Saturday, January 3, 2026

नारीवादी पुरूष कोही छैनन्

 नारीवादी पुरूष कोही छैनन्



पुरूषको सत्ताले समाजलाई यसरी पितृसत्तात्मक बनाएको छ जसको असर समाजका हरेक विषय विधा तथा सामाजिक संस्था एवं संरचनामा स्पष्ट देख्न सकिन्छ । 


आदिम साम्यवादी समाजको अवसान तथा दास युगको उदय सँगै उदय भएको पितृसत्ताको आयु हजारौ हजार वर्ष भएको अनुमान सजिलोसँग लगाउन सकिन्छ । हजारौं हजार वर्ष सम्म लिङ्गकै आधारमा कसैले सुविधा पाएको र कोही लिङ्गमा महिला भएकै आधारमा विभेदित र दमित हुनु परेको विषयलाई त्यति पनि सरल र सहजताका साथ लिन मिल्दैन व्यक्ति , सामुह तथा समाजले । 


सिकारी र सिकारको जस्तो जीवन र मृत्युको सम्बन्धको अन्तरक्रिया रहेको मान्न सकिन्छ पितृसत्तात्मक समाजमा पिडक पुरूष र पिडित नारीको सम्बन्ध । जति वर्ष सम्म विभेद गरिएको छ न्याय र समानताकालागि त्यतिनै वर्ष सम्म प्रिभ्लेज दिईनु पर्दछ । त्यो प्रिभ्लेज कुनै पुरूषको अधिकार खोसेर दिईने छैन जसरी नारीको सम्पूर्ण समानताको अधिकार खोसेर पितृसत्ताले पुरूषहरूको झोलीमा हालिदिएको थियो ।


कानुन तथा राज्यले नारीलाई उपलब्ध गराईएको त्यो प्रिभ्लेजमा पितृसत्तात्मक समाजमा नारीलाई जसरी दास , सेवक बनाई प्राण लिने सम्मको अमानवीयताको उच्चतम अभ्यास गरिएको थियो त्यस्तो हुने छैन पुरूषलाई । समानताकालागि नारीलाई दिईने अधिकार तथा प्रिभ्लेजमा कुनै पूरूषलाई दास , सेवक बनाईने छैन र प्राण पनि खोस्ने छैन जसरी सती जान बाध्य बनाईन्थ्यो ।


पितृसतात्मक समाजले निर्माण गरेको जतिसुकै ज्ञानी पुरूष पनि नारिवादी हुदैन त्यसको सम्भावना नै रहदैन । तर यो पितृसत्तात्मक समाज द्वारा उत्पादित नारी पनि त्यही पितृसत्तालाई अझ मजबुत बनाउन लागि पर्ने बनाईएको हुन्छ । पितृसत्तात्मक समाजले आफ्नो रूप बदलि रहेको छ न कि सार । विश्व पूँजीवादी समाजमा पितृसत्ताले पितृसत्तात्मकतालाई मजबुत बनाउन सचेतनालाई विनाश गर्ने विभिन्न न्याय र विज्ञान जस्तो सुनिने भ्रमित तथ्य र प्रसंगको कालाजादु खेलाईरहेको छ ।


२१औं शताब्दी भनिन्छ तर लैङ्गिकताको आधारमा विभिन्न विषय विधा तथा सामाजिक संस्थामा हुनु पर्ने समानुपातिक सहभागीतालाई आधार बनाएर विश्व समाजको वस्तुगत स्थितिको अध्ययन विश्लेषणले स्पष्ट परिसकेको छ , के चल्दैछ भनेर । त्यसैले पितृसतात्मक समाजका पुरूष होस् वा नारी न्यायको केन्द्रमा रहेर चिन्तन र व्यवहार प्रदर्शन गर्ने नारिवादी चेतना छ/छैन भनेर अप्प दिपो भवः ।

Wednesday, December 31, 2025

अवसान र उदय (Demise and Rise)

 अवसान र उदय (Demise and Rise)



प्रकृति र समाजको गतिको नियम हो परिवर्तन । परिवर्तनको नियमले त्यो कुनै चिजको अवसान र उदयको निर्धारण गर्दछ । एकातर्फ अवसानको शोक मनाउदै हुन्छ ति व्यक्ति तथा संस्था(संरचना) भने अर्को तर्फ उदयको बिगुल फुकेर संघर्ष गरि रहेको हुन्छ । एकै समयमा प्रकृति तथा समाजले अवसान र उदय साथै उदय र अवसानको प्रक्रिया चलाई रहेको हुन्छ । 


प्रकृतिको नियममा जसरी कुनै चिजको अवसान र उदाय त्यही प्रकृतिले पनि रोक्न सक्दैनन् । त्यस्तै समाजको गति र परिवर्तनको नियमले व्यक्ति तथा संरचनाको उदय र अवसान कदापि रोक्न सक्दैन । भदौ २३/२४ गतेको सामाजिक विद्रोह जेन-जी जनक्रान्तिले त्यस्ता व्यक्ति तथा संरचनाको अवसान गरिसकेको छ । सोही समयमा अझ गुणस्तर व्यक्ति तथा संरचनाको उदय पनि गरिसकेको हुन्छ ।


जतिसुकै बैठक बसेपनि ती सबै बैठकहरू अवसान र उदयको सुनिश्चितता तर्फको बैठक हुनेछ । त्यस्तै जतिसुकै रोक्न खोजे पनि त्यो क्रिया प्रतिक्रियाले उदय र अवसानलाई सुनिश्चित गरिरहेको हुन्छ । अवसान र उदय एवं उदय र अवसान एकै दिग , काल र गतिमा हुने दुई घटना हो । यो प्राकृतिक र सामाजिक गति र परिवर्तनको नियम हो । 


सधैं एकै प्रकारको परिस्थिति रहदैन यो प्रकृति र समाजमा । यस नियमलाई बुझेर अवसानमा आत्तिनु र उदयमा मात्तिनु हुदैन । जिम्मेवारी दिने र लिने सम्बन्धमा धेरै संघर्ष गरे त्यसले रक्तपात तर्फ लान सक्छ । अप्प दिपो भव:।

धार्मिक सद्भाव भड्काउने राज्यसत्ता

 धार्मिक सद्भाव भड्काउने राज्यसत्ता 



धर्म प्रचारलाई अपराध मान्ने हो भने विभिन्न समुदायको संस्कृति मासेर उसको धर्म मान्न बाध्य बनाएको हिंस्रक पृथ्वीनारायण शाहको राज्य सत्ता देखि क्रूर जङ्गबहादुर राणाको १९१० को मनुवादी मुलुकी ऐन हुदै धर्म निरपेक्षताको नाममा वर्तमान राज्य सत्ताले धर्मको आधारमा गरेको विभेदलाई के दण्ड दिनु पर्ने हो ? अपराध अपराध हो त्यो हिजो गरिएको होस् वा आज । त्यसको भरपाई राज्यसत्ताले गर्नु पर्दछ ।


न्याय , सुरक्षा , शिक्षा , स्वास्थ्य सेवा वितरण गर्ने नेपालका हरेक सरकारी निकायले धार्मिक सद्भाव भड्काउने अपराध गरिरहेको छ । भन्नलाई धर्म निरपेक्ष भन्ने तर राज्यसत्ता आफैले कुनै एक निश्चित धर्मको साङ्केतिक अन्तरक्रिया गर्ने देवालयलाई प्राथमिकता दिनु ले प्रमाणित गर्दछ कि यो मुलुकको राज्यसत्ता नै धार्मिक सद्भाव भड्काउने उदण्ड कार्य गरिरहेको छ भनेर ।

नमिलेपनि गोत्र मिल्दछ

 एकै वंशजका दुई भाइ दाहाल र परियार


पुष्पकमल दाहालहरू र मित्र परियारहरू एकै पूर्खाका सन्तान हुन् । उत्पत्ति , गोत्र , भाषा , लिपि , संस्कृति र वंशजका आधारमा एकै हुन् । एकै रक्त वंशज परिवार भएपनि रक्त पवित्रताका विभिन्न नियम र आधारमा जात , भात र पानी बाट बहिष्करण गरिएको हो भनेर मनुवादी वर्णाश्रम व्यवस्थाले मान्दछ । ऐतिहासिक तथ्य खोज्दै जाँदा दाहालहरू (प्रथम वर्ण) र परियारहरू (शुद्र वर्ण) एकै वंशका दुई भाइ हुन सक्छ । जात नमिलेपनि गोत्र मिल्दछ 



अब डा. मित्र परियारहरूलाई पार्टीको अध्यक्ष बनाएर प्रधानमन्त्री (कार्यकारी प्रमुख) वा व्यवस्थापिका र न्यायपालिका प्रमुखको दावेदारका रूपमा अगाडि सार्न सक्नु पर्दछ । कथित शुद्र (दलित) जात माथि स्रोत , साधन , सत्ता र शक्तिको बाँडफाँडमा गरिएको विभेद र बहिष्करण साथै असमान वितरणलाई कानुन निर्माण गरेर सम्बोधन गर्नु पर्दछ । हैन भने डा. मित्र परियारहरूलाई प्रचण्ड दाहालरूले फेरि बालिघरे बनाउनेछन् ।


हामीहरूको मुद्दा पनि प्राकृतिक , साँस्कृतिक , प्राविधिक पक्षमा जातव्यवस्थाको अन्त्य गर्दै समानता हुनु पर्दछ भन्ने नै हो । सांस्कृतिक , आर्थिक र राजनीतिक विभेदको अन्त्य गर्दै सत्ता , शक्ति , स्रोत साधन , न्याय र सुरक्षामा विशेष र समान वितरण हुनु पर्दछ भन्ने नै हो । वर्णाश्रममा आधारित जात व्यवस्थाको अन्त्य गर्नै पर्दछ । इन्क्लाब , जिन्दावाद !

जय माटो , जय नेपाल !

राजनीतिक एकता, विगतको निरंतरता

 राजनीतिक एकता, विगतको निरंतरता


नेपालको राजनीतिमा एकता , सहमति र सहकार्य भन्ने नारा दिएर हिजो देखि नै एकता भएको छ , सहमति भएको छ र सहकार्य भएकै छ । 


त्यो एकता , सहमति र सहकार्य भनेको धार्मिक अतिवादी , नश्लवादी , जातिवादी , पहाडेराष्ट्रवादी , पितृसत्तावादी ,  साम्राज्यवादी , विस्तारवादी , सामन्तवादी , दलाल पूँजीवादीहरूको एकता हो भनेर ऐतिहासिक सन्दर्भले प्रमाणित गरिसकेको छ । वर्तमानमा नेपाली राजनीतिकमा चलेको एकता , सहमति र सहकार्यको प्रकृति अध्ययन गर्दा स्पष्ट हुन्छ कि यो पनि विगतको एकताको निरंतरता हैन भनेर भन्न सकिन्न । 


पुरानोर नियतको नयाँ एकता , सहमति र सहकार्य हो जो पुरानै स्वार्थको निरंतरता हो । नेपालको ऐतिहासिक घटनाहरूले प्रमाणित गरिसकेको छ कि त्यो राजनीतिक एकता , सहमति र सहकार्य कहिले पनि राष्ट्र हित र आम नागरिकको हितमा गरिएको छैन र प्रमाणित हुदैन । वर्तमानमा भईरहेको एकता पनि व्यक्ति तथा समुह कसरी सत्ता र शक्तिमा पुर्याउने र राष्ट्र दोहन गर्ने भन्ने हो ।



एकता , सहमति र सहकार्य गरौं

 एकता , सहमति र सहकार्य गरौं 




श्रम संस्कृति पार्टीको चुनावी घोषणापत्रलाई साझा चुनावी घोषणापत्र बनाएर हर्क साम्पाङलाई ५ वर्षकालागि प्रधानमन्त्री बनाउने साथै उनले छनौट गरेका व्यक्तित्वहरू कार्यपालिकाको मन्त्री , सचिव एवं आयोग तथा लाभको पदमा सिफारिस गर्न साथै व्यवस्थापिका र न्यायपालिकामा उनैले सिफारिस गरेका पात्रहरूलाई जिम्मेवारी सुम्पने सहमति भए हाम्रो भोट घण्टीलाई , चिमलाई र अन्य दलको चुनाव चिन्हलाई । सहमति छ त ?


कम्मरमा खुकुरी भिरेर देशको माटोमा लतपतिएर ढुङ्गा बोकेर श्रमदान गर्न सक्नु पर्दछ । आफ्नो हैसियत प्राप्तिकालागि राजनीति गरिरहेका ती दलका नेता भनाउदा साथीहरू सहमतिमा आउने छैन भनेर सबैलाई थाहा छ । आफू सहमतिमा नआउने अनि एकता , सहमति र सहकार्य गरेन भन्ने । मुखमा रामराम बगलीमा छुरा बोक्नेहरू नै राष्ट्रघाती हुन् , देशद्रोही हुन् । राष्ट्रघाती र देशद्रोहीहरू सँग श्रम संस्कृति पार्टी , श्रमदाता र श्रमजीवीहरू ले कदापि एकता , सहमति र सहकार्य गर्दैन । गर्ने छैन ।


तर आवाज दिनु

 तर आवाज दिनु



म तिमी भन्दा धेरै टाढा हौंला

म कहिं कतै हराएको हुन सकौंला

बेला बेलामा आवाज दिनु 

त्यो आवाज यहाँ सम्म नआउला

तर आवाज दिनु । 


आवाज यहाँ सम्म आई नपुग्ला 

तर त्यसको तरंगले 

हृदयलाई उर्जा दिनेछ 

मस्तिष्कलाई तरंगित गर्ने छ । 

तिम्रो यादलाई याद दिलाउने छ ।

तर बेला बेलामा आवाज दिनु ।


यो कोलाहलमा 

म हराएको यो भिडमा

तिम्रो उचावाको प्रतिक्षामा छु ।

एक आवाज देउ जुलु !

तिम्रो आवाज पहिचान गर्ने छु ।

अनि फेरि उठ्नेछु र 

ईन्कलाबको यात्रामा निरंतर हिडने छु ।

तर बस एक आवाज दिनु ।

ईन्कलाब जिन्दावाद भनेर !

ईन्कलाब जिन्दावाद भनेर !!