नगराउन अनुरोध गर्दछौं ।

 देशमा हुदैगरेको राजनीतिक हर्कतले कसैलाई खुशी बनाएको पक्कै छ तर किन खुशी छौं भनेर त्यसको कुनै त्यस्तो कारण छैन तिनीहरू संग जो गदगद छन्। कारण थाहा नहोला तर जो यस्ता राजनीतिक निर्णय र क्रियाकलाप बाट असंतुष्ट छन् उहाँहरू गलत छैनन्। किनकि उहाँहरू अाम नागरिक हुन्।     

                                                                          जहानियाँवाद, वंशवाद, नातावाद र कृपावादमा हुर्किएको न्याय नदेख्ने अन्धविश्वासी राष्ट्रवाद दोषी छ। त्यसमा हुनुपर्ने गुणस्तर, शुद्धता र पवित्रता नास्ती। अपवित्र राष्ट्रवादको ढोल बजाउने शासक र त्यसैको तालमा सिल्ली नाच्ने रैती हुन् सक्छ! त्यस्तो मुलुकका मानिस जनता हुनै सक्दैनन्।

राष्ट्र र राष्ट्रियता भएको देशमा जनता जनार्दन हुन्छन् र व्यवस्थापिका, कार्यपालिका र न्यायपालिका नागरिकको सेवक हुन्छन् तर त्यस्तो नहुदा पनि विडम्बनापूर्वक जबर्जस्त स्विकार्नु पर्दैछ कि म यो देशको नागरिक हुँ भनेर।

राष्ट्रवादको कुरा गर्न जति अासान छ त्यति नै जटिल छ सामाजिक एकता, न्याय, मौलिकहक र मानवअधिकारको प्रसंगको उठान गर्न र ऐ विषयमा एक हुन र बनाउन। अाज पनि ती कर्मठ किसानले पाउने सहुलियत र सुविधा, सम्मानित महिला समुदाय संग नीतिगत र व्यवहारिक पवित्रको व्यवहार र हिन्दु वर्णाश्रमले शुद्र वर्णलाई गर्ने व्यवहारिक र नीतिगत शुद्धताको अभ्यासमा न्याय पर्याप्त देख्न पाईन्न। अाम नागरिकलाई अाधारभूत मौलिक हकको अाभाष दिलाउन नसक्ने नेपाल सरकारले ढोङ्गी राष्ट्रवादको झ्याली पिट्नु पिटाउनु ईन्द्र जालको काला जादुको खेल भन्दा अरू केही हैन।

गुणस्तरीय र व्यवहारिक शिक्षा, स्तरिय स्वास्थ सुविधा, शुद्ध पिउने पानी अनि कला, सिप र क्षमता अनुसारको रोजगारको अाभाष र अवसर बाट विमुख नेपाली समाज नागरिकको दर्जा र अधिकार नपाएपनि सिमानाका लागि राष्ट्रिय एकता देखाउन सक्ने त्यागी नेपाली समाज अान्तरिक रूपमा अतिवाद र गर्झनवादको सिकारले विभाजित देखिन्छ। नेपाली समाज अाज सम्म पनि वैज्ञानिक, व्यवहारिक र समतामा प्रवेश गरिनसकेको अवस्था छ। पहिले शासकले उठाएको राष्ट्रवादको नारा तिनै शासकका लागि मात्र हुने गर्दछ भन्ने विषयलाई ध्यानमा राखेर अाफ्ना मौलिकहक प्रति पनि उत्तिकै सजक रहनु पर्ने हुन्छ।

राष्ट्रवादमा भूगोल र माटो प्रतिको प्रेमले भरिएको आवेग मात्र नभई अघिपछि देखाईने राष्ट्र प्रतिको ईमानदारीता र कर्तव्यनिठाको व्यवहार पनि हो भन्ने पाठ बुझ्न बुझाउन जरुरी छ। धन्यहो केपी प्रशासनले क्षणिक र आवधिक रूपमा भएपनि बेला बेलामा एकताको भ्रम पैदागराउन सकेको देखिन्। शुभकामना डियर कमरेड!

बालेन शाह र हर्ष साम्पाङवादी मतदातामा हार्दिक धन्यवाद

 बालेन शाह र हर्ष साम्पाङवादी मतदातामा हार्दिक धन्यवाद

आफुलाई राजनीति दल ठान्ने, लोकतान्त्रिक समाजवादी संगठन ठान्नेले, साम्यवादी संगठन ठान्नेले स्थानिय तह निर्वाचनमा स्वतन्त्र उमेदवारको परिणाम विचार गरेर संस्था विघटन गर्ने तर्फको तैयारी गर्दा हुन्छ । यदि संगठन विघटन नगर्ने हो भने दलले आआफ्नो संगठन भित्र रहेको बालेन शाह र हर्ष साम्पाङ भन्दा सामाजिक  रूपान्तरणका लागि उत्कृष्ट विश्वप्रकाश शर्माहरू र परिवर्तनकालागि शक्तिशाली विस्फोट गर्न सक्ने गगन थापाहरू अगाडि सार्ने वा लन्चिङ गर्नुको विकल्प नखोजौं । 

हामीलाई थाहा छ यस्ता दलभित्रका सामन्तवादी प्रवृत्ति नेतृत्वले बालेन शाह र हर्क साम्पाङहरूलाई दास र सेवक बनाएर राखेको छ भनेर । अब पनि पार्टी भित्रका बालेन शाह र हर्क साम्पाङहरूलाई बाहिर ननिकाल्ने हो भने, देश र राजनीति अझ अस्थिरतामा प्रवेश गर्ने छ । नेपाली समाज र नागरिकहरूको मर्मर भावनालाई सम्बोधन गर्न नसके, समाजको विद्रोह थेग्न नसक्नुले त्यस्ता मै हुँ भन्ने घमण्ड बोकेको व्यक्ति तथा संगठनको अस्तित्व नै नास हुन सक्छ । 

प्रसव पीडा आफैमा सबैभन्दा शक्तिशाली पीडा हो । यसले सृष्टि मात्र गर्दछ भनेर मान्नु मूर्खता हो । प्रसव पिडाले नयाँ सृष्टिका लागि आफुलाई विनाश गरेर नयाँ सृजना गर्ने पनि गर्दछ । यो पीडा सृजना मात्र नभई विनाशकारी पनि हुन्छ । के को विनाश गर्ने, के को सृष्टि गर्ने भन्ने यही पिडामा निहित हुन्छ । सुशासन, विकास, परिवर्तन र समृद्धि जन्माउने प्रसव पिडामा रहेको समाजको यो विशेष घडीमा छेडखानी गर्नु मूर्खता हो । मूर्खता विनाश को संकेत हो । समाजले निर्माण मात्र गरेको छैन यसले कस्ता कस्ताको विनाश चुट्किमा गरेको ऐतिहाँसिक सन्दर्भ भूल्नु हुन्न ।

जहानियाँ राणा शासन, निरंकुश पञ्चायती व्यवस्था, हत्यारा राजसंस्था कुनै राजनीतिक दलहरूले वा नेता तथा कार्यकर्ताहरूले फालेको हो भन्ने भ्रम छ भने त्यस भ्रमको चेतना बाट बाहिर निस्कन सुझाउदछ समाजशास्त्रले । परिवर्तन चाहने पनि समाज हो र परिवर्तन ल्याउने पनि समाज हो भन्ने ऐतिहासिक समाजशास्त्रको सिद्दान्तले बोकेको सामाजिक सत्य स्विकार्नुको विकल्प नखोजौं । समाजको क्रियामा प्रतिक्रिया गर्न खोजे त्यस अस्तित्व, व्यक्ति वा संरचनाको विनाश निश्चित हुन्छ ।

बालेन शाह र हर्क साम्पाङवादी न्यायप्रेमी मतदातामा कोटीकोटी नमन र जय नेपालको सेवा ढोग ।

तस्वीरका लागि आदरणीय भाभीजान शारदा पौडेल प्रति हार्दिक धन्यवाद ।

फित्ता चप्पलले सृजना गरेको भ्रमको चेतना

 फित्ता चप्पलले सृजना गरेको भ्रमको चेतना

हामीले लगाएको खराउ(फित्ता चप्पल)ले हामीलाई अनुभव गराएको चेतना त भ्रम हो भने सत्ताको कुर्सी, पदको ताज, शक्तिको राजदण्ड र उच्च वर्गीय काँचको महलले महसुस गराउने त्यो विश्वास भ्रमको चेतना हैन भन्न कस्ले सक्छ र । 

स्थानिय तहको निर्वाचन २०७९ को प्रचार प्रसारको क्रममा निर्वाचन भरि हामीले त्यही फोटोमा लगाएको चप्पल नै प्रयोग गरियो । सायद त्यस अवतारमा देख्ने धेरैको मनमा केही कौतुहलता रहयो होला अनि कोहीले त सिधै उत्सुक्ता राखे पनि । आफुलाई आध्यात्मिक रूपमा हलुका र पातलो बनाउन लगाएको त्यो फित्ता चप्पलले पनि मानसिकतालाई निकै भारी बनायो । हामीले लगाएको यो चप्पल अहंकारी चप्पल हो रहेछ । जो गुणस्तर चेतनाको बाधक पनि ।

हामीले भिरेको यो झोला कसैले दिनुभएको पवित्र प्रेमको उपहार हो । धेरैले सोधे झोलाको विषयमा सधैं किन, यसमा के छ भनेर ! कसै कसैलाई त यो हाम्रो झोलाको तौल पनि अनुभव गराईयो । आफुलाई आन्तरिक रूपमा संतुलित राख्न बोकेको यो झोलाको भित्र त्यस्ता चिज हरू छन् जो तौलमा वजन भए पनि त्यसको तौलले हामीलाई आध्यात्मिक चेतनाका विषयमा झस्काई रहन्थ्यो र मन निकै हलुका बनाउथियो । किनकि त्यस भित्र आध्यात्मिक देखि भौतिक खुराक छ भन्ने हामीलाई थाहा थियो । 

फित्ता चप्पल लगाएर निर्वाचन जितिन्छ वा जिताउन सकिन्छ भनेर हिड्नु भ्रमको चेतना रहेछ । कोहि मतदाताले फाटेको टालेर, कोही खाली पाउ र कोही आङ ढाक्ने सफा बस्त्र पहिरन लगाउन नपाएका, अभाव र गरिबीले सृजना गरेको चेतनशिलताको बिचमा फित्ता चप्पल लगाउने हामीले जो अभ्यास गरियो त्यस्तो अभ्यास वास्तविकता हो हैन भनेर हामीले (मैले) पहिचान गर्न सक्नु पर्नेरहेछ । त्यही चप्पल रहेछ मानवलाई मानव बन्न बाट रोकने । हामीले आफू भित्र रहेको भ्रमको वजन कम गर्न चप्ल लगाएको तर त्यो पनि यति भारी रहेछ बल्ल बुझियो ।

बाहिरी पहिरन, पद, सत्ता र शक्तिमा विश्वास गर्ने हामी यदि कसैले आफ्नो चेतनालाई भ्रम मान्न सक्दैन भने त्यो व्यक्तिले आफुले आफुलाई वास्तवि चेतना भन्द टाढा राखेर आफुलाई सजाय दिईरहेको मान्न सकिन्छ । वास्तविकता, यथार्थ र सत्य चेतना भनेको महान धर्ती, माता प्रकृति र न्याय प्रेमी मतदाता संग जोडिनु र त्यस भावनालाई बुझ्नु हो । सामाजिक असमानता, विभेद र अन्यायाको अध्ययन र खोजमा विश्वास राख्न नसक्ने चेतना त्यो वास्तविक चेतना विमुख रहेको मान्न सक्नु पर्दछ । अभाव र गरिबी सर्वश्रेष्ठ विश्वविद्यालय हो भने त्यसले पढाएको पाठ शिक्षाहरूमा सबै भन्दा तेज अनुभव हो । त्यो नै बौद्धिकता हो । त्यो नै वास्तविक चिन्तन एवं चेतना हो । 

आफू र आफ्नाको, मानवले मानवको वास्तविकता, स्थिति र अवस्था बुझ्न नसक्नु र नखोज्नु नक्कली चेतना हो । नक्कली चेतनाको स्रोत र गुणस्तर चेतनाको पथ छुट्याउने आफुले नै हो । पुज्यनिय पिताजीले किनिदिनु भएको यो फित्ता चप्पलले महसुस गराएको भावले मलाई नक्कली चेतना तर्फ आकर्षण गरिरहेको हरपल महसुस हुन्छ भने; सत्ता, शक्ति र भौतिक साधन माथिको पहुँचले पक्कै पनि चेतनाको निस्पट अन्धकार तर्फ आकर्षित गरेको छैन भन्न सकिँदैन । 

बुद्ध र मार्क्सको मानवतावादी दर्शनले मानव र मानव समाजलाई नक्कली चेतना बाट टाढा राख्न मद्दत गर्न सक्छ । बुद्ध र माक्र्स जस्तो सकिँदैन मान्छे बन्न तर मान्छेको संगतमा रहन त सकिन्छ । हामी सधैं यिनैको संगतमा रहन चाहन्छौं तर चप्पल छोडन नसक्नुले मानवतावादी दर्शन संगको दूरी घटाउन सकिरहेको छैन । त्यही झोला हो मार्क्स र बुद्ध । तौलमा हामीले बोकेको झोला भन्दा कयौं गुणा बजनदार रहेछ यो हलुका देखिने फित्ता चप्पल । लालच, घमण्ड, र असमानता जस्ता चेतनाले भरिएको चप्पललाई पनि यो झोलाले सधैं संतुलनमा रहन मद्दत भने गर्यो । 

हामीलाई यो फित्ता चप्पल लगाउन पनि किन बाध्य पारिदैछ ! यो चप्पल पनि त्यागेर वास्तविकतामा रहन सकिँदैन र ? के यो सत्ता, शक्ति र भौतिकतामा रहेको पहुँचका साथमा कुनै मान्छे भूईमान्छे भएर रहन सकिँदैन र ? वास्तविक चेतनाको बास किन अभाव र गरिबी मा नै हुन्छ ? अभाव र गरिबीले सिकाएको संघर्षको पेवा हो गुणस्तर चेतना ? 

गुणस्तर चेतनाको झोला बोक्न नसके पनि गुणस्तरीय झोला सधैं बोकौं । झोला गर्हौं होला तर मन निकै फराकिलो र हलुका हुन्छ रहेछ । चप्पल जतिसुकै पातलो र हलुका लगाअौं त्यसको वजन हलुका भएपनि चेतनालाई भारी बनाउछ रहेछ । जसले न अघि बढन दिन्छ न त माथि उक्लन । किनकि त्यसले महसुस गराउने भारीपना नै मानवलाई मानव बन्न नदिने प्रमुख बाधक हो । आफू आचेतमा छौं, भ्रममा छौं भन्ने बोध हुन्छ, त्यस भ्रम चेत बाट निस्कनु छ भनेर प्रयास र अभ्यास गर्न थाल्दछ तब मानव मानव बन्ने प्रक्रियामा प्रवेश गर्दछ । हामीलाई बुझाईएको, हामीले बुझेको, हामीले विश्वास गरिरहेको मूल्य मान्यता साथै त्यसै अनुसार गरिरहेको सबै अभ्यास भ्रम हो की वास्तविकता छुट्याउनै पर्दछ ।

राजनैतिक अस्थिरता, स्थानिय तह निर्वाचन र लैङ्गिक न्याय

 राजनैतिक अस्थिरता, स्थानिय तह निर्वाचन र लैङ्गिक न्याय

विश्वसमाज वा कुनै राज्यमा राजनैतिक अस्थिरताले समाजमा भएका आर्थिक, सामाजिक असमानतालाई सामाजिक न्याय भन्दा अझ टाढा धकेल्ने रहेछ । २०७९ सालमा राजनैतिक अस्थिरताका बिचमा भएको स्थानीय तह निर्वाचनमा समान उदेश्य राख्ने केही राजनीतिक दलले गरेको निर्वाचन केन्द्रित गठबन्धनले संविधानले बोकेको न्यायको मर्म र भावना लैङ्गिक समावेशीता, समानता एवं समताका सवालमा खेलबाड गरेको देखिन्छ । 

आम न्यायप्रेमी नागरिकले विश्वास राख्ने राज्य, कानुन र न्यायलय पितृसत्ताको कब्जामा रहेको साथै पितृसत्ताको सस्त्र, शास्त्र, साधन र सेवकका रूपमा रहेको प्रमाण स्थानिय तह निर्वाचन-२०७९ र अप्राकृतिक राजनीतिक गठबन्धनले प्रमाणित गरेको छ, जो हैन भनेर नकार्न सक्ने ठाउँ छैन । स्थानिय तहमा रहेको प्रमुख र उपप्रमुख पद राजनीतिक दलको पेवा नभई नेपाल सरकारले सामाजिक न्यायमा लैङ्गिक समानता दिलाउने एक न्यायको अभ्यास गर्ने पक्ष रहेकाले दुवै वा दुई मध्ये कुनै एक पदमा महिला दिन नसक्नु र त्यसको व्यवस्था गर्न नसक्नुले नारी आन्दोलनको भावनालाई नजरअन्दाज गरेको देखिन्छ । लोकतन्त्रमा लैङ्गिक न्याय र पूर्ण समानुपातिक समावेशीताको सिद्धान्तको अभ्यासको सवालमा राज्यको व्यवस्थापिका, कार्यपालिका, न्यायपालिका साथै राजनीतिक दलले सामाजिक एवं लैङ्गिक न्यायको पक्षमा आफ्नो आदर्श र कर्तव्य भूलेको स्पष्ट देखिन्छ । 

नेपालमा स्थानिय तहको संख्या कति छन् र लैङ्गिक न्यायको सवालमा कुन लिङ्ग न्युनतममा पनि कति संख्यामा सहभागीता हुनु पर्ने ! समाजको विकासको बाधक मानिने यस्ता सामाजिक असमानताका विषयमा समाजको रूपान्तरण, परिवर्तन, विकास तथा समृद्धि चाहने सबै मानवले चिन्तन, अध्ययन र अभ्यास गर्न जरुरी छ ।  यस्ता न्यायको विषयमा सोच्न बुझ्न सक्ने मानव नै हो । किनकि यो मानव समाज द्वार सृजित, निर्मित र अभ्यास हो न कि कुनै देवता वा सतिको श्राप ।

नेतृत्व, पद हैन प्रवृत्ति हो

 नेतृत्व, पद हैन प्रवृत्ति हो 

नेतृत्व भनेको कुनै पनि संस्थाको मातहतमा रहेको समिति साथै त्यसमा रहेको पद तथा अख्तियार मात्र नभई त्यस संग सम्बन्धित व्यक्तिको व्यक्तित्व, स्वभाव र प्रवृत्ति पनि अझ महत्त्वपूर्ण रहेको हुन्छ । अर्थात नेतृत्व व्यक्ति, पद, संगठन र शक्ति नभई सम्बन्धितको शैली, व्यक्तित्व र गुणस्तर प्रवृत्ति हो ।

अधिवेशनमा धेरैलाई जित सहित पद प्राप्त भयो तर त्यस पद अनुसारको व्यक्तित्व, विचार साथै त्यसलाई आवस्यक पर्ने प्रवृत्ति विकास गर्न सकेको नसकेको स्विकार्नु पर्दछ सम्बन्धित ले । वडा तह देखि जिल्ला हुँदै केन्द्रिय तह सम्म साथै प्रदेश अधिवेशन प्रतिनिधि देखि महाधिवेशन प्रतिनिधि सम्मका सम्बन्धित समिति, पद साथै व्यक्तिले वास्तविकताको अध्ययन अनुसन्धान गरि नेतृत्वको विकास गर्दै लोकतन्त्र मजबुत बनाउन नेपाली काङ्ग्रेसको सबलता तर्फ एक हुन जरुरी छ ।

नेपाली काङ्ग्रेस उदयपुरको क्षेत्र नं. १ अन्तर्गत पर्ने चौदण्डीगढी नगरपालिकामा नेपाली काङ्ग्रेसलाई आम मतदाता नागरिक द्वारा दिईएको मत भारले विजयको रूप लिन नसक्नुको पछाडिको वैज्ञानिक र व्यवहारिक अध्ययन, अनुसन्धान र पुनःखोज गरेर वास्तविकता निकट पुग्न र यथार्थ पत्ता लगाउन बौद्धिक र सभ्य अभ्यास गर्न जरुरी छ । जसले विगतमा भएको कमीकमजोरीका कारणले प्राप्त नतिजा रोक्न साथै लक्ष्य प्राप्तिकालागि भावी योजना तय गर्दै नैतिकता एवं आदर्शवादी कार्यान्वयनको दिशा तर्फको अभ्यासमा जान र लान सकिन्छ ।

यस नगर निर्वाचन क्षेत्र भित्र के भएको छ, किन भएको छ, सबै कुरा सबैलाई थाहा छ । यति हुदा पनि पार्टीको एकता र हित साथै लोकतन्तको स्थापना र मजबुती  जस्तो संवेदनशील विषयमा नसोची उमेद्वार व्यक्तिको हार-जित, नाफा-नोक्सानी, समर्थन-घात, लाई प्राथमिकता दिनुले अर्थ रहन्न । नेपाली काङ्ग्रेस कमजोर हुनुले लोकतन्त्र कमजोर हुन्छ भने सम्बन्धित पदधारण गरेको व्यक्तिमा वैज्ञानिक व्यवहारिक नेतृत्वको अभावले नेपाली काङ्ग्रेस कमजोर हुन्छ भन्ने मुख्य विषय भूल्नु हुन्न । 

लोकतन्त्रमा विश्वास राख्दै नेपाली काङ्ग्रेसमा मतदान गर्नुहुने सम्पूर्ण मतदाता साथै लोकतान्त्र मजबुत बनाउन निर्वाचनमा सहभागी हामी जनता जनार्दन सबैमा हार्दिक बधाई, साथै धन्यवाद आदानप्रदान गर्दै अर्को तर्फ मैत्रीपूर्ण प्रतिस्पर्धामा विजयी सम्बन्धित व्यक्ति तथा दललाई शुभकामना व्यक्त गर्नै पर्दछ । 

चौदण्डीगढी नगरपालिकामा नेपाली काङ्ग्रेसको जो नतिजा आएको छ यो क्षणमा नेपाली काङ्ग्रेस चौदण्डीगढीले संयमित भई निकट समयमा प्रदेश र प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनकालागि साथै आगामी स्थानिय तह निर्वाचनका लागि एकता र सद्भाव बढाउने खालका क्रियाकलाप, शान्तिपूर्ण अभिव्यक्ति र गुणस्तर विचारमा विश्वास राख्न सक्नु पर्दछ । पदभार ग्रहण गरेर बस्ने भन्दा पनि त्यस्ता व्यक्तिमा भएको नेतृत्व बिहिनताले नै संगठन कमजोर हुने कुरा नजरअन्दाज गर्नु हुन्न ।

पदमा रहने सबै नेता हैनन्, जो संग नेतृत्वको विशेष क्षमता र प्रवृत्ति हुन्छ ति नेता हुन् । नेतृत्व संगठनको पद र शक्ति भन्दा बाहिर पनि हुन्छन् जसले आफ्नो हरेक अभ्यास र प्रयास समुहको, संगठनको, समाजको साझा लक्ष्य प्राप्तिकालागि त्याग वा समर्पण गर्ने वा गराउने विशेष आध्यात्मिक एवं गुणस्तर चेतनाको प्रवृत्तिमा विश्वास राख्दछ । बडो अजिव र विशेष हुन्छ नेतृत्व, जसले समूह, समाज र राज्यलाई नै शक्तिशाली बनाउन सक्छ । स्वयंसेवक तथा कार्यकर्ताले भरिएको नेतृत्व बिहिन अवस्था हो नेपाल र यस भित्रका सामाजिक संस्थाहरू । यस्तो नेतृत्वको संकटकालमा, के नेपाली काङ्ग्रेस अछुतो रहन सक्छ !

Leadership is not a position, its about way of thinking, theorising and way of doing for the justic . Leadership is a quality attitude. 

जय नेपाल!

जि. का. सदस्य

ने.का. उदयपुर