एकातर्फ खर्च बढ्दैछ, अर्को तर्फ भारी मूल्यवृद्धि ।
चुनौतीपूर्ण आर्थिक, सामाजिक र स्वास्थ समृद्धि ।।
संविधान संगै लोकतन्त्र, हक र सामाजिक सुरक्षा ।
समस्या अझ बढदैछ, जीवित छ गुणस्तर अपेक्षा ।।
रोटी, कपडा, मकान समेटदै जाने भूईमान्छे जीवन ।
असमान वितरण र कब्जाले पिधमै रहने दासीपन ।।
संघर्ष र संकटकालीन भोगाइ, न संसारी न सन्यासी ।
भौतिकता ले खोस्यो आध्यात्मिक र मानवतावादी ।।
: निजी पारिवारिक जीवन
पाहाडे राष्ट्रवाद
जनताको भावना तथा कथित कानुनी राज्य संग खेलवाड गरेको/नगरेको विषय र प्रसंगमा चाहिँ न्यायलय मौन देखिन्छ । प्रसंगमा को नागरिक र अनागरिक भन्ने एक प्रसंग छ भने अर्को तर्फ जाली, कृते जस्ता लिखत सम्बन्धि कसुर वा अन्य कुनै सामाजिक एकता र सद्भाव भड्काउने फौजदारी अभियोग जस्ता गैरकानुनी क्रियाकलापमा संलग्नता तर्फ आकर्षित हुन्छ कि हुदैन ! यस्ता एक व्यक्ति तथा प्रवृत्तिको क्रियाकलापले सिङ्गो समाज तथा राज्यलाई पुग्न गएको क्षतिको जवाफदेही कसले लिन्छ !
भाषा, लिपि, धर्म, संस्कृति, भूगोल, छालाको रंग, तथा अनुहार हेरेर नागरिक/अनागरिक मान्नु नेपाली समाजको हकमा पाहाडे राष्ट्रवाद तर्फ आकर्षित हुन सक्छ । यसै कथित राष्ट्रवादले कसैलाई नागरिताको प्रमाणपत्र हरदम बोकेर हिडने बनाएको छ भने यसै राष्ट्रवादले कथित अनागरिक हुदा पनि स्विकार्न सकेको देखिदैन ।
म यो देशको भूमिपुत्र/पुत्री हुँ ! म यो राज्यको संवैधानिक नागरिक हुँ ! भनिरहदा पनि कानुनी वा सामाजिक दण्डीत गराईन्छ । अर्को तर्फ कुनै संवैधानिक आधार र प्रमाण नपुगेका व्यक्ति तथा पात्रले कानुनी राज्यको संवैधानिक अंगमा अख्तियारी लिने/दिने को हकमा पनि कसुर/बेकसुरको बहस गरिदैन ।
यो पाहाडे राष्ट्रवाद कस्तो हुन्छ भनेर कसैले सोधे, यस्तै हुन्छ भन्दिएस् । भाषा, धर्म, संस्कृति, छालाको रंग, अनुहार र भूगोलका आधारमा कसैलाई काखा कसैलाई पाखा गर्ने प्रवृत्ति नै नेपाली समाजको हकमा पाहाडे राष्ट्रवाद मान्न सकिन्छ । को नागरिक/अनागरिक, को राष्ट्रवादी/राष्ट्रघाती भनेर प्रमाणपत्र बाँडदै हिड्ने पहाडे राष्ट्रवाद चेतना तथा प्रवृत्ति पनि नेपाली समाजको सकारात्मक खुशी वृद्धि, विकास र रूपान्तरणको बाधक हो ।
पुँजीवाद: एक विष वृक्ष (Capitalism: The Venomus Tree)
मानवतावादको जहाज डुबीसकेको छ तथापि हामी मानव पुँजीवाद (Capitalism)को आर्थिक संस्कृति (Economic culture) र सामाजीकरण (Socialization) भन्दा बाहिर निक्लन सकेको छैनौं वा चाहदैनौं । पुँजीवादले माता प्रकृतिको दोहन गरिसक्यो भने अर्को तर्फ मानव मस्तिष्कले गुणस्तर सम्भावना बोकेको सुन्दर चेतना तथा मानवतावाद (Humanism) ध्वस्त बनाई सकेको अनुभव गर्न सकिन्छ । यस्ता निश्चित अनिष्टलाई समयमै बुझ्न नसके यसले अपुरणीय क्षति गर्ने निश्चित छ । पुँजीवादले लादेको (Imposed) वा ईन्जेक्टगरेको (Injected) आर्थिक निर्धारणवाद (Economic Determinism) तथा अर्थकेन्द्रित (Economic Centric) भ्रमको चेतना बाट हामी मानव चाँडो भन्दा चाँडो निक्लिन वा निकाल्न जरुरी छ ।
मानव खुशी (Human Happiness) सहितको गुणस्तर जीवनप्रत्याशा (Quality life expectency) माथिको पुँजीवादले गर्दैगरेको हत्याको प्रयास तथा अभ्यासको आक्रमण बुझ्न र बुझाउन जरुरी छ । हामी मानवले मानवलाई अर्थ प्रधान (Economic centric) नभई प्रकृति प्रधान (Environment friendly) सामाजीकरण संस्थागत गर्न जरुरी छ । आजसम्मको अर्थप्रधान संस्कृतिले आफुलाई तथा समाजलाई कति लाभ वा नोक्सानी भईरहेको छ त्यसको वैज्ञानिक तथा बौद्धिक अध्ययन वा खोज (Scientific & Intellectual study and research) र छलफल चलाउन जरुरी देखिन्छ ।
स्वादिलो आर्थिक फल फल्ने पुँजीवादको विष वृक्ष (Capitalist Venomus Tree)ले माता प्रकृति (Mother nature)को विनाश साथै मानवतावाद ध्वस्त बनाईरहेको स्पष्ट देख्न सकिन्छ । प्राकृतिक वातावरण (Natural environment)मा आएको परिवर्तित प्रकृति जस्तै अतिवृष्टी, अनावृष्टी, ग्लोबल वर्मीङ, हिउँ नपर्नु लगायत । मानवमा भएको मानवतावादमा पुग्दै गरेको क्षति जस्तै आर्थिक निर्धारणवाद, सामाजिक अन्तरक्रिया (Social interaction)को अभ्यासमा लाभमुलक उदेश्य, अप्राकृतिक खाद्यान्नको उत्पादन र उपभोग (Unnatural food production and consume) , मजदुरीकरण/गरिबीकरण (Pauperization), उपभोक्ता बन्ने र बनाउने लगायत । त्यसै गरि विज्ञान र प्रविधि (Science & Technology)को सामाजिक जमिनमा मानव मालीले हुर्काईएको यो पुँजीवादी वृक्षको आर्थिक फल भित्रको मुनाफाको बिज रक्त बिज झै विषालु छ जो दिन दुई गुना रात चौगुना बढिरहेको वा बढाईरहेका छौं ।
भौतिकता (Material) माथिको पहुँचको दौड प्रतिस्पर्धा वा आर्थिक अन्तरक्रिया (Economic interaction) लाई मानव चेतनाले जबसम्म सर्वे सर्वा ठान्दछ तब सम्म मानवतावाद माथिको विषालु हमला झन् झन बढदै जान्छ । मानवतावाद कमजो हुँदै जान्छ । लगानी-नाफा-पुनःलगानी (Investment-Profit-Reinvestment)को कृषि ऋतुचक्रमा उपभोक्ता (Consumer) र मजदुर (Worker)को घाम पानीले सिचेको पुँजीवादी विष वृक्षले मानवतावादलाई कमजोर बनाईरहेको छ भने अर्को तर्फ प्रकृति र वातावरणको उच्च दोहन (High Destruction of nature and environment) गरिरहेको नकार्न मिल्दैन ।
पुँजीवादलाई कल्पवृक्ष (Tree of Heaven) मान्नु र यस बाट त्यो अमृतफल (Nectar fruit)को आशा राख्नु न त मानव बाँच्नुको उदेश्य र लक्ष्य मानिएको मानवतावादकालागि हितकार छ न त मानवको सृष्टिकर्ता तथा पालनकर्ता (Creator & Preserver) प्रकृति तथा वातावरणका लागि नै । त्यसैले पुँजीवाद एक विषवृक्ष होईन भनेर मान्ने आधार छैन । पुँजीवाद अवसर कि चुनौती (Opportunitie or Challenge) जस्ता विषयमा मार्क्सले आफ्नो बौद्धिक कृति (Intellectual contribution) पनि दिएर गएका छन् ।
देवताको भुतले मलाई तर्साई रहेछ
चेतनाको आर्यघाटमा मलामी गएर, अन्तिम संस्कार गरेर फर्किएको पनि धेरै दिन भईसक्यो । देवताले तर्साउछ भनेर विश्वास त लाग्दैन तर धर्मको खालमा राजनीतिकरण गरिएको मेरो देवताको भुतले आज पनि मलाई तर्साई रहन्छ ।
बुद्धवाद र माक्सवादको मन्त्रोच्चारणले त्यो देवताको भुत भगाउन सक्छ भन्ने चाहिँ पुष्टि छ । पहिले त देवताले डर देखाउदै देखाउदैनन् । तर्साउने देवता हुँदै हुदैनन् । यदि डर वा त्रास देखाउछ भने त्यो देवता हुँदै होइन भन्ने तथ्यलाई समर्थन गर्दछौं । त्यसैले हामी मानवलाई डर वा त्रासमा राख्ने पवित्र देवता नभई धर्मको खाल ओढेको राजनीतिक भुत होईन भन्ने आधार छैन । धर्मको नाममा देवताको पुतला बनाएर देवतालाई दानविकरण गर्ने राजनैतिक चेतना वा प्रवृत्ति दानविय हो ।
देवताको पुत्ला देखाएर समान अधिकारको हक राख्ने मानवलाई कहिले सम्म तर्साउने, धम्काउने ! देवतालाई राजनीतिकरण गरेर दानविकरण कहिले सम्म गर्ने ! ढिलो चाँडो सबैले बुझ्ने छन् कि देवताले कहिले पनि त्रास देखाउदैनन् । जसले त्रास वा लोभ देखाउछन् त्यो देवता नभई राजनीति दानव हुन् । देवतालाई राक्षसिकरण गर्ने धर्मको खोल ओढेका राजनैतिक दलाल प्रवृतिको पहिचान गर्न नसक्नु स्वयंको दोष हो होईन अध्ययन गर्ने समय आईसकेको छ ।
त्रास देखाउने भन्दा तर्सिनु पनि दोषी हो । त्यो देवताको भुत संग आज पनि तर्सिरहनु पछाडि मेरो सामजिकरण र साँस्कृतिकरणलाई विनिर्माण गर्न नसक्नु निजी कमजोरी हो । निजी चेतनामा ईन्जेक्ट गराईएको समाजिक संस्कृतिलाई विनिर्माण गरेर पुनःनिर्माण गरिदैन तब सम्म संरचनामा रहेको देवताको भुतले तर्साई रहनेछ ।
पूँजीवादको ईन्द्रजाल
उदाहरणार्थ, अमेरीका, ब्रिटेन, फ्रान्स साथै जापानमा उत्पादनको मालिक पूँजीपति हो साथै सम्पूर्ण समाजमा सत्ता पनि उनैको हातमा हुन्छ । राज्य ( सेना, प्रहरी ), विधिक संस्थाहरू ( प्रक्युरेटरको कार्यालय, अदालत ) तथा जनसम्पर्क साधन ( अखबार, रेडियो, टेलिभिजन ) उनैको प्रभुत्वको समर्थन गर्दछ ।
( कार्ल मार्क्स/सामाजिक विज्ञान प्रवेशिका/पृ २१-२२/अनुवाद १९८६/ प्रगति प्रकाशन/ ददन उपाध्याय )
दलाल पुँजीवादी मिडिया
पुँजीवादको जमिनमा भौतिक मल र आर्थिक जलले सिचेको वृक्ष हैन भन्ने ठाउँ छैन मिडियालाई । पुँजीवादी सामाजिक युगका मिडियालाई पुँजीवादी मिडिया हैन भनेर मान्ने आधार छैन । किनकि पुँजीवादमा पुँजीवादको केन्द्रमा नै रहेको देखिन्छ हरेक सामाजिक संस्था ।
त्यसैमा पनि पुँजीवादको उदण्ड विरूद्धको जानकारी गराउदै सचेतनाले भरिएको सूचना बाँडछ भने त्यो पवित्र र निष्पक्ष पत्रकारीता हुन सक्छ । तर विश्व आर्थिक प्रणालीको कब्जामा रहेको हरेक सामाजिक संस्था झै पत्रकारीता अछुतो छ भनेर मान्ने ठाउँ छैन । किनकि यहाँ त शिक्षा र स्वास्थलाई पनि पुँजीवादीकरण गरिएको स्पष्ट छ ।
वर्तमानमा भईरहेको हरेक घटना पुँजीवादी बजार भित्रको सडक नाटक हो जसले पुँजीवाद विरूद्धको कुनै एन्टी मुभ्मेन्ट भनेर मान्न सकिँदैन । मिडिया मात्र पुँजीवाद बाट प्रभावित, उत्प्रेरित छैन भनेर मान्ने आधार छैन । त्यसैले नेपाली समाजको स्नायु प्रणालीको रूपमा रहेको सुचना संचार तथा पत्रकारिताले दलाल पुँजीवादी मिडियाको लान्छनालाई चिर्न सक्नु पर्दछ ।
दलाल पुँजीवादी मिडिया
पुँजीवादको जमिनमा भौतिक मल र आर्थिक जलले सिचेको वृक्ष हैन भन्ने ठाउँ छैन मिडियालाई । पुँजीवादी सामाजिक युगका मिडियालाई पुँजीवादी मिडिया हैन भनेर मान्ने आधार छैन । किनकि पुँजीवादमा पुँजीवादको केन्द्रमा नै रहेको देखिन्छ हरेक सामाजिक संस्था ।
त्यसैमा पनि पुँजीवादको उदण्ड विरूद्धको जानकारी गराउदै सचेतनाले भरिएको सूचना बाँडछ भने त्यो पवित्र र निष्पक्ष पत्रकारीता हुन सक्छ । तर विश्व आर्थिक प्रणालीको कब्जामा रहेको हरेक सामाजिक संस्था झै पत्रकारीता अछुतो छ भनेर मान्ने ठाउँ छैन । किनकि यहाँ त शिक्षा र स्वास्थलाई पनि पुँजीवादीकरण गरिएको स्पष्ट छ ।
वर्तमानमा भईरहेको हरेक घटना पुँजीवादी बजार भित्रको सडक नाटक हो जसले पुँजीवाद विरूद्धको कुनै एन्टी मुभ्मेन्ट भनेर मान्न सकिँदैन । मिडिया मात्र पुँजीवाद बाट प्रभावित, उत्प्रेरित छैन भनेर मान्ने आधार छैन । त्यसैले नेपाली समाजको स्नायु प्रणालीको रूपमा रहेको सुचना संचार तथा पत्रकारिताले दलाल पुँजीवादी मिडियाको लान्छनालाई चिर्न सक्नु पर्दछ ।
भ्रम र सचेतना
गरिब र गरिबीले भरिएको शहर बाट
त्यही हिंस्रक शहरका भोको र भूइमान्छे बाट
राज्य र अख्तियारवालाले
फुल माला र अबिरको
राजअभिशेष खोजनु मूर्खता हो ।
भोको मान्छेले यस्ता शासकहरूलाई
जिउदै निलेको
र
भूँइमान्छेले जिउदै जमिनमा गाडेको इतिहास बिर्से भने
तिनलाई र प्रवृत्तिलाई
सिङ्गै र जिउदै निल्नेछन्, गाडने छन् ।
राज्यसत्ताको मात अफिमको नशा झै हुन्छ
जसले भ्रममा राखेको हुन्छ ।
अभाव र गरिबीको चेतना वास्तविक हुन्छ
जसले न्यायकालागि विद्रोह गर्छ ।
शासक हुँ भन्नेलाई पनि सचेतनाको शुभकामना ।
भोको र भूँइमान्छेलाई पनि क्रान्तिको शुभकामना ।
अचेतनाको मुतको न्यानोमा कहिले सम्म सुत्ने भुवनहरू ! जब सम्म भुवनहरू अचेतनाको कालो रातमा अस्विकार्यताको ओछ्यानमा सुतिरहन्छन् तब सम्म न्याय, समानता र समतामुलक समाजमा समृद्धिको व्रह्ममुर्हत आउने छैन । आफुमा भईरहेको अन्याय, असमानता र असुरक्षा नदेख्ने त्यस्तो अचेतनाको अौंसीको रातमा कहिले सम्म रमाउने ! अचेतनाको मुतको न्यानो लाई चेतनाको सूर्यकिरणको न्यानोले साथै अचेतनाको अौंसीको रातलाई अब चेतनाको पूर्णीमाले हटाउन सकौं हरेक भुवनहरूले ।
मन्दिरमा उनी छैनन्
देवादीदेव महादेव हिजोआज
दुवाई, कतार, साउदी,
बहराइन र मलेसिया गएको छ ।
त्यसैले पशुपतिनाथको दरबारमा
कसैले देख्न भेटन पाएका छैनन् ।
उ त्यहीँ श्रमको ब्यस्ततामा छ
जो नेपालका भक्तजनहरूलाई
रेमिट्यान्स रूपी आशिर्वाद
पठाई रहेका छन् ।
तपाईंलाई थाहा छ छैन
धेरै भयो पशुपतिनाथको दरबारमा
पशुपतिनाथ बस्न छाडेको ।
उनको प्राण र आत्मा त्यहाँ छैन
उनी त हाम्रो प्राणको रक्षार्थ
वैदेशिक श्रमका खातिर
अल्लाहको दरबारमा
जिजसको चर्चमा मजदुरी गर्दैछन् ।
महादेवलाई जहाँ खोज्न जानुहुन्छ
त्यहाँ त धातु र पत्थर मात्र छ ।
जमिनको उर्वरता माटोमा
महादेव
धान, गहुँ, मकै,
कोदो फापर फलाउदैछन् ।
गोठमा दूध दुहुदैछन्
हाम्रो पोषणका लागि ।
हामी तिनको मन्दिरमा गएर खोज्दैछौं
जबकि उनी हाम्रो प्राणका खातिर
पोषण फलाउदैछन् दुहुदैछन् ।
उनी त हाम्रालागि हिलो,
गोबर र माटोमा खेल्दैछन्
अल्लाह र जिजसको दरबारमा
हाम्रालागि दास बनेर
वैदेशिक श्रम मजदुरी गरिरहेका छन् ।
उनी हिजोआज पशुपतिनाथ मन्दिरमा छैनन् ।
उनी धेरै भयो त्यहाँ छैनन् ।
हामीलाई थाहा छ
हाम्रो देवादिदेव महादेव
त्यस स्थानमा छैनन्
तर पनि हामी त्यही जान्छौं ।
किन जान्छौं,
आफुले आफुलाई कहिले सोधेनौं ।
जय महाकाल !
भौतिकवाद र आध्यात्मवाद जसरी आफैमा फरक फरक विषय भएपनि परिपुरक रहेको हुन सक्छ । त्यसरी नै आध्यात्मवाद र देवतावाद पनि फरक फरक विषय हुन् । देवतावाद र धर्म पनि छुट्टाछुट्टै विषय हुन् । धर्म, धार्मिक संस्था, धर्मगुरू र देवतावाद फरक फरक विषय हुन् । धर्म र देवता बीच गहिरो सम्बन्ध छ जस्तो देखिए पनि सम्बन्ध नरहेको तर सम्बन्ध बनाईएको विषयमा केही समय केन्द्रित भईयो ।
'धर्म' भनिने शब्दको विश्वव्यापी अर्थ, व्यवहार, प्रवृत्ति, मर्म र भावना विना मानवतावादको परिभाषा पूरा नहुने एक सशक्त पक्ष छ भने देवता निराकार छन् त्यसैले यो प्रकृति र ब्रह्माण्ड नै देवता हुन् भन्ने छलफल पछि महाशिवरात्री भनेर मानिने दिनमा श्री पशुपतिनाथ मन्दिर परिसर भित्रको वनकाली देवी भनेर मानिने मन्दिरमा लिएको यो हाम्रो सामुहिक तस्वीर । जहाँ प्रिय एवं आदरणीय मित्रहरू श्री शैलेश अधिकारी, श्री सरोज राना, श्री खेम उप्रेती र श्री शिरीष तिम्सिना साथमा ।
भौतिकवाद, आध्यामवाद, धर्म, धार्मिक संस्था र देवतावादका विषयमा वैज्ञानिक छलफल गरि मानव समाजलाई व्यवहारिक र वैज्ञानिक बनाउने तर्फ उन्मुख हुनु पर्दछ । जुन विषय मानव जीवनको गुणस्तर तथा जीवनप्रत्याशा संग जोडिएको हुन्छ भने समग्र विकास, समृद्धि वा खुशी संग प्रत्यक्ष सम्बन्ध रख्दछ वा छैन भन्ने बौद्धिक अध्ययन जरुरी छ ।
प्रेत प्रवृत्तिलाई देवत्वकरण नगरौं
सामाजिक सुव्यवस्था कायम गर्ने नाममा आफू सत्ता र शक्तिमा रहिरहन १९१० को मुलुकी ऐन जारी गरि छुवाछूत प्रथा तथा जात व्यवस्थालाई अझ मजबुत र संस्थागत गर्ने तत्कालिन प्रधानमन्त्री श्री ३ स्व. जंगबहादुर राणा । जसका कारणले सामाजिक संस्कृतिमा जरा गाडेर बसेको जातीय विभेद, असमानता र शोषण आजको उत्तर आधुनिक समाजमा आईपुग्दा पनि त्यो मुलुकी ऐन हामी र हाम्रो समाजमा जिउँदै छ । हामी मानवको उच्च र गुणस्तर सचेतनाको सम्भावना भएको चेतनालाई काला जादु गरेको नकार्न सकिन्न । जंग बहादुर राणाको मृत्यु भएपनि उनको प्रवृत्ति र मुलुकी ऐनको अवशान भईनसकेको महसुस गर्न सकिन्छ । आज पनि जंग बहादुरको प्रेत आत्माले नेपाली समाजलाई नियन्त्रणमा राखेको छैन भन्ने आधार छैन ।
संविधानले सार्वभौमसत्तासम्पन्न नेपाली जनता भनेको नागरिक (मेडिकल डाक्टरहरू) माथि राष्ट्रपति सवारीको सुरक्षाको बाहानामा राज्यले निरंकुश शैलीमा बल प्रयोग गर्दै आफुलाई ईन्दिरा गान्धी ठान्ने राष्ट्रपति कार्यालयको दादागिरी तथा वर्तमान सत्तामा रहेका प्रचण्ड प्रशासनको जंगे शैली श्री ३ स्व. जंगबहादुर राणाको प्रेत प्रवृत्ति हैन भन्न सकिन्न । भौतिक शरीरको अन्त्यष्टी गरेपनि जंगे प्रवृत्ति जिउदैछ । त्यसैले त भन्ने गर्दछौं जंगबहादुर प्रवृत्ति हिजो पनि गलत थियो, आज पनि गलत छ र भोलि पनि गलत नै प्रमाणीत हुनेछ । त्यस्तो प्रेत प्रवृत्तिलाई देवत्वकरण नगरौं ।
सरलता र जटिलता बिचको भिन्नता ।
सरल समाज प्राकृतिक प्रधान देखिन्छ भने जटिल समाज भौतिकता प्रधान रहेको पाईन्छ । सरलता र जटिलताको छनौटको सुविधा हुने नभई संरचनात्मक आदेशको पालनाको बाध्यता अस्विकार गर्न मिल्दैन । भूंइमान्छे र भोको मान्छे सधैं भूंइमै रहन्छ जुन कुरा हुदा खाने वर्गको बाध्यता र वास्तविकता दुवै हो । त्यसै गरि हुनेखाने भूंइमा हुदैनन् र भूंइमान्छे र भोको मान्छेले टेकेको भूंइ टेक्दैनन् त्यो त्यस वर्गको अजीबौं गरिब उडान हो ।
सरल समाजमा होस् वा जटिल समाजमा होस् भोको र भूंइमान्छे सधैं भूंइमा नै हुने गर्दछ । सरल र जटिल दुवै समाजमा हुनेखानेको पाईला त्यस धरातलमा कहिले पनि नटेकिन सक्छ । भोक र भूंइमान्छे दुवै समाजमा समान अवस्थामा हुन्छन्, सधैं भूंइमा । भूंइमान्छे ले भूंइ कहिले छोड्ने होला !
प्रजातन्त्र आएको छ र ?
कहिले आयो प्रजातन्त्र!
राणाशासन साँचैमा फ्यालिएको हो र !
पञ्चायत व्यवस्था हटाईयो साँचै हो र !
प्रजातन्त्र साँचैमा आएको/ल्याईएको हो र !
प्रजातन्त्र भनेको यही हो त !
प्रजातन्त्र आयो भनेर चिच्याउदैमा
प्रजातन्त्र आयो भन्दै प्रजातन्त्रको भजन कृतन र मन्त्र जपेर प्रजातन्त्र आउँछ र !
प्रजातन्त्रानुभुती हुने हामी कस्तो प्रजातान्त्रिक नेपाली नागरिक ।
प्रजातन्त्र कुनै चाड पर्व वा कुनै निश्चित दिन हो र !
हल्ला गरेर प्रजातन्त्र हुने नभई प्रजातन्त्र हुनकालागि सामाजिक सुरक्षा, सामाजिक न्याय, मौलिक हक तथा मानवअधिकारको केही न्यूनाधिक मापदण्डले निर्धारण गर्ने पो हुन्छ हैन र !
प्रजातन्त्र पनि दिवस हुन्छ र ! यो त हामी मानवको गर्भमा भ्रूण देखि मृत्यु पश्चातको शैंया सम्मको सुरक्षित, न्यायिक र सम्मानित जीवन हैन र !
प्रजातन्त्र दिवस मान्न लगाएर हामी नागरिकले प्रजातन्त्र महसुस गरिदिनु पर्ने कुरा हुँदै हैन ! प्रजातन्त्र साँचैमा आओस् । साँचैको प्रजातन्त्र दिवस मनाउन पाईयोस् ! शुभकामना !
चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानको स्थापना चिकित्सा विज्ञानको क्षेत्रमा उच्चस्तरीय अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्ने काम समेतको लागि गरिएको हो । प्रतिष्ठानको मुख्य कार्यालय काठमाडौँमा रहेको छ। प्रतिष्ठानलाई अंग्रेजी भाषामा नेशनल एकेडेमी अफ मेडिकल साईन्सेज भनिन्छ । बीर अस्पताल सन् २००३ पश्चात चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान मार्फत सञ्चालित छ। (विकिपिडिया)
💐कान्छी बहिनीलाई हार्दिक बधाई तथा शुभकामना💐
चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान बाट स्नातकोत्तर नर्सिङ (बाल स्वास्थ्य) उत्तीर्ण भई वि.सं. २०७६ सालमा पूरा गरि दिक्षित भएको अवसरमा हार्दिक बधाई तथा शुभकामना ।
अध्ययन कहिले सकिँदैन । अध्ययन र चिन्तन गर्न रोकिएको दिन वा रोकन मनलागेको दिन तुलनात्मक रूपमा कोमामा गएको स्वास्थ शरीर झै बौद्धिकतामा कोमा मान्दा फरक पर्दैन । स्नातकोत्तर तहको उत्तीर्णको दिक्षान्त समारोहको मर्म र भावनाले स्पष्ट रूपमा यो तह प्रस्थान विन्दु मात्र रहेको बुझाउन खोजिएको पक्षलाई नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन ।
सिङ्गो मानव समाजमा मानवतावादी मन, वचन र कर्मका साथ परोपकार गर्नका लागि अझ एटोमिक तैयारीको शुभकामना सबै कमरेडस् रमाहरूलाई ।
💐✊💐
हामी आफ्नै वृद्धि र विकास चाहदैनौं
बुद्ध, मार्क्स र आम्बेडकर तिनै जना नेपाली समाजका स्थायी शत्रु हुन् । बुद्धको मानवतावाद देखि घृणा जाग्नु, कार्ल मार्क्सको ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद (Historical Dialectical Materialism) सुन्नै नचाहनु साथमा सामाजिक बनोट र न्यायको चेतना भिमाराओ आम्बेडकर चिन्नै नचाहनु ले हाम्रो भविष्य कस्तो बनाउने भन्ने समाजको निजी र सामुहिक सचेतना (Individual र Collective Consciousness) को तह निर्धारण गर्दछ ।
हामी हाम्रो बिगत र वर्तमानको समस्याको समाधान गरि भविष्यमा सकारात्मक खुशी, शान्ति, सुरक्षा, न्यायले भरिएको विकास र समृद्धि लक्ष्य प्राप्ति गर्न समाजलाई दिशानिर्देश गर्नसक्ने सशक्त पात्रहरू साथै सिद्धान्त र दर्शनहरू हुन् बुद्ध, मार्क्स र आम्बेडकर । यदि यी मानव देखि कसैलाई घृणा जाग्ने, सुन्न नचाहने वा चिन्न नचाहने जस्ता भावनाले भरिएको चेतना छ भने हामी आफ्नै वृद्धि र विकास चाहदैनौं साथै त्यो चेतना र प्रवृत्ति अमानवीय हो भनेर जान्दा हुन्छ ।
जातिय पहिचान र पितृसत्ता
एकै मान्छेमा दुई जात-थर र पहिचान (Caste, Ethnicity, & Identity) भएको मान्छे नेपालमा पाईन्छ । असमानता र अन्यायले भरिएको अभ्यास गर्ने हिन्दु पितृसत्तात्मक समाज भित्र पितृवंशज र पतिवंशज दुई जाति र पहिचान पाउन सकिन्छ एक विवाहित नारिको ।
हिन्दु पितृसत्तात्मक संक्रमित पूँजीवादी समाजमा आज पनि विवाह पश्चात् विवाहित नारीको आफ्नो पिताको वंशजको पहिचान स्विकार गरेको कम पाईन्छ वा पतिको वंशज स्विकार गरेको वा दुवै जात-थर पिताको वंशज र पतिको वंशज दुवै स्विकार गरेको अभ्यास देखिन्छ । यो पितृसत्तात्मक समाजको दादागिरी हैन भन्न मिल्दैन र ! विवाह पश्चात् महिलाको जात-थर वा पहिचान नवनिर्मित हुन्छ भन्ने विषय पनि पितृसत्तात्मक हो जसले समानताको खिलाफमा क्रियाकलाप गर्ने हुनाले समाजशास्त्रको अध्ययन क्षेत्र भित्र पर्दछ । एक पुरूष मानव जसको वंशज कहिले परिवर्तन नहुने त्यही समाजमा एक स्त्री मानव विवाह पश्चात वंशज नै नहुने वा पिता वा पति दुवैको वंशज बोकनु पर्ने वा दुई जाती वा पहिचानको हुने कस्तो अजिबौं गरिब अभ्यास छ नेपाली समाजको । बेसरम पितृसत्ता ! एक मान्छेको दुई जात थर हुन्छ कहीं !
जस्तो चलायो त्यस्तै चल्छ वा चलाउन सकिन्छ भनेर जसो पनि गर्नु ! त्यस विषय प्रसंगले कता के हुदैछ भनेर नखोज्नु नसोच्नु पनि हुन्छ र ! यदि चलाउदा चल्छ भने सुरक्षीत र न्यायिक अभ्यासको चलन चलाउन किन नखोजेको हामीले । अव्यवहारिक, असभ्य र असमान अभ्यास गर्ने पितृसत्ताको सिपाही र सिकार कहिले सम्म हुने !
प्राकृतिक वातावरण प्रति संवेदनशीलता गुमेको यो विश्व मानव समाजमा एकै मानवतावाद भित्र अटाउने मानव मानव बिच विभाजन गराएर, एकै पृथ्वी तर राज्यको नाममा भूगोलको सिमाना फुटाएर निश्चित वर्ग तथा राज्य भौतिक संकलन तथा शक्ति प्रदर्शनमा मस्त व्यस्त छन् । यस्तो अमानविय कार्यले पृथ्वीको प्राकृतिक वातावरणको प्रकृतिमा ह्रास आउदै गरेको विषय तिनै कथित शक्ति राज्य र उच्च वर्गले जिम्मेवारी लिनु पर्दछ । यो पृथ्वी र वातावरण लाई फोहोर बनाउने तिनै दादागिरी मचाउने पूँजीवादी/साम्राज्यवादी राज्य र अमानव पूँजीपती उच्च वर्ग हुन् ।
कथित मानव
जीव जलचर मध्ये
सबै भन्दा हिंस्रक ।
न त तिखा तिखा सिङ,
न त छिप्पिएका दाह्रा,
न त लामा लामा नङ्ग्रा
तर पनि क्रूर र हिंस्रक ।
जीवमा हुने कुनै गुण छैन
तर पनि म मानव ।
त्यसैले त म मानव ।
मपाँई मानव !
तपाईं मानव !
हामी मानव !
वाह् मानव !
मेरो संसार त्यति मात्र
जति संग मेरो मित्रता र सम्बन्ध छ ।
मेरो संसार त्यहाँ सम्म
जहाँ सम्म मेरो चेतनाले देखेको छ ।
बुद्धको मानवतावाद देखि माक्र्सको साम्यवाद सम्म
चिन्तन गर्ने अभौतिक चेतना भित्रको संसार ।
यो भौतिक शरीरको अस्तित्व रहेको
कोख देखि मसानघाट सम्म मेरो संसार ।
धर्म अफिम भए राजनीति ब्राउन सुगर
धर्मका नाममा धर्मगुरूहरूले भने झै अन्धश्रद्धाका साथ पछाडि लाग्ने भक्तजनहरू र राजनीतिका नाममा नेताहरूलाई देवत्वकरण गर्ने म जस्ता दास चेतना बाहक पात्र एकै हुन् । विकास र समृद्धि लक्ष्य प्राप्तिमा वैज्ञानिक समाज निर्माणका बाधक हुन् । धर्म मात्र अन्धश्रद्धामा राख्ने अफिम हैन राजनीतिलाई पनि अफिमको चार्ज लगाउन सकिन्छ । राजनीति पनि वैज्ञानिक अफिम हो यसले मानवलाई अचेतनामा नै राख्न खोज्दछ । राजनीतिका नाममा विश्व समाजमा भईरहेको अभ्यासको प्रवृत्ति समान रहेको पाउन सकिन्छ ।
नेपाल देखि अमेरिका सम्म धर्मलाई दोष देखाएर राजनीतिले आफुबाट ध्यान भड्काउन धर्मले शोषण गरेको होस नपाउने अफिमको चार्ज लगाए झै, उदार लोकतन्त्र, कल्याणकारी राज्य, न्यायिक समाजवाद, समतामुलक साम्यवादको वैज्ञानिक अवधारणा प्रस्तुत गरेर जन्मसिद्ध गुणस्तर अधिकार हनन् गर्ने ब्राउन सुगर बन्दैछ राजनीति । कार्ल मार्क्सले धर्मलाई अफिम हो भनेका छन् भने हामी सार्वभौमसत्तासम्पन्न नागरिक हाम्रो अवस्थालाई अध्ययन गर्दै गर्दा राजनीतिलाई पनि ब्राउन सुगर मान्न सकिन्छ ।
तस्वीरमा: यो शरीर हैन चेतना हो जो हिडेको देखिदैछ
(ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मकको चिन्तन गर्दै, भौतिकवादको मोजा जुत्ता लगाएर उदार प्रजातान्त्रको लठ्ठी टेक्दै, बन्दोबस्तीका सामान सहित वर्ग बिहिन समाजवादको झोला बोकेर राज्य बिहिन साम्यवादको त्यो समतामुलक गाँउमा हिडेको जहाँ कसैको राज्य चल्दैन । जहाँ उच्च र गुणस्तर चेतना भएका मानवतावादी मानवहरूको बसोबास हुन्छ । यो गाउँ करोडौं करोड मिलको दूरीमा रहेको छ जहाँ पुग्न हजारौं हजार भुवन(भौतिक शरीर र चेतना)हरूले रिले यात्रा गर्ने छन् । हजारौं वर्ष पहिले र हजारौं हजार वर्ष पछिको सचेतनाको रिले यात्रा हो । जहाँ मानिस हैन मानवतावादले सुसज्जित सचेतना पुग्ने छ । त्यही मानवतावादी गुणस्तर सचेतनाको बसोबास गर्ने पृथ्वीको नाम हो समतामूलक समाज ।)
जात-जाति/वर्णाश्रम/जातव्यवस्था/रेसिजम भन्ने विभेदित विषय पनि यो प्रकृतिमा हुन्छ त ! जसरी समाजले मान्ने गरेको थियो र छ ! समाज र प्रकृति फरक फरक रहेछ नी !
बाघले मृगको सिकार गर्नु प्राकृतिक मान्ने हो भने बरू सक्नेले त्यसरी नै सिकार गर अनि आहारा बनाउ । तर समाजमा चेतनशील मानवले तथा संवैधानिक राज्यले अर्को विवस र लाचार मानव/नागरिक माथि असमान, अन्यायिक, शोषण, विभेद नगरिदेउ । यसरी हामी भोको र भूंइमान्छे कहिले सम्म यस्तो व्यवहारको चाप सहने । हामी भूंइमान्छे मान्छे होईन र !
वर्गीय सचेतना र वर्ग संघर्ष
रेस वा जात व्यवस्थाको आधारमा राजनीति गर्ने प्रवृत्ति र चेतनाहरूलाई निस्तेज बनाउने र न्याय प्रेमीहरूले न्यायिक समाज निर्माण गर्ने पहिलो र अन्तिम सर्त वा मुद्दा भनेको वर्गीय सचेतनाका साथ निर्विकल्प वर्गीय संघर्ष नै हो ।
वर्गीय संघर्षको केन्द्रमा रहेर नै समाजलाई सकारात्मक परिवर्तन र रूपान्तरण गर्न सकिनेमा ठोकुवा दिदै द्वन्द्वात्मक दृष्टिकोणलाई हामी सबै भोको र भूंइमान्छेले बुझ्न र बुझेकाले अन्यलाई बुझाउन आग्रह गर्दछौं । वर्गको जात, धर्म वा रंग हुदैन र यसको निर्धारक पहिचान भनेकै भौतिक (आर्थिक) वा उत्पादनका साधन माथिको पहुँचमा तुलनात्मक अनुपातिक प्रतिशतको मात्रा हो । विकास र समृद्धिको नारा मुखमा रामराम बगलीमा छुरा हो यदि जातव्यवस्था, धर्म तथा रंगको अमानवीय चेतनाको चिन्तन चैतन्यमा छ भने ।
वर्गीय संघर्ष र क्रान्तिका नाममा नेपालको कथित कम्युनिष्ट पार्टी र कम्युनिष्ट भनाउदाहरू निजी वा सामुहिक स्वार्थ पूर्ति गर्न संस्थागत र संगठित भएका मात्र हुन् भन्ने तथ्य र प्रमाण जुटाउनु पर्दैन । उदार लोकतान्त्रिक दल तथा स्वयंसेवक न त उदार छन् न त लोकतान्त्रको मर्म र भावना मन, वचन र कर्ममा देखाउन सकेका छन् । एका तर्फ वर्तमान नेपाली समाजमा रहेको उच्चतम विचलन र असंतुलनको कारण यस समाजको आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, तथा साँस्कृतिक ऐतिहासिक सन्दर्भ हो । भने अर्को तर्फ त्यस सम्बन्धित सामाजिक संस्थाहरूले उक्त ऐतिहासिक सन्दर्भको बौद्धिक र वैज्ञानिक अध्ययनका बाबजुद बायस्ड कोर्स परोक्ष रूपमा संस्थागत गरि निजी एवं सामुहिक स्वार्थ पूरा गर्न राजनीतिकका नाममा तिकडम हर्कतको प्रयोग र अभ्यास गर्नु ले हो ।
नेपाली समाजको ऐतिहासिक सन्दर्भ न न्यायिक थियो नत वर्तमान व्यवहार र अभ्यासको परिपेक्ष न्यायिक र दिगो छ नत नेपाली समाजको भविषयमा सकारात्मक परिवर्तन, विकास र समृद्धि नै निश्चित रहेको छ । नेपाली समाजमा राजनीतिक संगठन वा दलका नाममा गरेको संघर्ष व्यवस्था परिवर्तन र सत्ता एवं शक्ति रूपान्तरणको मात्र थियो । वर्गीय संघर्ष र क्रान्ति कुनै दलाली दलले गरेर हुने नभई समाज स्वयंले वर्गीय सचेतनाका साथ वर्गीय संघर्ष र क्रान्ति गर्नु अनिवार्य छ । त्यस्ता राजनैतिक दल वा कथित वर्गीय संगठनको भर परेर न्यायिक समाज निर्माण गर्न नसकिने चेतना समयमै बुझ्न सक्नु पर्दछ ।
वर्गीय संघर्षको विकल्प न ऐतिहासिक सन्दर्भमा थियो न वर्तमान परिपेक्षमा छ न त भविष्यमा हुनेछ । यस ब्रह्माण्ड, पृथ्वी, प्रकृति भित्र रहेको मानव समाजको सकारात्मक एवं दिगो विकास, समृद्धि, न्यायिक तथा समतामूलक समाज निर्माण गर्न वा पुनःनिर्माण गर्न निर्विकल्प ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद नै हो र वर्गीय संघर्ष नै हो ।
विविधता अभिशाप हैन वरदान हो
विविधता बीचको एकता (Unity in Diversity) भड्काउने वा खलल पुर्याउने राजनीतिक दल वा प्रतिक्रियावादी दलाल देखि सावधान । विगत लामो समय देखि बाँचदाको जन्ती र मर्दाको मलामीको व्यवहार र सम्बन्ध भएको हामी बीचको एकता र सद्भाव कमजोर पार्न खोजिदैछ । हामी भोको र भूँइमान्छेको सामाजिक सुरक्षा र सामाजिक न्याय साथै जन्मसिद्ध नैसर्गिक हक अधिकारको विषय र मुद्दा बाट हामीलाई भड्काईदैछ । यो विषय हामी सबै जात, जाति, भाषा, धर्म, रंग, भूगोल र लिङ्गका हाम्रो वर्गले बुझ्न जरुरी छ । वर्तमानमा जे हुदैछ त्यो प्रतिक्रियावादी शासक वर्गले हामी बीचको सद्भाव र एकता "फुटाउ र शासन गर" (Divide and Rule) को नीति अपनाई रहेको देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा हामी सबै भोको र भूंइमान्छहरू जुनसुकै जात-जाति, धर्म, भूगोलको पहिचानको भएपनि क्षणिक खुशी र गहिरो दुःखको उत्तेजनामा नभई संयमित हुनु पर्दछ । हाम्रो खुशी र दुःखमा वा जन्ती र मलामीमा ती सत्ताको कुलतमा फँसेका र शक्तिले मातेका कुनै पनि निश्चित शासक पात्र र प्रवृत्ति आउने वाला छैनन् । किनकि त्यो पात्र र प्रवृत्तिलाई सिंहदरबारको बेसुर नशाले उन्मत्त बनाएको हुन्छ ।
एक अर्काको सुख र दुःखमा हाम्रो वर्गका छिमेकी, गाँउले त्यहीँ रहेको हिन्दु वर्णाश्रमले मानेको कथित व्राह्मण, क्षेत्री, वैश्य र शुद्र वा पहिचानको आधारमा खस-आर्य वा अन्य कुनै मधेसी, महिला वा जाति-जनजाति आउने छन् नकि सत्ता र शक्ति केन्द्र सिंहदरबारमा रहने तथा व्यवस्थापिका, कार्यपालिका वा न्यायपालिकाको चक्कर लगाउने अख्तियारवाला कुनै पात्र वा प्रवृत्ति आउने छैन । त्यसैले राजनीतिका नाममा हामी भोको र भूंइमान्छे बीच रहेको गहिरो सद्भाव र एकता भड्काई रहेको वा खलल पारिरहेको वा हाम्रो विषय र मुद्दा बाट हामीलाई नै बिचलित बनाईरहेको मुख्य विषय र प्रसंगलाई ध्यानमा राख्न जरुरी छ । हाम्रो सुख र खुशीमा सहभागी हुने र दुःख र पिडामा गहिरो समवेदना प्रकट गर्ने एकआपस बीचको एकताको मर्म र भावनाको केन्द्रलाई हामी सबैले बुझ्न र बुझाउन जरुरी छ । विविधता श्राप नभई वरदान हो जस बीचको एकता हाम्रो बल हो । वर्तमान राजनीति क्रियाकलाप र अभ्यासको ध्येय त्यसो नहुनु पर्ने हो तर पूँजीवादी पक्षपोषक स्वार्थ समुहले विविधता बीचको एकतालाई विखण्डन र द्वन्दमा धकेलेर आफू सधैं सत्ता र शक्तिमा रहिरहने कूटिल चाल गरिरहेको हो भन्ने विषय बुझ्नु पर्दछ ।
प्रदेशको नामाङ्कनको विषय र मुद्दालाई लिएर नेपाली समाजमा पक्ष विपक्षमा देखिएको क्षणिक खुशी र दर्दको उत्तेजनाले समाजलाई लामो र गहिरो द्वन्द वा विचलनमा लादै गरेको अनुमान सजिलै लगाउन सकिन्छ । कुनै निश्चित नामाङ्कनले खुशी हुने पक्षको शिक्षा, स्वास्थ, रोजगारका हकमा वा सामाजिक सुरक्षा र न्यायले न त छानीछानी डेरा जमाएर बस्छ न त उसको सुख दुःखमा ती नामाङ्कन गर्ने स्वार्थ पात्र वा समुह जन्ती आउछन् नत मलामी नै । अर्को तर्फ नामाङ्कनको सवालमा रहेका पहिचानको संघर्षमा रहेका पहिचानवादीहरूको त्यो आदिम पहिचान र महान सभ्यता गुमेको थियो न त गुम्नेनै छ । यो हर्ष र विष्मतको समय नभई संयमता र बौद्धिकताको परिक्षाको घडी हो । कसैको भावनामा ठेस पुग्दै गरेको माथि हाँस्ने रमाउने प्रवृत्ति हाम्रो वर्ग तथा सामाजिक एकता र सद्भावकालागि अत्यधिक हानिकारक रहेको बुझ्न जरुरी छ । एकता, सद्भाव, न्यायिक चेतना र संस्कृति हामी मानवको पहिचान हो भन्ने मूल ध्येय देखि विचलित हुनुहुदैन । यस राजनीतिक तिकडमको खेल हामी भोको र भूंइमान्छे फुटाउ र राज गर को सिकार बनाउने कूटिल चालको अवस्थालाई बुझेर विविधता बीचको एकता प्रदर्शन गर्ने अवसरको रूपमा परिणत गर्न सक्नु पर्दछ ।
प्रदेशको नामांकनको सवालमा पहिचान पक्ष र विपक्षको नभई प्रतिक्रियावादी शासक वर्गको हामी भोको र भूंइमान्छे फुटाउने र शासन गर्ने पात्र तथा प्रवृत्तिको स्वार्थ समूहको नियत हो । आफ्नो वर्गीय पहिचान र लोकेशनको केन्द्र बाट भड्काउन खोज्ने यस्ता क्रियाकलाप बाट कत्ति पनि प्रभावित, विचलित नभई आफ्नो वास्तविक विषय र मुद्दाको केन्द्रमा एक र सचेत भएर रहन सक्नु पर्दछ । भोको र भूंइमान्छेको एकता नै न्यायिक समाज निर्माणकालागि बल हो । विविधता बीचको एकता र सद्भाव नै शान्ति, विकास र समृद्धिको मूल आधार हो । विविधता बीचको एकता कायम राखौं । भोको र भूंइमान्छे हुनु र समाजमा जात, जाति, भाषा, धर्म, लिङ्ग र भूगोलको आधारमा पहिचानमा विविधता हुनु अभिशाप हैन वरदान हो भन्ने बुझौं, स्विकारौं र बुझाअौं ।
विविधता बीचको एकता र सद्भाव अमर रहोस् ।
पूँजीवाद भ्रम हो
पूँजीवादले निजीकरण, बजार, उत्पादनका साधन (जल, थल, वायु लगायत) माथिको आधिपत्य र निजी सम्पत्तिको अधिकारको अवधारणा मान्दछ, हो हैन !
यदि हो भने यो चन्द्र, सूर्य, आकाश, पृथ्वी, जल, थल, वन, वायु, अग्नी, वनस्पति, जीव, जलचर वा प्रकृति जस्ता प्राकृतिक प्रदत्त चिजलाई कुनै एक व्यक्ति वा स्वार्थ समूह वा संस्थाले खरिद गर्न सक्दछ । यदि यसो हो भने हामीले मान्ने कि नमान्ने ? हामीले पूँजीवाद सहि गलत जान्ने नजान्ने ! यसले हाम्रो दैनिक जीवनमा कस्ता खालका सकारात्मक नकारात्मक प्रभाव परिरहेको छ छैन खोज्ने नखोज्ने ! के का कारणले हो मानव जीवनप्रत्याशा घटने बढने ! जीवन किन यति कष्टकर वा असंतुष्ट छ ! मृत्युको कारण र प्रकार पहिलेको भन्दा फरक हुदैछ किन नखोज्ने !
८/१० आना जग्गा किनेर मेरो सम्पत्ति हो भनेर मान्ने ठान्ने ले त्यस्ता निजी सम्पत्ति माथिको स्वामित्वको अवधारणा मुताविक भोलि यो चन्द्र, सूर्य, आकाश, पृथ्वी, जल, थल, वन, वायु, अग्नी, वनस्पति, जीव, जलचर वा प्रकृति किन्न आउनेलाई किन्न दिनेकी नदिने ? हामीले जति सक्छौं त्यति संकलन वा स्वामित्वमा ल्याउछौं भने अर्को सिङ्गै किन्न सक्नेलाई संकलन र स्वामित्व दिने कि नदिने ! आफू संग आउदा र हुँदा ठिक अरूसँग हुदा बेठिक हुने पुँजीवाद ठिक कि बेठीक ?
आफुले उत्पादनका साधन माथि असमान आधिपत्य जमाउदा ठिक अनि महापूँजीपति व्यक्ति वा समूह वा संस्थाले एक्लै खरिद गर्छु भन्दा पूँजीवाद बेठीक भन्ने हुन्छ र ! ठिक हो भने सबैलाई ठिक लाग्नु पर्दछ, बेठिक हो भने त्यसलाई बेठीक भन्नेमात्र होईन त्यसको तत्काल अवसान गर्नु पर्दछ । पूँजीवादले सबैलाई एकै खालको समान र न्यायिक व्यवहार किन गर्न सक्दैन ? पूँजीवादले एकै पूँजीपति व्यक्ति वा संस्थालाई समयको कालखण्ड संगै एकै अवस्थामा रहन दिदैन ! पूँजीवाद सही हो भने सबैलाई किन सहि लाग्दैन ? यदि सबैलाई पूँजीवाद गलत लाग्दैन भने पनि पूँजीवादमा दोष छ ! पूँजीवादमा खोट छ !
पूँजीवाद भ्रम हो । यसले भ्रमको चेतना तर्फ आकर्षण गर्दछ । यसको देखावटी नारा नाफा, बजारीकरण, निजीकरण, निजी सम्पत्ति माथिको स्वामित्व जस्ता विषय मानवको मात्र नभई मानवतावादको पनि अवसानको कारक बनिरहेको हुन सक्छ । त्यसैले आजीवन मानवतावादी कार्ल मार्क्सले पूँजीवादको अध्ययन गरेका रहेछन् । यस पूँजीवाद प्रतिको बढदो विश्वासले मानवलाई र मानवतावादलाई ध्वस्त पार्ने कुरूप पक्ष मार्क्सले बुझेका रहेछन् । त्यसैले भ्रामक पूँजीवादको छल बाट बचाउन बुझाउन खोजेका होलान् ।
म को हुँ !
म को हुँ !
जे भनेर तिमीले चिनेका छौ
के म त्यही म हुँ त !
अनि
मैले चिनेको म म हुँ त !
म को हुँ !
मैले चिनेको म म हैन भने
तिमीले चिनेको म कसरी म !
म कस्तो म !
म को हुँ !
तिमी को हौ !
आफुलाई चिनेका छौ ?
यदि छौ भने
म तिमीले चिनेको म हुँ !
यदि हैन भने
तिमीले नचिनेको म हुँ !
म तिमीले चिनेको म झन हुँदै हैन !
म त तिमीलाई चिन्दिन
किनकि
आफुले आफैलाई नचिनेको !
म आफुले आफुलाई
खोज्दै गरेको
म को हुँ भनेर !
साँच्चै म को हुँ !
साँच्चै म के हुँ !
म काहँ आएको !
म जहाँ छु किन यहाँ छु !
म कसको हुँ !
को को र के के मेरो हो !
केका लागि यहाँ छु !
किन र कहिले सम्म यहाँ छु !
म शरीर हुँ कि प्राण !
मैले चिनेको म
शरीर र प्राण हो भने
यसको आयु छ नी !
म को हुँ भनेर खोज्ने
म को हुँ !
म कतै कसैको शरीरमा
प्रवेश गरेको चेतना त हैन !
जो अमर छ, निराकार छ !
चेतना हुँ भने म कस्तो चेतना हुँ !
भौतिकवादी कि अन्धविश्वासी ?
(२०७९ फागुन १९ नयाँ वानेश्वर)
