पुरातनवादले छेकेको उज्यालो : पिछडिएको समुदायका वेदना र सम्भावना

 विजय मोक्तानले आफ्नो पुस्तक 'पुरातनवादले छेकेको उज्यालो : पिछडिएको समुदायका वेदना र सम्भावना (दोस्रो संस्करण २०७९)' को पहिलो भागमा पुरातनवाद (Conservatism)का सन्दर्भमा उठान गर्नु भएका विषयहरू ;

"मैले अर्थ्याउन खोजेको पुरातनवादको परिभाषाले अलिक फराकिलो क्षेत्र ओगट्छ - राज्य नीतिनै लादेर फोहोर र तल्लो स्तरको कार्यहरू भारी/दाउरा बोक्ने, भाडा माझ्ने, पाल टाँग्ने, शिल्पी कार्यहरू लुगा/जुत्ता/गहना बनाउनेर मासु काटने, शौचालय र फोहोर सफागर्ने जिम्मेवारीमा राखेर लामो समय शक्ति केन्द्रको घेरा बाहिर राख्ने, प्रकारान्तरमा तीनै आ-आफ्ना जिम्मेवारी इमानदार तरिकाले निर्वाह गर्ने जातीय समुदायलाई नै लामो समय सत्ता र शासनमा हालीमुहाली गरेका कथित सभ्य र उच्च जातीय समुदायले एकोहोरो तरिकाले असभ्य, फोहोरी र तल्लो समाज भनेर होच्याउने, तथानाम गाली गर्ने बेथिति र विभेद नै पुरातनवाद हो । दलित, महिला र पिछडिएका समुदायलाई दोस्रो दर्जाको नागरिक देख्ने दृष्टिकोण पुरातनवाद हो, पुरानो शासकीय व्यवस्था, रीतितिथि, परम्परा र सँस्कृति नै एकोहोरो तरिकाले राम्रो देख्ने चश्मा पनि पुरातनवाद हो, हरेक परिवर्तनको बिरोध जनाउन र नयाँ हरेक कुरा राम्रो भनी कोकोहोला मचाउनु पनि जडशुत्रवादी संकुचनले अँध्यारो बनाएको पुरातनवाद नै हो ।"

"त्यस्तै, सन्तानको भविष्य, शिक्षा र सहि परवरिशमा भन्दा चाडपर्व, परम्परा, मद्यपान र धुम्रपान जस्ता प्रत्युत्पादक वस्तुमा खर्च गर्ने सोच र परम्परा, पितृसतात्मक प्रथा, बोक्सी-बोक्सा प्रथा, छाउपडी प्रथा, जन्मिँदै ठूलो र सानो हुने प्रथा, विभिन्न राउटे चेपाङ, मुसल्मान र मुसहर समुदाय भित्रको कुि्रथा र कुरीति, आफ्नै रगत भित्र विवाह गर्ने प्रथा, आफ्नो जातको सबै कुरा राम्रो अर्को जातको सबै कुरा नराम्रो देख्ने बुझ्ने प्रथा, अरूको विश्वास र परम्पराप्रति असहिष्णु सोच देखाउने रबैया, पानी चल्ने र नचल्ने जातको कुप्रथा र २१औं शताब्दीका कुरालाई १०औं तथा पुराना किम्बदन्ती र मानव निर्मित दन्त्यकथाका कुरा ल्याएर गलत देखाउने धृष्टता आदि सबै मेरो व्यक्तिगत डिक्सनरीमा पुरातनवादका द्योतक पक्ष हुन् ।"