हिंस्रक राजसंस्था

वि.सं. २००७ साल अघि देखि २०६२/०६३ को जनअानदोलन सम्म जति पनि राजनीतिक उथलपुथल भयो र त्यसका कारणले जति पनि अार्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, सांस्कृतिक, भौतिक वा अभौतिक नोक्सानी वा विचलन भए साथै नागरिक मारिए, सहिद भए, बेपत्ता भए र घाइते भए त्यसको सम्पूर्ण जिम्मेवारी तत्कालीन राजा र राजसंस्थाले लिनु पर्दछ। किनकि त्यस समयमा रहेको संविधानमा त्यस्तो विशेष अधिकार राजसंस्था र राजामा नै निहित थियो। 

राजा र राजसंस्था अाफु शक्तिशाली बन्न र शक्तिमा रहिरहन गरेको भड्किलो र हिंस्रक क्रियाकलापको परिणाम थियो कथित सशस्त्र संघर्ष, जनयुद्ध र जनअान्दोलन जसका कारणले १७ हजार भन्दा बढी नेपालीको ज्यान गएको थियो। त्यस्तो व्यक्ति, पद वा संस्था जो जनता माथि नियन्त्रण चाहने,  शक्तिविकेन्द्रीकरण र शक्तिपृथकिकरण गर्न नचचाहने त्यो राजा र राजसंस्था कसरी प्रजातान्त्रिक हन्छ  थियो!

इतिहास साक्षी रहेेको अालो अमानवीय र हिंसात्मक घटनाक्रमले बोकेको तथ्य कुरालाई विषय विज्ञहरूले किन मोडदैछन्, लुकाउदैछन् र अाम नागरिकहरूलाई तथ्यगत कुरादेखि टाढा राखिदैछ वा छुट्टै भ्रम सृजना गराईदैछ! मानवरूपि करदाता नागरिकलाई रैती मान्ने त्यो प्रवृत्ति व्यक्ति वा संस्था, राजा होस् या स्थायी, अस्थायी सरकारका प्रतिनिधि, ति अमानवीय र असामाजिक हुन्। 

ऐतिहासिक सन्दर्भलाई अाधार मानेर बिना कुनै प्रभावमा नरही सुक्ष्म र गहिरो अध्ययन गर्ने हो भने अाजको यस्तो विकराल अवस्था र स्थितिमा पुर्याउने पहिलो एवं  प्रमुख तत्व र पक्ष त्यो तत्कालीन राजा र राजसंस्था हो र थिएन भनेर मान्नु कुनैन कुनै स्वार्थ वा प्रभावमा परेर जानाजान गरेको समर्थन हो वा भ्रम हो। यस्ता स्वाार्थ र भ्रमबाट ननिक्ले सम्म देश र समाजको दुर्गतिको जिम्मेवारी हामी समाज वा नागरिकले लिनु पर्दछ। 

 नेपाल र नेपाली समाजमा लोकतन्त्र/प्रजातन्त्रको वकालत र प्रयोग गर्ने एक मात्र  लोकतान्त्रिक दल वा संस्थाले लोकतन्त्र संस्थागत गर्न गराउन नसक्नुको कमिकमजोरीको अात्मअालोचना गर्नु पर्ने हुन्छ। र जनताको विश्वासको मत लिएर विधिको शासनको कार्यान्वयन गर्दै  लोकतन्त्र स्थापित गराउन हरप्रयासमा रहनु पर्दछ। 

नेपाली समाजले राजालाई पदच्युत र राजसंस्था विघटन गर्नुको पछाडिका कारण राष्ट्रियताको केन्द्र बन्नु पर्नेमा अाफुनै सर्वशक्तिकेन्द्र बन्न खोज्नुको परिणाम हो। श्रीपेच बोकेको खोपडीले राजदण्डलाई हतियार बनाए जसले राजालाई हिंसात्मक बनायो, अपराधी बनायो। यस्तै प्रवृत्ति फेरिपनि नदोहोर्‍याउन विगतबाट पाठ सिक्न जरुरी छ।