अवसान र उदय (Demise and Rise)

 अवसान र उदय (Demise and Rise)

प्रकृति र समाजको गतिको नियम हो परिवर्तन । परिवर्तनको नियमले त्यो कुनै चिजको अवसान र उदयको निर्धारण गर्दछ । एकातर्फ अवसानको शोक मनाउदै हुन्छ ति व्यक्ति तथा संस्था(संरचना) भने अर्को तर्फ उदयको बिगुल फुकेर संघर्ष गरि रहेको हुन्छ । एकै समयमा प्रकृति तथा समाजले अवसान र उदय साथै उदय र अवसानको प्रक्रिया चलाई रहेको हुन्छ । 

प्रकृतिको नियममा जसरी कुनै चिजको अवसान र उदाय त्यही प्रकृतिले पनि रोक्न सक्दैनन् । त्यस्तै समाजको गति र परिवर्तनको नियमले व्यक्ति तथा संरचनाको उदय र अवसान कदापि रोक्न सक्दैन । भदौ २३/२४ गतेको सामाजिक विद्रोह जेन-जी जनक्रान्तिले त्यस्ता व्यक्ति तथा संरचनाको अवसान गरिसकेको छ । सोही समयमा अझ गुणस्तर व्यक्ति तथा संरचनाको उदय पनि गरिसकेको हुन्छ ।

जतिसुकै बैठक बसेपनि ती सबै बैठकहरू अवसान र उदयको सुनिश्चितता तर्फको बैठक हुनेछ । त्यस्तै जतिसुकै रोक्न खोजे पनि त्यो क्रिया प्रतिक्रियाले उदय र अवसानलाई सुनिश्चित गरिरहेको हुन्छ । अवसान र उदय एवं उदय र अवसान एकै दिग , काल र गतिमा हुने दुई घटना हो । यो प्राकृतिक र सामाजिक गति र परिवर्तनको नियम हो । 

सधैं एकै प्रकारको परिस्थिति रहदैन यो प्रकृति र समाजमा । यस नियमलाई बुझेर अवसानमा आत्तिनु र उदयमा मात्तिनु हुदैन । जिम्मेवारी दिने र लिने सम्बन्धमा धेरै संघर्ष गरे त्यसले रक्तपात तर्फ लान सक्छ । अप्प दिपो भव:।

धार्मिक सद्भाव भड्काउने राज्यसत्ता

 धार्मिक सद्भाव भड्काउने राज्यसत्ता 

धर्म प्रचारलाई अपराध मान्ने हो भने विभिन्न समुदायको संस्कृति मासेर उसको धर्म मान्न बाध्य बनाएको हिंस्रक पृथ्वीनारायण शाहको राज्य सत्ता देखि क्रूर जङ्गबहादुर राणाको १९१० को मनुवादी मुलुकी ऐन हुदै धर्म निरपेक्षताको नाममा वर्तमान राज्य सत्ताले धर्मको आधारमा गरेको विभेदलाई के दण्ड दिनु पर्ने हो ? अपराध अपराध हो त्यो हिजो गरिएको होस् वा आज । त्यसको भरपाई राज्यसत्ताले गर्नु पर्दछ ।

न्याय , सुरक्षा , शिक्षा , स्वास्थ्य सेवा वितरण गर्ने नेपालका हरेक सरकारी निकायले धार्मिक सद्भाव भड्काउने अपराध गरिरहेको छ । भन्नलाई धर्म निरपेक्ष भन्ने तर राज्यसत्ता आफैले कुनै एक निश्चित धर्मको साङ्केतिक अन्तरक्रिया गर्ने देवालयलाई प्राथमिकता दिनु ले प्रमाणित गर्दछ कि यो मुलुकको राज्यसत्ता नै धार्मिक सद्भाव भड्काउने उदण्ड कार्य गरिरहेको छ भनेर ।

नमिलेपनि गोत्र मिल्दछ

 एकै वंशजका दुई भाइ दाहाल र परियार

पुष्पकमल दाहालहरू र मित्र परियारहरू एकै पूर्खाका सन्तान हुन् । उत्पत्ति , गोत्र , भाषा , लिपि , संस्कृति र वंशजका आधारमा एकै हुन् । एकै रक्त वंशज परिवार भएपनि रक्त पवित्रताका विभिन्न नियम र आधारमा जात , भात र पानी बाट बहिष्करण गरिएको हो भनेर मनुवादी वर्णाश्रम व्यवस्थाले मान्दछ । ऐतिहासिक तथ्य खोज्दै जाँदा दाहालहरू (प्रथम वर्ण) र परियारहरू (शुद्र वर्ण) एकै वंशका दुई भाइ हुन सक्छ । जात नमिलेपनि गोत्र मिल्दछ 

अब डा. मित्र परियारहरूलाई पार्टीको अध्यक्ष बनाएर प्रधानमन्त्री (कार्यकारी प्रमुख) वा व्यवस्थापिका र न्यायपालिका प्रमुखको दावेदारका रूपमा अगाडि सार्न सक्नु पर्दछ । कथित शुद्र (दलित) जात माथि स्रोत , साधन , सत्ता र शक्तिको बाँडफाँडमा गरिएको विभेद र बहिष्करण साथै असमान वितरणलाई कानुन निर्माण गरेर सम्बोधन गर्नु पर्दछ । हैन भने डा. मित्र परियारहरूलाई प्रचण्ड दाहालरूले फेरि बालिघरे बनाउनेछन् ।

हामीहरूको मुद्दा पनि प्राकृतिक , साँस्कृतिक , प्राविधिक पक्षमा जातव्यवस्थाको अन्त्य गर्दै समानता हुनु पर्दछ भन्ने नै हो । सांस्कृतिक , आर्थिक र राजनीतिक विभेदको अन्त्य गर्दै सत्ता , शक्ति , स्रोत साधन , न्याय र सुरक्षामा विशेष र समान वितरण हुनु पर्दछ भन्ने नै हो । वर्णाश्रममा आधारित जात व्यवस्थाको अन्त्य गर्नै पर्दछ । इन्क्लाब , जिन्दावाद !

जय माटो , जय नेपाल !

राजनीतिक एकता, विगतको निरंतरता

 राजनीतिक एकता, विगतको निरंतरता

नेपालको राजनीतिमा एकता , सहमति र सहकार्य भन्ने नारा दिएर हिजो देखि नै एकता भएको छ , सहमति भएको छ र सहकार्य भएकै छ । 

त्यो एकता , सहमति र सहकार्य भनेको धार्मिक अतिवादी , नश्लवादी , जातिवादी , पहाडेराष्ट्रवादी , पितृसत्तावादी ,  साम्राज्यवादी , विस्तारवादी , सामन्तवादी , दलाल पूँजीवादीहरूको एकता हो भनेर ऐतिहासिक सन्दर्भले प्रमाणित गरिसकेको छ । वर्तमानमा नेपाली राजनीतिकमा चलेको एकता , सहमति र सहकार्यको प्रकृति अध्ययन गर्दा स्पष्ट हुन्छ कि यो पनि विगतको एकताको निरंतरता हैन भनेर भन्न सकिन्न । 

पुरानोर नियतको नयाँ एकता , सहमति र सहकार्य हो जो पुरानै स्वार्थको निरंतरता हो । नेपालको ऐतिहासिक घटनाहरूले प्रमाणित गरिसकेको छ कि त्यो राजनीतिक एकता , सहमति र सहकार्य कहिले पनि राष्ट्र हित र आम नागरिकको हितमा गरिएको छैन र प्रमाणित हुदैन । वर्तमानमा भईरहेको एकता पनि व्यक्ति तथा समुह कसरी सत्ता र शक्तिमा पुर्याउने र राष्ट्र दोहन गर्ने भन्ने हो ।

एकता , सहमति र सहकार्य गरौं

 एकता , सहमति र सहकार्य गरौं 

श्रम संस्कृति पार्टीको चुनावी घोषणापत्रलाई साझा चुनावी घोषणापत्र बनाएर हर्क साम्पाङलाई ५ वर्षकालागि प्रधानमन्त्री बनाउने साथै उनले छनौट गरेका व्यक्तित्वहरू कार्यपालिकाको मन्त्री , सचिव एवं आयोग तथा लाभको पदमा सिफारिस गर्न साथै व्यवस्थापिका र न्यायपालिकामा उनैले सिफारिस गरेका पात्रहरूलाई जिम्मेवारी सुम्पने सहमति भए हाम्रो भोट घण्टीलाई , चिमलाई र अन्य दलको चुनाव चिन्हलाई । सहमति छ त ?

कम्मरमा खुकुरी भिरेर देशको माटोमा लतपतिएर ढुङ्गा बोकेर श्रमदान गर्न सक्नु पर्दछ । आफ्नो हैसियत प्राप्तिकालागि राजनीति गरिरहेका ती दलका नेता भनाउदा साथीहरू सहमतिमा आउने छैन भनेर सबैलाई थाहा छ । आफू सहमतिमा नआउने अनि एकता , सहमति र सहकार्य गरेन भन्ने । मुखमा रामराम बगलीमा छुरा बोक्नेहरू नै राष्ट्रघाती हुन् , देशद्रोही हुन् । राष्ट्रघाती र देशद्रोहीहरू सँग श्रम संस्कृति पार्टी , श्रमदाता र श्रमजीवीहरू ले कदापि एकता , सहमति र सहकार्य गर्दैन । गर्ने छैन ।

तर आवाज दिनु

 तर आवाज दिनु

म तिमी भन्दा धेरै टाढा हौंला

म कहिं कतै हराएको हुन सकौंला

बेला बेलामा आवाज दिनु 

त्यो आवाज यहाँ सम्म नआउला

तर आवाज दिनु । 

आवाज यहाँ सम्म आई नपुग्ला 

तर त्यसको तरंगले 

हृदयलाई उर्जा दिनेछ 

मस्तिष्कलाई तरंगित गर्ने छ । 

तिम्रो यादलाई याद दिलाउने छ ।

तर बेला बेलामा आवाज दिनु ।

यो कोलाहलमा 

म हराएको यो भिडमा

तिम्रो उचावाको प्रतिक्षामा छु ।

एक आवाज देउ जुलु !

तिम्रो आवाज पहिचान गर्ने छु ।

अनि फेरि उठ्नेछु र 

ईन्कलाबको यात्रामा निरंतर हिडने छु ।

तर बस एक आवाज दिनु ।

ईन्कलाब जिन्दावाद भनेर !

ईन्कलाब जिन्दावाद भनेर !!

सुप्रिमोकरण गर्ने भक्त कमरेड्स

 सुप्रिमोकरण गर्ने भक्त कमरेड्स

रक्तिम इतिहास कोरेको माओवादीलाई दफन गरिएयो तर दलाल प्रचण्डको बुख्याचा बोकेर भूइमान्छेलाई तर्साउन हिड्दैछ अझ पनि । 

माओवादी दफनाई सकियो तर सडिसकेको प्रचण्डको सबै अंग पतन भईसक्दा पनि कहिले सम्म बोकेर हिड्ने हो त्यसको सुप्रिमो अस्थिपञ्जर ।

बाबू आमालाई फरक व्यवहार गर्ने तर प्रचण्ड सुप्रिमो भन्ने हुट्टिट्याउले नेपाल धानेको छ भन्ने भावको अभिव्यक्ति स्पष्ट दिएको देखिन्छ । कति देवत्वकरण र सुप्रिमोकरण गर्न सकेको कथित कम्युनिष्ट कमरेडहरूले । यति हुदा सम्म त असल कमरेड हुन्थ्यो भने त फाँसी चढाई सक्थे कथित सुप्रिमो लाई । तर नेपालमा भएका कमरेडहरू पनि कथित नै हौं ।

नेपालका भूँमान्छेहरू जो सहिद भए , अपाङ्ग भए , घाईते भए जसलाई बेपत्ता बनाईयो ती महामानवहरूको संघर्षको उपलब्धि हो । उहाँहरूको जिकिर गरिएको छ नेपालको संविधानको प्रस्तावनामा । नेपालको संविधानमा कतै उल्लेख छैन जो संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक धर्मनिरपेक्ष पूर्ण समानुपातिक समावेशीकरण राष्ट्र बनाउनेमा कथित प्रचण्ड सुप्रिमोले गर्दा हो भनेर । 

कति झुक्याउने/झुक्किने हो !

माक्र्सवाद प्रेम र स्त्री

 माक्र्सवाद प्रेम र स्त्री 

यो विश्वसमाजमा सबैभन्दा बढी पढि-पढाईएको (Study), खोजी-खोजाईएको (Research), साथै समर्थन-विरोध (Support & critic) पाएको सामाजिक परिवर्तन (Social change) हेर्ने दृष्टिकोणको नाममा आगो ओकल्ने वाद (Ism) हो माक्र्सवाद (Marxism)। त्यस्तै यो पृथ्वीमा सृष्टि संगै सबैले लेनदेन गरेको (Give & take), खोजिएको (Needed), चाहिएको (Wanted) र हरपल त्यही सोचिरहेको (Imagine) जीवनदर्शनको सशक्त र सितल आभाष गराउने भाव (feeling) हो प्रेम (Love)। यही विषय अत्याधुनिक युग (High Modern age)को विश्वसमाज (Global society)लाई सबै भन्दा बढी बुझेजस्तो लाग्ने गर्दछ। किनकि हरपल यिनै विषयहरूमा रूमली रहेको हुन्छन् ती बौद्धिक वर्ग (Intellectual people) र प्रेमी-प्रेमिका। तर यही दुई यस्ता विषय हुन् आज सम्म कसैले बुझ्न सकेको छैनन् तर हरदम बुझनु खोज्ने असफल प्रयास भने छाडेको छैन। त्यसैले होला विश्वसमाज हल्लाउने माक्र्सवादको जन्मदाता माक्र्सले पनि "माक्र्सवाद मैले प्रतिपादन त गरें तर म आफु माक्र्सवादी हैन" भनेका रहेछन्। 

भन्ने गरिन्छ सत्ययुग देखि विशेष चासोका साथ अध्ययन अनुसन्धान गरिएको तर देवता सम्मले बुझ्न नसकेको र आजसम्म पनि ती देवताकालागि एक अध्ययन एवं खोजकै रूपमा रहेको विषय स्त्री (Respected Woman) र बौद्धिक जगतमा "माक्र्सवाद", जीवन जगतकालागि "प्रेम" एकै एकै हुन् असाध्य अर्थात Unsolved Mystery।

माक्सवाद पढ्छौं माक्र्सवादी हैनौं, त्यस्तै प्रेम गर्छौं तर प्रेमी भने हैनौं। आफुलाई कसैले माक्र्सवादी (Communist) वा प्रेमी (Lover) भन्छ भने त्यो सरासर झुठ हुन सक्छ। 

माक्र्सवाद, प्रेम र स्त्री अमर रहुन!

मुखमा रामराम बगलिमा छुरा र सामाजिक संस्कृति

 मुखमा रामराम बगलिमा छुरा र सामाजिक  संस्कृति 

सामाजिक सत्यको खोज अनुसन्धान गर्न नचाहनु, सामाजिक सत्य सुन्न र बुझ्न नचाहनु, समाजिक सत्य स्विकार गर्न नचाहनु साथै सामाजिक सत्यलाई तोडमोड गरेर भ्रम सृजना गराउने जस्तो अपराधीक क्रियाकलापमा अाफु सहभागी भएको पनि स्विकार गर्न नचाहनु नेपाली समाजको सूक्ष्म र वृहत संस्कृति बनिसकेको देखिन्छ । कथित विकसित साथै कल्याणकारी राज्यका व्यक्ति तथा संरचनाको अलिखीत तथा अघोषित मूल्यमान्यता र संस्कृति नै सुन्दर रहेको देखिन्छ । राज्यको क्षमता र विकास कानुनले भन्दा पनि समाजको मूल्यमान्यता र संस्कृतिले बन्छ भन्ने कुरा स्विकार्नुको विकल्पमा नजाअौं ।

बौद्धिक क्रान्तिले सुसंस्कृति साथै सभ्य समाजको निर्माण गर्न सक्छ जुन समाज विकास र समृद्धि लक्ष्यको हकदार हुनेछ । नेपालको विकास र समृद्धिका लागि नेपाली समाज त्यसको सुरूवात गर्ने मनसाय सम्म देखिन्न । नेपाली समाजको व्यक्ति र संरचनाको मुखमा रामराम र बगलिमा छुरा संस्कृति छ भन्ने यथार्थलाई स्विकार्न चाहदैनौं । अाफ्नो सामाजिक सांस्कृतिक कुरूपतालाई जब सम्म शृङ्गार गर्ने सामुहिक रूपमा साझाहितको मूल्यमानयताको विकास गर्दैनौं तब सम्म पशुपतिनाथ सम्मले केही गर्नेवाला छैन । कानुनले भन्दा पनि कर्ता र संरचनामा भएको अलिखित र अघोषित संस्कृति एवं मूल्यमान्यताले सिङ्गो समाजको सकारात्मक खुशी वृद्धि गर्ने कुरा स्विकार्न जरुरी छ । विगत र वर्तमान मूल्यमान्यता र संस्कृतिको अभ्यासको परिणाम हो वर्तमान समाजको स्थिति अवस्था । त्यसैले अब सामुहिक लक्ष्य प्राप्तिमा अवरोध त्यस्ता  मूल्यमान्यता र संस्कृतिको विनिर्माण गरि पुनःनिर्माण गर्ने समय आएको छ ।

बाहुनवादी पूँजीवाद

 बाहुनवादी पूँजीवाद

बाहुन , क्षेत्री , वैश्य र शुद्र वर्णाश्रम व्यवस्था नभएको बाहुनवाद (हिन्दु धर्म) जसरी अपुरो अधुरो छ त्यसैगरी पूँजीजीवि , मजदुर , उपभोक्त र मुनाफा नभएको पूँजीवाद अधुरो छ । बाहुनवाद र पूँजीवाद दुवै समाजको संतुलन बिगार्न , सामाजिक सद्भाव भड्काउन , करूणा र मानवतावाद बिहिन समाजको निर्माण गर्न विचार , वचन र व्यवहारमा लागिपरेको हुन्छ । त्यसमा पनि नेपालको पूँजीवाद विश्वसमाजको पूँजीवाद नभई बाहुनवाद मिसिएको पूँजीवाद हैन भन्न सकिन्न । नेपाली समाजमा अभ्यास र अन्तरक्रिया गरिरहेको बाहुनवादी पूँजीवाद अत्यन्तै तल्लो स्तरको पूँजीवाद मान्न सकिन्छ । नेपलको पूँजीवाद जस्तो घृणित पूँजीवाद विश्वसमाजमा अन्यत्र हुनै सक्दैन ।

दक्षिण एसिया भारत बाट उत्पादित र आयातित बाहुनवाद र नेपाली समाजमा अभ्यास भईरहेको पूँजीवाद , बाहुनवादी पूँजीवाद भएकोले यसलाई सरलभाषामा कर्णप्रिय बनाउन दलाल पूँजीवाद भनिएको हुन सक्छ । जसरी बाहुनवादले आफुले उत्पादन नगर्ने तर अन्य वर्णले उत्पादन गरेको वस्तु , सेवा र शक्ति संकलन गर्ने जुन धार्मिक नियम बनाईएको छ ठ्याक्कै नेपालको दलाल पूँजीवादको चरित्र त्यस्तै छ । राज्यले आफू उत्पादनमा नजोडिने तर अन्तराष्ट्रिय उत्पादनलाई आयात गर्दा त्यसमा भारि कर तथा राजश्व उठाउने जो चरित्र राज्यको छ त्यही भएर नै नेपालको पूँजीवादलाई दलाल पूँजीवाद भनिएको हुन सक्छ । तर नेपालको पूँजीवाद बाहुनवादी दलाल पूँजीवाद हैन भन्ने आधार छैन ।

नेपालको पूँजीवाद दलाल पूँजीवाद नभई बाहुनवादी पूँजीवाद हो भन्ने तर्फ बढी आकर्षित हुन्छ । हैन भने विश्व समाजमा नेपालको जस्तो पूँजीवाद (बाहुनवादी दलाल पूँजीवाद) अन्त छैन र भेटिदैन । हरेक राज्यले आफुलाई वस्तु तथा सेवाको विशेष उत्पादन सँग जोडिएको पाईन्छ । विशुद्ध पूँजीवाद कारूणीक र मानवतावादी हुन्छ भन्ने हैन । अस्थिर , अप्रजातान्त्रिक र अमानवीय चरित्र पूँजीवादको मुख्य विशेषता नै हो । तर नेपाली समाजले स्विकार गरेको र अभ्यास गरिरहेको बाहुनवाद सहितको पूँजीवादले पूँजीवादलाई अझ घृणित बनाएको छ । नेपाली समाजको अविकासको कारक नै बाहुनवादी दलाल पूँजीवाद हो भनेर किटान गर्न सकिन्छ । 

प्रश्न उठ्न सक्छ अब समाधान के त ! सजिलो छ , समस्याको वैज्ञानिक पहिचान नै समाधानको प्रस्थान विन्दु हो । समस्याका कारकहरूको विनिर्माण गर्नु नै पुनःनिर्माणका आधार हुन् सक्छ । मानवको प्रवृत्ति र चेतनामा पालेर राखेको बाहुनवाद (वर्णाश्रममा आधारित जात व्यवस्था , धार्मिक एवं अवैज्ञानिक चिन्तन प्रणाली , पितृसत्तात्मकता) र पूँजीवाद (नाफाखोरी चिन्तन र उपभोक्तावाद)को विनिर्माण नै अविकासको अवसान र समाजवादको आधार हुन सक्छ ।

अप्प दिपो भव:।

अलगाव र जुलु (Alienation & Zulu)

 अलगाव र जुलु (Alienation & Zulu)

सबै बाटाहरू बन्द हुन्छन् ,

सबै योजनाहरू भताभुङ्ग हुन्छ ,

रात भन्दा दिनहरू लामो लाग्न थाल्छन् ,

विकल्पहरूलाई स्विकार गर्न सकिदैन ,

ब्रह्माण्ड खुम्चिएर साँघुरो हुन्छ ,

पैताला मुनि विशाल पृथ्वी हुन्छ ,

आफुले टेकेको जमिन भासिदै जान्छ ,

आकाशले थिचे जस्तो लाग्न थाल्छ ,

हावाले पनि धकेले जस्तो लाग्छ ,

पानीले पनि बिझाउन थाल्छ ,

अरबौको भिडमा एक्लो लाग्न थाल्छ ,

परिस्थितिले त्यस्तो बनाई दिन्छ ।

तर एक जना त्यहाँ छ , जो मेरोलागि छ ,

जो मेरो आउने प्रतिक्षामा बाटो हेरी रहेकी छ ।

मेरो योजनाबद्ध महाविस्फोटको आवाज सुन्न आतुर छ ।

मेरालागि रात दिन प्रणय भाव प्रदर्शन गरिरहेको छ ।

जताततै मेरा विकल्पका सम्भावनाहरू खुलला देख्छ ।

मलाई ब्रह्माण्डको एकलो न्यायप्रेमी मान्दछ ।

पृथ्वीलाई घुमाउन सक्छ भन्ने विश्वास राख्छ ।

चोमलुङ्मा उसको आसन हो भनेर मान्दछ ।

कतिबेला आकाशमा उडान भरेको देखिन्छ भनेर हेरिरहेकोछ ।

हावाले मरो संदेश कहिले ल्याउछ भनेर प्रतिक्षारत छ ।

मेरालागि पानी र प्रकृतिलाई पुकारी रहेछ ,

जो मलाई अरबौँको भिडमा एक्लो हैन अलग देखिरहेछ ।

यो अलगाव जो क्रान्तिको चिङ्गारी हो भनेर जान्दछ , 

उनि एक्लो मान्छे मेरो महाबिस्फोटको आवाज सुन्न प्रतिक्षामा छ ।

खुब हौसलामा छिन जसले हरपल हौसला दिईरहेको छ ।

त्यो अलगाव महरू पनि लाखौंलाख छन् ,

त्यो महरूलाई बुझ्ने कमरेड जुलुहरूपनि लाखौंलाख छिन् ।

म एक्लो हैन

मेरो प्रतिक्षामा कोही छ ।

म लाखौंलाख अलग र अलगाव हुँ 

तर एक्लो होईन ।

म क्रान्तिको महाबिस्फोट हुँ ।

लाखौंलाख महरू क्रान्ति ल्याउन बिस्फोटनको तैयारी गरिरहेको छु ।

त्यो महरूलाई पनि लाखौंलाख कमरेड जुलुहरूले साथ दिइरिरहकी छिन् ।

म अलगाव र कमरेड जुलुलाई सलाम !

(Alienated and Comrade Zulu)