सबै ज्ञान शिक्षा हो तर के सबै शिक्षालाई ज्ञान भन्न मिल्छ!
ठेक्कामा दही हालेर नौनी निक्लन्छ भनेर पर्खेर बस्नु भन्दा पनि त्यस दही रूपी शिक्षालाई मोथेर नौनी रूपी ज्ञान निकाल्ने कर्ममा लाग्नु सामाजिक हुन्छ। जब कसैको नौनी रूपी ज्ञानले सामाजिक कल्याणको तातो भट्टी माथि बसेको राजनीतिक कराईमा खारिएपछि त्यस नौनीलाई घ्यू रूपी ज्ञानी बन्न कसैले रोक्न सक्दैन।
कसैको शिक्षाले समाजलाई कत्तिको सक्रिय बनाउछ भन्ने निश्चित नभएपनि ज्ञान र ज्ञान वाहकले मानव विकासका लागि भने शक्तिशाली कम्पन्न दिन सक्छ। समाजलाई कसैको शिक्षाले भन्दा पनि ज्ञान द्वारा रूपान्तरण ल्याउन सक्छ।
नेपालको अक्सर विद्यालयमा बाँडीने त्यो विचार, अादर्श, दर्शन, सिद्धान्तहरू, मात्र शिक्षा हो। ज्ञान भने यत्र तत्र सर्वत्र समाजमा पाईन्छ। जस्तो र जत्रो झोला लिएर निस्कनु हुन्छ, चाहेजस्तै, त्यस्तै र त्यतिनै पाईन्छ।
अागे हजुरको जो ईच्छा।
शुभकामना
मानसिक रोग (Mental illness) र विभिन्न दृष्टिकोण
#बाईबल: मानसिक रोग असाधरण व्यवहार हो।
#जीवशास्त्र: मानसिक रोग जिन(Gene), वंशाणुगत गुण (Heredity) का कारणले हुन्छ।
#मनोवैज्ञानिक सिग्मण्ड फ्रयाड: सामाजिकिकरणको प्रक्रियाको कारणले हुन्छ, जसमा अचेत, सचेत र उच्च सचेतको भूमिका हुन्छ।
#समाजशास्त्री ईमाइल दुर्खाईम: सामाजिक संरचनाको कारण।
#माक्र्सवाद: शोषण र असमान अवसरका कारण मानसिक रोग हुन्छ।
तिमी लाई अरूले हँसाउछन्, यो मनलाई तिमीले हँसायौ।
तिमी लाई अरूले फँसाउछन्, रूपले तिम्रो मलाई फँसायौ।।
सप्त रंगी ईन्द्रेणी रूपकी रानी, म मात्रै हुँ दिल चोरको राजा।
हेर्दै खेरी अभियोग लाग्ने तिमी, बेकसुर मलाई जेल पसायौ।।
तिमी लाई अरूले फँसाउछन्, रूपले तिम्रो मलाई फँसायौ।।
रातो राम्रो तिम्रो गुलियो मिठो, वरिपरिका सबै लााग्छ प्यारो।
यस्तै रहे रशिलो यौवन झरिलो, स्वर्गको ईन्द्रे त्यसै झस्कायौ।।
हेर्दै खेरी अभियोग लाग्ने तिमी, बेकसुर मलाई जेल पसायौ।।
तिमी लाई अरूले हँसाउछन्, यो मनलाई तिमीले हँसायौ।
तिमी लाई अरूले फँसाउछन्, रूपले तिम्रो मलाई फँसायो।।
२०७२/०५/१२ शनिवार
कोही कसैको पछिलाग्न कसैलाई फुर्सद छैन यो पुजीवादी विश्व समाजमा। तर वनको बाघले खाअोस नखाअोस् मनको बाघले खाईसकेको आभाष गर्नु कागले कान लग्यो भन्दै पछिलाग्ने आदत दु:ख निम्त्याउने र घाटमा पुग्ने बाटो हुन सक्छ।
आफुले आफुलाई खेद्ने र दौउडाउने भन्दा अरू केही नहोला। यहाँ कसैलाई कसैको चासो र सम्बन्ध छैन। बुझ्नु पर्ने विषय।
सर्वजन हितायः!!!
हजुर हरूको वक्तव्यले, देश !
गृह युद्धको दलदल मा नफस्न पनि सक्छ ।
हजुर हरूको मौनताले, देश !
साम्प्रदायिक द्वन्दको चपेटामा नपर्न पनि सक्छ।।
४/३६ से कुरा नगरे, नेपाल !
हामीले चाहे जस्तै फेरि २२/२४ से नहुन पनि सक्छ।
आफै लाई मपाई नठाने, देश !
जजमानको तै थैली र सात मुखे झोली नहुन पनि सक्छ ।
टर टर गर्ने स्वर सुन्दा
ठाने धार्नी नठाने बिसौली, भ्यागुतो नहुनपनि सक्छ।
कपोकल्पित कुरा गरे, देश !
सर्वे भवन्तु सुखिनः। सर्वजन हितायः। नहुन पनि सक्छ।
Bhuwan Man २०७२/०५/१० द्वादशी
कउछो:
यस्तो चिलाँउछ, जति कन्यायो त्यति मजा, अब कन्याउदै बस्नुको विकल्प छैन। यसको ठूलो अोखती नै कन्याउनु हो। कन्याअौं, एक अापसमा कन्याउन सघाअौं।
न रून, न हाँस्न बनाउछ भनेकै त हो नी कसै कसैले।
यो ब्रम्हाण्डको पृथ्वीमा प्रकृतितन्त्रमा आधारीत प्रकृतिको यो साम्राज्यमा प्रकृतिवाद उन्मुख संविधान रूपी आफ्नै प्राकृतिक नियम छ। जहाँ हरेक नागरिक सदस्यको बाँच्न पाउने समान अधिकार रहेको हुन्छ। प्रकृति प्रदत्त हरेक प्राकृतिक साधनको भेदभाव रहित समान वितरण गर्नुका साथै उक्त साधन माथि समान पहुँचको अधिकार पनि स्थापित गराइएको छ।
प्रकृतिको यो प्रकृतिकरणमा प्रभावित पार्ने पहिलो र अन्तिम भागेदार मानव प्राणी हुन् जसको असहयोगले प्रकृति कमजोर बन्दै गईरहेको स्पष्ट भईसकेको छ। त्यस मध्य पनि एसिया देशको नेपाल गाउँपालिका काठमाण्डौं त्यस्तो पालिका हो जहाँका प्रमुख र समितिका सदस्यहरू त्यति खराब चै होईन तर अाफुपनि नबनाउने र अरूलाई पनि बनाउन नदिने अलिक चकचके स्वभावको परिचय स्थापित गरिसकेका छन्।
स्थानिय निकायमा सिंहदरबारको अधिकार पुग्यो भन्दैमा पालिकामा सत्ता साझेदारीका लागि समिकरण बाट पुगेका दुईतिहाईको दम्भले तिनिहरू भन्दा माथि पनि विभिन्न निकायहरू छन् जो हाल सम्म मौन दर्शक भएर बसेका छन्। स्मरण रहोस् उक्त पहिलो र एक मात्र धारा भएको संविधानमा उल्लिखित कुरा बिर्सनु हुन्न।
धार-१: "समय परिवर्तनशील छ र त्यो उत्तीकै साथै अकल्पनीय बलवान् रहेकोले प्रकृतिको धर्ममा बस्नु पर्ने सबैको कर्तव्य रहनेछ र लापरवाही गरेमा आफै जवाफदेही हुनुपर्नेछ।"
सरकारको विरोध गर्दै न्यायकालागि सडक संघर्ष र आन्दोलनको पलमा पनि प्रेमभावको अनुपस्थित कहाँ हुन्छ र...
आउ यो सडक संघर्षमा प्रेमका ती बात गरौं। आउने पीढीको सुखका खातिर यहीँ साथ मरौं।।
विरोध गर्दा पूर्ण आक्रोस, नवदुर्गाको रूप तिमी।अधिनायकवादी सरकारको, नियतमाथि घात गरौं।।
आन्दोलनको नशाले मातेकी जंगली घोडी तिमी। हिंस्रक दमनकारी मूर्ख संयन्त्रलाई संगै लात मारौं।।
वयस्क अंगहरू तरंगीत मस्त तरूण बघीनी तिमी। सडकको प्यास र सरकारको दम्भ त्यही रात मारौं।।
आम नागरिक, जनसागर, करदाता जनता लाई सिङ र पुच्छर नभएको भेडा भनेर संज्ञा दिनेहरूलाई सिङ, पुच्छर र भुत्लै भुत्ला भएका मानिस हुन् भन्न मिल्दैन। किनकि कुनैपनि मानिसलाई, आफुलाई मानिस ठान्ने कुनैपनि मानिसले त्यसरी अभद्र व्यवहार नगर्नु नै मानवता हो। मानवता विनाश नगरौं। हाम्रो एक वचनले मानवता जगाउन मद्दत गर्न सक्छ र त्यसैले सद्भाव भड्काउन सक्छ।
वर्तमान सामाजिक राजनीतिक समस्याका विषयमा अक्सर व्यक्तिहरू सुचित छन् तर यसको दिर्घकालिन वा दिगो समाधान के र कसरी होला भन्नेमा ध्ययान नगईरहेको देखिन्छ। अर्थात हरेक नेता वा नेतृत्वमा त्यस्तो सक्षमता कसरी ल्याउने भन्ने विषय प्रमुख हो।
समाजशास्त्रको सामाजिक सत्यको सिद्धान्त अनुसार यसको दोषी समाज नै हो र यस प्रकारको बेथिति र विसंगतिको दिगो हल गर्ने पनि समाज नै हो भन्दछ। जस्तै समाज तथा परिवार वा व्यक्ति अाफु नैतिक प्रधान हुनु भन्दा अर्थकेद्रित देखिनु नै समस्याको जड हो। समाज अाफु नैतिकता र अनुशासन प्रधान भएको खण्डमा यस्ता समस्या निराकरण हुने निश्चित छ।
कोही विद्यार्थी वा अभिभावक लाई केही प्रश्न गरौं जस्तै अाफ्ना नानी केटाकेटी लाई किन पढाउनु हुदैछ? र विद्यार्थी लाई हजुरहरू किन अध्ययन गर्नु हुदैछ? भन्दा विद्यार्थी र अभिभावकको एउटै जवाफ अाउछ, पैसा कमाउन। सायद त्यहाँ समाज, राष्ट्र, पृथ्वी र व्रह्माण्डको सेवा र सुरक्षा गर्न भन्ने जवाफ अाउने हुन्थ्यो भने वा सिकाईन्थ्यो भने अाजको दिनमा यो नगरपालिका मात्र नभई समग्र राष्ट्र मै यस्तो समस्या हुने थिएन।
समस्या हामी हौं जो अाफ्ना बालबालिकालाई पैसा कमाउने विधि र प्रक्रिया सिकाउदैछौं जानीनजानी। यो नेपाली समाजको साझा समस्या हो र जहिले सम्म समाज यस्तै रहन्छ तब सम्म कुनै नेतृत्व(छोराछोरी, भाईबहीनी) बाट त्यस्तो कुनै फरक अपेक्षा राख्नु दोष हुन्छ।
समस्या व्यप्त छ र समाधानका दिगो उपायपनि छ भन्ने मनन गर्ने बेला हो। गुण र दोष समाजको हो न कि कुनै व्यक्ति वा नेतृत्वको। पैसाले जब सम्म सामाजिक स्तर मापन गरिन्छ तब सम्म हुनेवाला यही नै हो जो वर्तमान गुज्रिरहेको छ र यस्तै रहेसम्म केही नयाँ हुन्नसक्दैन भन्ने कुरा हरेक व्यक्ति वा समाजले बुझ्न जरुरी छ। सामाजिक संरचनामै परिवर्तन ल्याउनुको विकल्प खोज्नु पानी माथिको अोबानो हुन खोज्नु हो।
समाजले समाजमा घटित हरेक घटनालाई लाई गैरराजनीतिकरण गर्दैछ। राजनीति प्रतिको विश्वास घटनाले वा हटनाले दिर्घकालमा समस्या अझ बल्झिदै जानेहुन्छ भन्ने विश्वास कमैले गरेका छौं।
हरेक विषयवस्तुमा नेपाली समाजले जुन ढङ्गले सांस्कृतिक संरचनाको निर्माण गर्दैछ त्यसले राज्य, राजनीति र संस्थागत परिपाटी भन्दा पर लाँदैछ। नेपाली समाजलाई व्यक्तिवादी र देवत्वकरण गर्ने संस्कार तिर जानीनजानी अाफै धकेलिदैछन् वा कसैले योजनाबद्ध ढङ्गले त्यो दलदलमा फँसाउदैछन्। समाजले बुझ्न जरुरी छ कि राजनीति भनेको स्नायु प्रणाली समानको सामाजिक संस्था हो जसको पहुँच हरेक अंगमा रहेको हुन्छ। यसमा अाएको वा देखिएको असंतुलन ले सिङ्गो समाजलाई प्यारालाईज गराउने वा सिङ्गो संरचनात्मक प्रकार्य प्रणाली लाई नै संतुलनमा रहन नदिने निश्चित हुन्छ। जे हुदैछ त्यसले अझ पीडा बढाउने छ।
नैतिकता, सीप र शिक्षालाई समाजको प्रधान संस्कारको रूपमा संरचनात्मक विकास गर्न सके भ्रष्टाचार शून्य समाज निर्माण गर्न सकिन्छ।
राजनीति गर्ने अगुवा कार्यकर्ताले विकास र समृद्धि प्राप्तिको सपना देखाउने र वाचा गर्ने भन्दा वर्तमान कृतिम सामाजिक विपत्ति र बेथिति लाई शून्य बनाउने अभ्यासमा लाग्न सक्नु पर्दछ। जनतालाई मूर्ख कहिले सम्म बनाई रहने र जनता अाखिर कहिले सम्म मूर्ख भईरहने!
समृद्धि लक्ष्य हो त्यही प्राप्तिको जटिल प्रक्रिया नै विकास हो, जसको अाफ्नो छुट्टै गति हुन्छ। उक्त प्रक्रियाको बाधक अार्थिक, नीतिगत, सामाजिक, राजनैतिक र सांस्कृतिक भ्रष्टाचार, नातवाद, कृपावाद नै हो। हरेक समाजमा यसको अन्त्य नभएसम्म अरू बात र बाचाहरू भोटमाग्ने जाल मात्र हो। को कति पानी माथिको अोबानो छ एक एक टिप्पोट रहेको हुन्छ जनता संग तर नातावाद कृपावाद त्यो अख्तियार दुरूपयो गर्ने संग मात्र नभई जनतामा पनि व्यप्त देखिन्छ।
यस्ता विभिन्न प्रकारका अार्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, सांस्कृतिक विकृति विसंगति लाई संरचनात्मक निस्तेज बनाउने र सभ्य समाज निर्माण गर्ने वा विकास र समृद्धि प्राप्तिको पहिलो र अन्तिम शस्त्र अस्त्र नै नैतिकता, गुणस्तर सीप र न्यायीक शिक्षा नै हो।
क ख मात्र पढाउने सामान्य विद्यालय भन्दा थोरै पनि विश्वविद्यालयको मापदण्ड र विधिविधान अनुसारको सक्षमता प्रदर्शन गर्न सक्ने हैसियत निर्माण गर्न नसकेको त्रि.वि. अझै पनि कमजोर र विपन्न रहेको स्पष्ट देखिदैछ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापना गरेको अनि जनताको शासन प्रजातन्त्र आएको यत्तिका वर्ष भईसक्दा पनि ऐ ले अाफुलाई त्यस स्तरमा उभ्याउन नसक्नुको पछाडि त्यसमा अाबद्ध बौद्धिक कर्मचारी भन्दा माथी हैसियत उठाउन नसकेका प्राध्यापक साथै ऐ को मर्म र भावना संग हरवक्त छेडखानी गरिरहने शक्तिको खेल खेल्न रूचाउने राजनीतिकरणको मार परेको स्पष्ट देखिन्छ। COVID-19 संक्रमणको यस्तो विश्व संकटको घडीमा यस्ता विश्वविद्यालयले विभिन्न माध्यम बाट देश र जनतालाई पर्न सक्ने विभिन्न प्रकारका सामाजिक र जैविक प्रकोप र संकटको प्रक्षेपण गर्ने र त्यस बाट बच्ने उपायको खोजी गर्दै विभिन्न विषयगत अध्ययन अनुसन्धानमा अहोरात्र खट्नु पर्ने हो। तर त्रि.वि. को विभिन्न कार्यक्रमको तालिका सारेको देख्दा र तल्लो तहको निर्णय गर्दै सूचना निकालेको देख्दा ऐ को हैसियत कखरा सिकाउने विद्यालय बोर्डको भन्दा तल चै हैन भन्ने स्पष्ट देखिन्छ। तै पनि अाफुलाई विश्वविद्यालयको हैसियतमा राख्न खोजेको देख्दा लाज लाग्छ।
त्रि.वि. त्यस्तो ज्ञान उत्पादन गर्ने क्षेत्र हो जसले गलती गर्नसक्छ भन्ने विश्वास राख्दैन। तर सम्बन्धित पक्षको मर्मर र भावना माथि निच खेलवाड गरेको र विश्वास माथि गर्दै गरेको छेडखानी अक्षम्य छ। नेपाल सरकार मातहतको त्रिभुवन विश्वविद्यालयको बनावटी र नक्कली साख पनि गिरेको महसुस हुदैछ। बदनाम त्रि.वि. को सान, मान र साख कायम राख्नका लागि त्यस पवित्र क्षेत्र संग आबद्ध बौद्धिक कर्मचारी र वर्तमान सरकारका पदेन प्रतिनिधि कुलपति(प्रधानमन्त्री) एवं ले यसको रक्षा र विकासमा पवित्र शैलीलाई अंगालेर निष्पक्ष ढङ्गले लाग्नु पर्ने देखिन्छ।
हिन्दुधर्म र संवैधानिक राजसंस्था प्रतिको प्रगाढ मोह आखिर के का लागि?
बगेको खोला फर्कदैन भन्ने सिद्धान्त (Unfolding Theory) समाज र समयमा लागू हुन्छ।
युरोप, अमेरीका लगायत सम्मन्न मुलुकलाई धार्मिक संस्था वा राजसंस्थाले बनाएको हो र! समाज र राष्ट्र बनाउन नियतमा सद्भाव र न्याय बोकेको मानवतावाद चाहिन्छ नकि कुनै धर्म वा तंत्र।
कुनै मानिसको शरीर कसैको अधिनमा बस्नै पर्ने पति वा पत्नी हो भन्नुभन्दा पनि त्यो अदृश्य आत्माको एक भौतिक रूप मात्र हो। जो संग आत्मा र सुगन्ध मिल्दछ उसैको पक्षमा, प्रेममा र प्रतीक्षामा हरदम रहिरहन्छ। त्यो आत्मीक सम्बन्ध पति वा पत्नी हुन पनि सक्छ र नहुन पनि सक्छ। जन्म दिने सम्माननिय आमाले त त्यो शरिर माथिको नियन्त्रण र निर्देशनको सिद्धान्तको विपरीत, सम्भावना र अवसरका लागि स्वतन्त्र छोडिदिन्छिन भने.....?
"नेकपा फुट्नु-नफुट्नु, फुट्छ-फुट्दैन" भन्ने विषय वर्तमान परिस्थितिमा नितान्त अप्रासाङ्गिक र स्तरहीन विषय हो। नेकपाले मानवीय संवेदनशीलताका विषयलाई प्रधान पक्षमा राख्न नसक्नुले केपि प्रशासनको सक्षमता प्रति विश्वास घटेको देखिन्छ।
प्रेम गर्ने र माया दिनेहरू जति सुखी छन् त्यत्ति नै दुखी हुन्छन् प्रेम, स्नेह र माया खोज्नेहरू यो संसारमा। प्रेम कसैले दिन्छ र लिउला वा आभाष गरौंला भन्ने कुरा नभई, यो अाफुले गर्ने वा लुटाउने कुरा हो। तर यहाँ कसै दिलवालेले दिएको लुटाएको अमूल्य माया-प्रेम राख्ने र थाप्ने कचौरि सम्म छैन जो अाफुलाई प्रेमका भिखारी मान्ने गर्छन्। त्यही हो चेतना शून्य मानव जो प्रेम लुटाउन नभई लुटन मात्र खोज्दछन्।
मानवताको आधारमा आआफ्नै सम्बन्ध अनुसार हरकोहीलाई पवित्र प्रेम गर्न सक्ने अभ्यास गरौं। आफ्नो जीवन सुखमय बनाउने पहिलो र सरल तरिका यही हो।
सायद त्यसैले होला उनी सधैं भन्ने गर्छिन् " हजुर प्रतिको मेरो प्रेम हर श्वास, धड्कन र कदममा छ र रहनेछ।" त्यसैले होला उनीलाई म सधै खुशी र सुखी देख्छु।
बसमा राख्न नसक्नेले विश्वासमा राख्न खोज्दछ। मीत लगाएर होस् वा कन्यादान गरेर किन नहोस् हरदम उहीँ प्रेत प्रयासमा रहेको हुन्छ।
उदयपुरको चौदण्डीगढी नगरपालिका वडा नं. ६ बेल्टार स्थित वि.सं. २०२२ साल तिर स्थानिय अगुवा युव, बुद्धिजीवी, समाजसेवी, लगायत तत्कालिन सरल समाजको योगदानमा स्थापना गरिएको श्री ज्योति माध्यमिक विद्यालयमा यही २०७७/०७८ को शैक्षिकसत्र देखि नै ११ र १२ कक्षामा ऐच्छिक विषयको रूपमा विज्ञान विषय(Science Subject) अध्ययन अध्यापनको अनुमति पाएको खबरले हामी सरोकारवाला सर्वसाधारणमा निकैनै खुशी साथै हौसला छाएको छ।
यसै अवसरमा स्थापनाकाल देखिको अाजको मिति सम्म यस विद्यालयको गुणस्तर विकासमा प्रत्येक्ष परोक्ष अमर र अमूल्य योगदान पुर्याउनुहुने समाज विकास प्रेमी, शिक्षाप्रेमी स्वर्गीय र जीवित व्यक्तित्वहरूमा हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्दछौं। साथै ऐ विद्यालय परिवार र सम्बन्धित सबैलाई हार्दिक बधाई एवं गुणस्तरमा उच्चताको कामना व्यक्त गर्दछौं।
उदयपुर जिल्लाको दोस्रो व्यपारीक केन्द मानिने चौदण्डीगढी नगरपालिकाको बेल्टार बजार स्थित स्थानिय सरकारले घोषणा गरेको लकडाउनको पालना गरेकै कारण ऐ नगरपालिकामा कोरोना भाईरस संक्रमण-१९ ले प्रवेश गरेपनि जुन गतिमा यसले ताण्डव देखाउनु पर्ने हो त्यो देखाउन सकेको छैन। कारण स्थानिय नागरिकले स्थानिय सरकारको अाज्ञा पालना मात्र नभई समुदायको ऐ प्रति संवेदनशीलताका साथ अनुशासन पालना र सतर्कता पनि हो।
स्थानिय सरकारले अाफ्नो नाकाको मुख्य प्रवेशद्वारमा गरिएको कडाईलाई अझ कडाई गरिरहेको र त्यसमा अाम सर्वसाधरणको सहयोग र सहभागिता लाई प्रशंसा गर्नै पर्ने हुन्छ। केन्द्रीय, प्रदेश र स्थानिय सरकारले घोषणा गरेको नियमको पालना पनि नागरिकको उत्तरदायित्व हो जो स्पष्ट झल्केको देखिन्छ। यहाँहरूमा धन्यवाद ज्ञापन गर्नै पर्ने हुन्छ।
भुवन भाइ तपाईं संग धेरै कुरा गर्नुछ कुनै मौकामा हामी बात गर्नु पर्छ भन्नू हुन्थ्यो तर त्यो वाचा पूरा नगरी अल्पआयुमै यो हाम्रो समाजलाई छोडेर नफर्कनेगरि जानू भयो।
माक्र्सवाद र नवमाक्सवादमा व्यक्तिको स्वास्थ र आयुका विषयमा प्रस्तुत गर्नु भएको धारणाले मन छुन्छ अनि आतिन्छु। उत्पादनका स्रोत साधनमा पहुँच, पुँजीको पर्याप्तता, सामाजिक स्तर, राजनीतिक पहुच, बजारको पहुँच लगायत वर्ग निर्धारण गर्ने निर्धारक तत्वको पहुचको आधारमा व्यक्तिको स्वस्थ र आयु निर्धारण हुन्छ भनेका छन्। पहुचवाला व्यक्तिको स्वास्थमा सुन्दरता र आयुमा सरदरता जति हुन्छ पहुच नहुने व्यक्तिको स्वस्थमा गुणस्तर र आयुको सरदरता न्यून हुन्छ। जबकि यी सबै संवेदनशील विषय समाजले निर्णय र निर्धारण गरेका हुन् भनेका छन्। जसरी कोही गरिब भएर जन्मन पाअौं भनेर कसैले निवेदन हालेको हुदैन तर जन्म पछि त्यही समाजले कुनै व्यक्तिलाई गरिब बनाईएको हुन्छ। अर्थात त्यो असमान वितरणका कारण वा भनौं उत्पादनका स्रोत साधनमा पहुँचको अभाव सृजना गराई शोषण गर्दै कोही व्यक्ति, समुह वा वर्गलाई गरिबी तिर धकेलेका हुन्छन्। त्यसरी नै कोही दलित भएर जन्मन पाअौं भनेर कसैलाई विन्तिपत्र चढाएको हुदैन अर्थात व्यक्ति वा समुदायलाई दलित बनाईएको हुन्छ। त्यही गरिब र दलित भएकै कारणले अौसत आयु सम्म बाँच्न नपाईरहेको हुन्छ तर समाजले आफु पन्छिदै दोष उनै व्यक्तिको वर्ण, वर्ग र सिरमा थोपार्ने गरेको पाईन्छ। जबकि त्यस व्यक्तिको स्वास्थ र आयुको भागिदार समाज र विश्वसमाज आफै रहेको हुन्छ। त्यस्तै मिल्दोजुल्दो स्वास्थमा असंतुलन र जीवनमा अल्पआयुका घटनाको एक प्रतिनिधि घटना हो मोती हिङ्माङको निधन।
प्रसंग उदयपुरको चौदण्डीगढी नगरपालिका वडा नं.६ सिरूवानी, हिङ्माङ टोलमा स्थायी बसोबास रहेको शिल्प र कलाले भरिएको मेहनती ईमानदार र स्वावलम्वी प्रिय दाजु कमरेड श्री मोती हिङ्माङ (परियार)को कलेजोमा देखिएको असन्तुलनको उपचारका लागि विगत १७ दिनअघिदेखि वि.पि. कोईराला स्वास्थ विज्ञान प्रतिष्ठान, धरानमा उपचारको क्रममा मिति २०७७ श्रावण ३२ गते आईतबारका दिन ४९ वर्षको अल्पआयुमै भएको असामयिक निधनले हामी स्थानिय छरछिमेकी लगायत सबैलाई मर्माहत बनाएको छ। दाजुको अात्माको शान्तिको कामना गर्दै स्वर्गमा बास होस् र अर्को जुनिमा न्याय, समानता र समतामुलक समाजमा जन्महोस भन्दै भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दछौं। साथै सोकाकुल परिवारमा यस सोकको घडीलाई शक्तिमा परिणत गर्ने क्षमता समाज र ईश्वरले प्रदान गरून् भन्दै सोकाकुल परिवारमा गहिरो समवेदना प्रकट गर्दै हरेक आर्थीक, सामाजिक, राजनैतिक, सांस्कृतिक, मनोवैज्ञानिक अन्याय र दोष बापतको क्षमा पनि माग्न चाहान्छौं।
यो संसारका धेरै ध्यानी, ज्ञानी, धनी, योगी, शक्तिशाली, राजनेता धेरै पढियो देखियो अनि सुनियो तर ती कृषि कर्मलाई नै योग, ध्यान, तन्त्र, मन्त्र साधन र सिद्धी मान्ने देवता रूपी कृषक मानव जति सम्पन्न, सरल, कोही हो र छन् जस्तो लागेन। भिडभाड बटुलेर नारा, भाषण गरेर अाफ्नो पद प्रतिष्ठा बढाउने र त्यसै बाट जीविकोपार्जन गर्ने भन्दा त्यही सरल, मेहनत, कष्टकर तर अत्यधिक गुणस्तर जीवन जिउन रूचाउने हरेक कृषक कैलाशहरूलाई सलाम।
आज मिति २०७७ भदौ ३ गते बुधबारका दिन चौदण्डीगढी नगरपालिका वडा नं. ४, बसाहाको मगर डाँडामा अवस्थित आदरणीय दाजु श्री कैलाशपति राई ज्यूको फार्म हाउसमा पुग्ने अवसर पाईयो। पेशामा सहकारी व्यवसायमा आबद्ध दाजु आर्थीक वृद्धि, सामाजिक स्तर उन्नति, जीविकोपार्जनका लागि नभई आफ्नो आध्यात्मीक र भौतिक जीवनलाई अझ गुणस्तर बनाउन पेशा विविधीकरणमा कृषि पेशा अंगालेको पाईयो। यही सरल र सशक्त जीवनशैलीमा बाँच्ने र बचाउने हरेक कृषकहरूमा अझ सम्मान र हौसला थप्न यो छोटो क्लिप हजुरहरूमा बाँड्न चाहान्छु।https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=2784088525194363&id=100007797283337
माक्सवादका अनुसार उत्पादनको स्वरूप बमोजिम उत्पादनका स्रोत साधन माथीको पहुँच, उच्च वर्गले प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रूपमा गरेको अार्थीक-सामाजिक शोषणका कारण उत्पन्न अशिक्षा-गरिबी र त्यसले निर्धारण गर्ने व्यक्तिको स्वास्थको गुणस्तर र सरदर अपेक्षित अायु रहेको हुन्छ भनेका छन्। अर्थात कोही व्यक्तिको सरदार अपेक्षित आयु भन्दा बढी बाँच्ने वा ऐ सम्म जीवन जीउन नपाउने संरचनाको विकास समाज अाफैले निर्माण गरेका हुन्छन्।
समाजशास्त्री ईमायल दुर्खिम (The Suicide Theory) अनुसार समाजमा रहेको मूल्य र मान्यताहरूसंग वा आधुनिक समाजको विशेषताहरूसंग बेमेल (Anomie) वा अनुकुलन हुन नसक्नुले निम्न स्तरको नियन्त्रण (Low level of regulation) भई आत्महत्या हुने गर्छ जसलाई बेमेल वा अप्राकृतिक आत्महत्या (Anomic Suicide) भनेका छन्। समाजमा रहेर पनि कुनै व्यक्तिले पाउने समान अवसरको अभाव, असमान जीवनशैली, असमान सामाजिक स्तर रहेकै कारणले एक्लोपनको आभाष गर्ने वा सामाजिक एकताको मात्रामा कमी आउनाले हुने अात्महत्या लाई अप्रकृतिक आत्महत्या हुन्छ मानेका छन्।
मानवतावाले भरिएको माक्सवाद साथै आत्महत्याको सिद्धान्त अनुसार यहाँ समाजमा रहेको न्याय, समानता र समता वा समान वितरणको अभाव र असन्तुलन कै कारण आत्महत्याको घटना भएको हुन्छ भन्ने प्रमाण भेट्न सकिन्छ।
उदयपुर चौदण्डीगढी नगरपालिका वडा नं.२ माडीवास निवासी श्री टंकबहादुर खड्का (महाराजी) को २७ वर्षीया छोरो, बेल्टार निवासी प्रिय भाइ दिपक खड्काको भाई ७ वर्षीया बालकका पिता गणेश बहादुर खड्काको अल्पअायुमै भएको निधनले हामी समाजलाई दुखित तुल्याएको छ। स्व. गणेशको अात्माको शान्तिको कामना गर्दै अर्को जुनिमा पिडामुक्त समतामुलक समाजमा जन्म होस् भन्दै भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दछौं। यस सोकको घडीलाई शक्तिमा बदल्ने साहस ईश्वरले सोकाकुल परिवारमा प्रदान गरून् भन्दै गहिरो समवेदना प्रकट गर्दछौं।
ढिलो चाँडो मात्र हो, सबै नाङ्गीने निश्चित छ। कसैको ईमानमा भएको सत्य सार्वजनिक हुन्छ भने कसैको ईमानमा भएको बेइमानी, झुठ, अनैतिक र अतिवाद।
आम सर्वसाधारण नेपालीको शान्तिपूर्ण संस्कृति साथै सरल चेतना संग निश्चित स्वार्थ बोकेको आन्तरीक र बाह्य शक्तिशाली व्यक्ति, समूह तथा संस्थाले दादागिरीका साथ खेलवाड गरिरहेको स्पष्ट देखिन्छ। कहिले बुझ्ने?
नेपाली समाजमा छाला देखाएर सुन्दरता प्रदर्शन गर्ने भरपुर कोसिस गर्नुमा विश्वास राख्नु पश्चिमा बाट आयातित संस्कार हो।
नेपाली समाज दुबिधामा छौं। हामीलाई कुलमान चाहिने हो कि कुलमान जस्तो विचारमा ईमान र कर्तव्यमा सेवाभाव भएको निर्वाचित(नेता) वा नियुक्त (कर्मचारी) प्रतिनिधि पात्र?
त्यही कन्फ्युजनले एक सामान्य मानिस वा राष्ट्रसेवक कुलमान वा जस्तालाई देवत्वकरण गरिदैछ। त्यसैले होला प्रत्येक पटक यस्तो परिस्थितिमा गौतम बुद्धले भन्नू भएको त्यो वाणी सम्झन्छु "यदि तिमी बुद्धको विचारलाई अवलम्बन गर्छौ भने तिमी स्वयं गौतम बुद्ध हौ।" भने जस्तै कर्मचारीमा जो ईमान र कर्तव्यनिष्ठ छन् तिनै कुलमान हुन् भन्ने अाफुलाई बुझ्न र बुझाउन नसकेको कर्तव्यनिष्ठ कर्मचारी र न्यायप्रेमी जनताले बुझ्न जरुरी छ।
शान्तिका दुत गौतम बुद्धले त मेरो नामको मन्दिर स्थापना र पुजा गर्नुको सट्टामा शान्ति वाहक मानवतावाद विचार र जीवनदर्शनमा विश्वास राख्नु भन्नू भएको थियो। भने अाज तिनै कुरा किन हामीले नजरअन्दाज गरेर अाफ्नो बौद्धिकतामा त्यस्तो गुणस्तर प्रस्तुत गर्नमा अगाडि बढिरहेका छौं।
हो ईमानको पर्यायवाची हो #कुलमान, हामी पनि मान्दछौं तर उनैको नामको नभई विचारको अझ बढी प्रसंसक हौं। कुलमानको भौतिक शरीर जन्मदिने ती वीर योद्धा माताश्रीले फेरि ती कुलमान जन्मदिन सक्तिनन् तर त्यो कुलमानको विचार प्रतिपादन गर्ने जननि समाजले यस्ता थुप्रै कुलमानहरूको जन्मदिन सक्छीन्। कुलमानहरूको जननिमाता समाज हो। नेपाली समाजको गर्भमा यस्ता लाखौं कुलमानको विचाररूपि भ्रुण विकसित हुदैगरेको लक्षण पनि हो यस्तो वर्तमान परिस्थिति। अब केही समयमा यस्ता कुलमान गल्ली गल्लीमा जन्मनेछन्।
विश्वास छ। विश्वास राखौं।
कसैले कसैलाई किन स्विकार्न सक्दैनन् ?
स्विकार्दा, हार हुन्छ कि जित हुन्छ!
धन्य हो प्रभु! म खुशी छु यस मनेमा!
😊
महेन्द्रको राष्ट्रवादी नीति (द्योगिक, अार्थिक, परराष्ट्र लगायत केही सामाजिक सुरक्षा र विकास योजना) लाई र विश्वेश्वरप्रसाद कोईरलाको नेपाली समाजको क्षमता, सम्भावना, आन्तरीक मौलिक प्रविधि र प्राकृतिक श्रोतसाधनलाई दिईएको प्रमुखता लाई वर्तमान गणतान्त्रिक सरकारको नीति संग अन्तरघुलन वा समायोजन गर्न मिल्छ कि मिल्दैन होला!
मदन भण्डारी हत्या प्रकरण नखोल्ने, निर्मला हत्याकाण्डका दोषी लुकाउने, नागरिकको जीवन मरण संग जोडिएको गुठी संस्था आक्रमण गर्ने, लोकतन्त्रको सुन्दर पक्ष आरक्षण खोस्ने सरकारले पुडासैनी प्रकरण संग सम्बन्ध राखेर रविको समर्थनमा सडकमा न्यायकालागि स्वस्फूर्त उत्रिएका निहत्था नागरिक माथि देखाएको व्यवहारले हामी आम सर्वसाधरणको ध्यानाकर्षण भएको छ।
न्याय माग्ने अधिकार हो हामी नागरिकको। करदाता जनता यो देशका मालिक हुन, थाईल्याण्ड होस् वा अमेरीकामा उपचार गर्न जाँदा उपचार खर्च जुटाईदिने नागरिक संग दमनकारी नोकर सरकार ईज्जत्का साथ पेस आउनु पर्ने मा सजग गराउदछौं।
निर्मलाहरूको निर्मलता बलात्कार गर्ने, अस्मिताहरूको अस्मिता संग खेलवाड गर्ने वा लुटने कुनै समाज कतै छ भने त्यो नेपाली समाज पनि हो। यसको जवाफ समाजले दिनु पर्छ। किनकि नेपाली समाजलाई विविध पीडा र कुसंस्कार, शोषण, दमन बाट मुक्त गर्ने र यहाँ सम्म ल्याउदै परिवर्तनको न्यानो आभाष दिलाउने त्यही समाज हो। विभिन्न उत्कृष्ट मूल्यमान्यता र संस्कार स्थापित गर्दैगर्दा साथै उत्तम कार्य, निर्णय र परिणामको प्रसंसाको भागिदार तिनै समाज हो। त्यसैले यसको जवाफ पनि यही नेपाली समाजले दिनु पर्छ।
नेपाली समाजमा जनसंख्यामा ५१% को प्रकृति भागेदारी रहेको ती देवीहरू नै अन्याय र अल्पमतमा रहदै गर्दा आखिर कस्तो मूल्य र मान्यता स्थापित गर्न यस्तो अव्यवस्थित संघर्ष गर्दैछौ समाज? कस्तो परिवर्तन र विकासको परिकल्पना गरौं त हामी?
दाहिने-बाहीमात्रा, तर्कुले-वर्धनेको शुद्धता मिलाउने भन्दा पनि एकलखेको प्रयोग गर्न रूचाउने नेपाली समाज। सारा सदस्य एकलखेको शिकारी र सिकार।
सारा नेपालीले अाफु संग जोडेर हेरेको #रविला प्रकरणको विषय #छविला लाई चासोको विषय नहुने हो भने त्यो हत्यारा मानसिकता हो। जो हिंसा प्रतिको सम्मोहन र रक्तपातकै नशामा रमाउने हिंस्रक कुलतमा फँसेको हुन सक्छ। वहाँलाई प्रभावकारी उपचारको खाँचो छ।
समय परिस्थितिले एक अध्यक्ष लाई शारीरिक र अर्कालाई मानसिक रोगले गहिरो गरि ग्रसित बनाएर ICU को Ventilator मा भर्ना भईसकेको अवस्थामा स्वास्थ शारीरिक र तेज मानसिक नेतृत्वको अपेक्षा सारा नेपालीले राख्न पाउने कि नपाउने!
नेतृत्वका लागि भन्दा पनि दीर्घ जीवनका लागि सिघ्र स्वास्थ लाभको कामना।
साथीहरू बगेको जोगीको धोती समात्नाले आफुपनि त्यसै संग बगेर जाने र आफ्नै कथा सकिने दुर्घटनाबाट जोगिनुस्, जोगाउनुस्।
शुभकामना
शुद्ध घ्यू र मह भन्दै बेच्दै हिड्ने बटुवा व्यापारीहरूको समूह ले प्रतिपक्षको भूमिका निभाउने कुनै दल छ र, भन्ने प्रश्न गरिरहदाको नियत अाजको जनताले बुझ्दैन भनेर मौकामा चौका हान्दै, अाफुलाई मुतको न्यानोमा सुताउनु कत्ति सम्मको विद्वता हो?
आखिरमा जतिसुकै समावेशी लोकतन्त्र (Inclusive Democracy) को मन्त्रोच्चारण गरेपनि, उच्च स्वरमा भजन गाएपनि, त्यसको नामको भिक्षा माग्ने सातमुखे थैलो र कमण्डलु बोक्दै खरानीलाई शरीरभरि धसेर हिडेपनि अाखिर व्यवहार त देखि हाल्दो रहेछ भन्ने प्रमाणीत भयो। सत्ता साझेदारीमा रहेको अशोक राई, उपेन्द्र यादव र बाबुराम भट्टराईहरूको र पार्टीको वास्तविकता के हो भन्ने अझै बुझ्न बाँकी केही छ र?
दृढ नियतका साथ घ्यू र मह बेच्दै हिड्ने सामाजिक संस्कारको व्यापारीहरूका पण्डित (King/Leader) को को हुन र कुन कुन दलका हुन भन्ने सबैले पहिचान गरौं। बहिस्कार गरौं। भलै त्यो नेपाली काङ्ग्रेसको किन नहोस्...
जनताको हित, लोक कल्याणको काम र विश्व संरक्षणको योजना र कार्यान्वयन गर्ने पहिलो कर्तव्य र दायित्व सरकारको हो, स्मरण रहोस्।
शुभकामना!
समाजले समाजमा घटित हरेक घटनालाई गैरराजनीतिकरण गर्दैछ। राजनीति प्रतिको विश्वास घटनाले वा हटनाले दिर्घकालमा समस्या अझ बल्झिदै जानेहुन्छ भन्ने विश्वास कमैले गरेका छौं।
हरेक विषयवस्तुमा नेपाली समाजले जुन ढङ्गले सांस्कृतिक संरचनाको निर्माण गर्दैछ त्यसले राज्य, राजनीति र संस्थागत परिपाटी भन्दा पर लाँदैछ। नेपाली समाजलाई व्यक्तिवादी र देवत्वकरण गर्ने संस्कार तिर जानीनजानी आफै धकेलिदैछन् वा कसैले योजनाबद्ध ढङ्गले त्यो दलदलमा फँसाउदैछन्। समाजले बुझ्न जरुरी छ कि राजनीति भनेको स्नायु प्रणाली समानको सामाजिक संस्था हो जसको पहुँच हरेक अंगमा रहेको हुन्छ। यसमा आएको वा देखिएको असंतुलन ले सिङ्गो समाजलाई प्यारालाईज गराउने वा सिङ्गो संरचनात्मक प्रकार्य प्रणाली लाई नै संतुलनमा रहन नदिने निश्चित हुन्छ। जे हुदैछ त्यसले अझ पीडा बढाउने छ।
हामी प्रजातान्त्रिक समाजवादमा विश्वास राख्ने नेपाली काङ्ग्रेसका आदिवसी जनजातिलाई मान्छेमा नगन्ने क्रान्तिकारी र समाज रूपान्तरणको ठेक्का लिने हिजोका दिनमा अादिवासी जनजातिका नाममा अतिवाद ढङ्गले राजनिती गर्ने अादरणीय साथिहरूलाई कतै भेट हुदा केही उत्सुकता राख्न र सुझाव दिन लिन नभुल्नु होला...
संविधानमा स्थापित समानुपातिक समावेशी सिद्धान्त भनेको के हो? यसको कार्यान्वयन कसरी गरिन्छ? यसको महत्त्व छैन भने संविधान बाट हटाउन मिल्दैन र?
जनताको जीवन र भावना संग अझै खेल्न बाँकी छ भने खेल्दा हुन्छ, हामी सहन तैयार छौं। उचालिन र पछारीन तैयार छौं।
हामी प्रजातान्त्रिक आदिवासी जनजाति हौं, नेपाली काङ्ग्रेसको। हामीमा समाज र राष्ट्र निर्माणका लागि संयमता र सदभावपूर्ण मन, वचन र कर्म न्युनिकरण हुन दिने छैनौं।
विविधता बिचको एकता कायम राख्न नसक्नु र नखोज्नुले दुर्घटना निम्तियाउन सक्छ।
संवैधानिक राष्ट्रको असंवैधानिक सरकार, कदम र निर्णय विरूद्ध एक हौं।
#जयनेपाल
नेपाली काङ्ग्रेसले प्रत्येक नागरिकको अधिकार र सामाजिक सुरक्षार्थ प्रजातन्त्रको नाममा गरेको त्यो राजनितीक संघर्ष देखि पनि शंका लाग्न थाल्नु अस्वभाविक होईन।
नेपाल र नेपाली विगत ६ दशक देखि आजको अवस्था सम्म आईपुग्दा अझ खच्कदो परिस्थिति रहनुमा नेपाली काङ्ग्रेस जबाफदेही हुनु पर्छ। प्रजातन्त्र आज पनि किन सुरक्षीत छैन्। यसको जवाफ पनि नेपाली काङ्ग्रेसले आम नागरिक र जनता जनार्दन लाई दिन जरुरी छ। किनकि प्रजातन्त्रको रखवाला एकलो नेपाली काङ्ग्रेस नै थियो र छ। धमिलोमा माछामार्ने संस्कार संगै विकास भएका अरू दलले गर्न दिएन, बाधा अवरोध गरे भन्दै पन्छीएर नपुंसकता देखाउने साथै सिङ्गो प्रजातन्त्र प्रेमीको अपमा गर्ने अधिकार कसैलाई छैन्। ६२ वर्षको इतिहास साक्षी छ, नेपाली काङ्ग्रेसले प्रजातन्त्र स्थापित गर्ने कुरै छोडौं, त्यसको सामान्य सुरक्षा सम्म गर्न सकेको छैन्।
लोकतन्त्र आफै फेरि धरापमा छ जसका कारणले सामान्य मानवअधिकार, मौलिक हक सम्म खोसिने निश्चित छ। यसको जिम्मेवारी नेपाली काङ्ग्रेका नाममा आत्मकेन्द्रीत गुट रूपी प्लाटुन चलाउने सबै पल्टनेहरूले दोष लिनु पर्छ।
नेपाली काङ्ग्रेसको नाममा जीविकोपार्जन गर्ने! माफिया, भ्रष्टाचारी, दलाल पाल्ने केही सिमित पात्रहरू हुन फटाही गर्ने तर नेपाली काङ्ग्रेस होईन।
लोकतन्त्रको विकल्प अझ उदार लोकतन्त्र नै हो। लोकतन्त्रको राक्षा नेपाली काङ्ग्रेस बाट नहुने निश्चित भईसक्यो अब आफ्नो प्रजातन्त्र/लोकतन्त्र जनता आफैले जोगाउने तैयारी गर्नुको विकल्प छैन। प्रजातन्त्र, मानव अधिकार, समावेशी, सामाजिक सुरक्षाका लागि लड्ने, भिड्ने र संघर्षको जुनसुकै हद सम्म पुग्ने काङ्ग्रेस लाई आन्तरिक र बाह्य भाईरस द्वारा खसी बनाई सकेको छ। अनि त्यस अंगमा तेल बेसार दलेर पुच्छर समातेर उचाली सकेका छन्, हाम्रो भेटनरीको सिंह काकाले झै। प्या..प्या... को आवाज नसुनीएको मात्र हो।
वर्तमान सामाजिक राजनीतिक समस्याका विषयमा अक्सर व्यक्तिहरू सुचित छन् तर यसको दिर्घकालिन वा दिगो समाधान के र कसरी होला भन्नेमा ध्ययान नगईरहेको देखिन्छ। अर्थात हरेक नेता वा नेतृत्वमा त्यस्तो सक्षमता कसरी ल्याउने भन्ने विषय प्रमुख हो।
समाजशास्त्रको सामाजिक सत्यको सिद्धान्त अनुसार यसको दोषी समाज नै हो र यस प्रकारको बेथिति र विसंगतिको दिगो हल गर्ने पनि समाज नै हो भन्दछ। जस्तै समाज तथा परिवार वा व्यक्ति आफु नैतिक प्रधान हुनु भन्दा अर्थकेद्रित देखिनु नै समस्याको जड हो। समाज आफु नैतिकता र अनुशासन प्रधान भएको खण्डमा यस्ता समस्या निराकरण हुने निश्चित छ। कोही विद्यार्थी वा अभिभावक लाई केही प्रश्न गरौं जस्तै आफ्ना नानी केटाकेटी लाई किन पढाउनु हुदैछ? र विद्यार्थी लाई हजुरहरू किन अध्ययन गर्नु हुदैछ? भन्दा विद्यार्थी र अभिभावकको एउटै जवाफ आउछ, पैसा कमाउन। सायद त्यहाँ समाज, राष्ट्र, पृथ्वी र व्रह्माण्डको सेवा र सुरक्षा गर्न भन्ने जवाफ अाउने हुन्थ्यो भने वा सिकाईन्थ्यो भने आजको दिनमा यो नगरपालिका मात्र नभई समग्र राष्ट्र मै यस्तो समस्या हुने थिएन।
समस्या हामी हौं जो आफ्ना बालबालिकालाई पैसा कमाउने विधि र प्रक्रिया सिकाउदैछौं जानीनजानी। यो नेपाली समाजको साझा समस्या हो र जहिले सम्म समाज यस्तै रहन्छ तब सम्म कुनै नेतृत्व(छोराछोरी, भाईबहीनी) बाट त्यस्तो कुनै फरक अपेक्षा राख्नु दोष हुन्छ।
समस्या व्यप्त छ र समाधानका दिगो उपायपनि छ भन्ने मनन गर्ने बेला हो। गुण र दोष समाजको हो न कि कुनै व्यक्ति वा नेतृत्वको। पैसाले जब सम्म सामाजिक स्तर मापन गरिन्छ तब सम्म हुनेवाला यही नै हो जो वर्तमान गुज्रिरहेको छ र यस्तै रहेसम्म केही नयाँ हुन्नसक्दैन भन्ने कुरा हरेक व्यक्ति वा समाजले बुझ्न जरुरी छ। सामाजिक संरचनामै परिवर्तन ल्याउनुको विकल्प खोज्नु पानी माथिको ओबानो हुन खोज्नु हो।
