विश्वपुँजीवाद र मजदुर

 विश्व पूँजीवादी समाजले प्राण, आत्मा एवं सुन्दर र श्रेष्ठ चेतनाको सम्भावना भएको प्रत्येक मानिसलाई ज्यालादारी मजदुर भन्दा माथिको मान्दैनन् यदि मानिहाले भने अर्थको अनर्थ नलागोस भनेर मानव पूँजी (Human Capital)को रूपमा लिनेगरेको पाईन्छ । 

यस प्रकृतिको प्राकृतिक साथै कृषि उत्पादन क्षमतालाई कमजोर बनाउन र विनास गर्न निजी र निश्चित नाफाको लागि पूँजीवादले विज्ञान प्रविधि र अौधोगिकरणको सहयोगमा न्वारान देखिको बल लगाएर मानिसलाई उपकरण चलाउने ज्यालाकालागि बाँच्ने अौजारको पहिचानमा स्थापित गरेको अनुभव गर्न सकिन्छ । कृतिम र कथित पैसाले जीवन चल्छ भन्ने भ्रम पैदा गराएर मानिसलाई मानिस भएर बाँच्न पाउने अधिकार बाट बञ्चित गराएको मात्र छैन, दैनिक जीवनचक्र संग जोडिएको प्राण धान्ने कृषि देखि टाढा लगेर अखाद्य वस्तु उत्पादन गर्ने ज्यालादारी मजदुरको हैसियतमा एक अौजार बनाएर चेतना (Conscious)मा नआउन दिने कुटिल नियोजित योजना (Full proof planning) बनाएर अचेत (Unconscious)मा रखिरहेको महसुस हुन्छ । 

"The god who gave us life, gave us liberty at the same time." अर्थात प्रकृतिले जब हामीलाई जीवन दिनुभयो त्यही समयमा हामीलाई मुक्ति, स्वतन्त्रता वा स्वाधीनता पनि दिनु भएको छ भन्ने आसयको यो थोमस जेफर्सनको भनाई लाई भुल्नु हुन्न । हामी सर्वसाधारण मानवले मानव भएर बाँचन पाउने जन्मसिद्ध अधिकार हो । यो चेतना देखि बञ्चित गराउने अमानव अौद्योगिक र नाफाखोरी हिंस्रक पूँजीवादी समाजको सृष्टिकर्ता र संरक्षक साथै प्राकृतिक कृषिजीवन पद्धतिको सिकारी फेरिपनि हामी मानिसहरू नै हौं । 

यहाँ माक्र्सले देखेको मानवहरूको प्रकार मध्य आफु र आफ्ना संतती सधै श्रेष्ठ हुन चाहने र अरूलाई पुस्तौंपुस्ता निच र निम्न राख्नखोज्ने मानवमा भएको अमानव र असामाजिक प्रकृति, विचार र व्यवहार अभिषाप बनेको प्रमाणीत हुन्छ आजको समाजको संस्कृति र सामाजिकिकरण अध्ययन गर्दा । मानिस बाट मानवता खोस्ने हाम्रो समाज आफै विष आफै विषुमा ।

सामाजिक चेतना

आफ्नो स्तर र हैसियत भन्दा माथी उठेर साथै तल गिरेर समर्थन र विरोध गर्ने वर्तमान अभ्यासले नेपाली समाजको साँस्कृतिक भविष्यको कुरूपता कुन तहको  निर्माण गर्दैछौं होला भन्ने अन्दाज सजिलै लगाउन सकिन्छ । आफ्नो समाज र राज्यको भविष्यको विधाता हाम्रो चेतनामा रहेको गुणस्तरले निर्माण गरेको संस्कृति र अभ्यासले हो । Culture is not bio-natural it is social constructed. As the culture so the practice and as the practice so kind of change and progress. 

हाम्रो आजको दिनहरूमा अभ्यास गरिरहेको व्यवहार दोस्रो सन्ततिका लागि संस्कृति र परंपरा बन्न जान्छ । यति धेरै गिरेर अभिव्यक्ति दिनाले आफैमा त्यस्तो आदत र शैलीको विकास भईरहेको हुन्छ । विचार अनुसारको आदत, आदत अनुसारको दैनिकी र दैनिकी अनुसारको भविष्य तय हुने हुन्छ । भविष्यमा कल्पवृक्ष खोज्ने व्यक्ति (Individual) वा समाजले वर्तमानमा काउछोको बिरूवा रोप्नु ले निम्तने संकट आफु र सन्ततिले भोग्नु नै पर्ने हुन्छ । 

सभ्य, शक्ति र कल्याणकारी राज्यमा युरोपेली, अमेरिकी र नोर्वेली समाजको जस्तै चाहाना राख्ने व्यक्ति, एजेन्सी र संरचनाले त्यहाँको नागरिकहरूले दैनिक अभ्यास गरिरहेको सुन्दर पक्षको पनि अध्ययन र अवलम्बन गर्न जरुरी हुन्छ । हाम्रो समाजको वर्तमान शैली एवं व्यवहारले मानव समाजमा मात्र नभई जंगली जनावर बस्ने जंगलमा पनि स्थान नपाउन सक्छ । किनकि जंगलमा पनि आफ्नै प्राकृतिक नियम विपरीत नजाने नियम रहेको हुन्छ । 

जीवहरूमा उच्च गुणस्तर चेतनाको सम्भावना मानवमा रहेको हुन्छ । त्यसको सम्भावना हाम्रो नेपाली सामाजिक संरचना भित्र रहेको व्यक्ति-एजेन्सिमा नभएको भने हैन । तर यस्तो असभ्य व्यवहार र शैली प्रस्तुत गर्नाले विश्व समाजमा सिङ्गो नेपाली पहिचान बदनाम र तिरस्कारको सिकार हुदैछौं । क्षणीक अावेगमा नभई गुणस्तर चेतनाले संस्कृतिको विकास गरौं जसले सुन्दर भविष्य निर्माण गर्न सकोस् । Let's begin deconstruct and reconstruct the quality culture and civilized socialization for achieving the welfare state and prosperous society.

लाचार राज्यका आक्रोसीत जनता

 जब राज्यले विकास, समृद्धि र न्याय भन्दै सपना देखाउदै विश्वासघात गर्दछन्, भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलता भन्दै जनता झुक्याउने कार्य गर्दछ, नीति नियम, ऐन कानुन र योजनाको कार्यान्वयन पक्ष फितलो हुन्छ तब १७ हजार मारिन्छन् भने राजनैतिक स्टन्टको नाममा समर्थकहरूले जनप्रतिनिधि र राष्ट्रसेवकहरूलाई ट्वाईलेटमा थुन्ने, झापट हान्ने, कालो मोसो दल्ने, जुत्ताको माला लगाएर बजार डुलाउने जस्ता क्रियाकलाप हुने रहेछ समाजमा । 

हिजोका दिनमा राज्यव्यवस्था परिवर्तनकालागि क्रान्तिका नाममा वा विद्रोहलाई दमन गर्ने नाममा मेसिनगनले बगाएको रगत आज सम्म आलो नै छ चाहे त्यो राज्य पक्षबाट होस् वा विद्रोही पक्षबाट । आजको दिन सम्म आई पुग्दा हत्यालाई मात्र हिंसा मान्ने समाजको हिंसा प्रतिको सम्मोहन थोरै पनि परिवर्तन नभएको तथापि शैली मात्र परिवर्तित देखिन्छ । यस्ता क्रान्ति वा सामाजिक बहिस्कार गर्ने नाममा हिंस्रक गतिविधिमा सहभागी हुनु वा समर्थन गर्नु पनि हिंसा प्रतिको सम्मोहन नहोला भन्न सकिन्न । यो तब हुन्छ जब जनताको राज्य र कानुन प्रतिको विश्वास हटेको हुन्छ । यसलाई कमजोर राज्यको कमजोर व्यवस्थापनको संकेत पनि मान्न सकिन्छ ।

निर्दोष वा दोषी जो कोहीलाई कालो मोसो दलिदिएर, जुत्ताको माला लगाईदिएर बजार परिक्रमा गराउनु पनि हिंसा नै हो भन्ने चेतना हुदाहुदै यस प्रकार कुनै व्यक्ति प्रति गरिने व्यवहारले उक्त व्यक्तिमा पारिएको वा पर्नगएको प्रत्यक्ष परोक्ष गहिरो असरमा संलग्न हुनु पनि हिंसा प्रतिको आकर्षण हो । समाजमा राजनीतिक स्टन्टको नाममा होस् वा क्रान्तिका नाममा गरिएको भाटे कार्यवाही वा हत्या हिंसा जस्ता क्रियाकलापको जिम्मा र जवाफदेहिता राज्यले लिनु पर्दछ । न्याय र सुशासन कायम गराउन बनेको राज्य र कानुन जब भ्रष्ट हुन्छ त्यसको दोष राज्य आफैले लिनु पर्दछ नकि कुनै राजनीतिक दल वा समूह । 

जब समाज अन्धविश्वास, नातावाद, कृपावादमा विश्वास राख्दछ तब राज्य कमजोर बन्दछ । कमजोर मुलुकमा राज्यको कार्यान्वयन पक्ष फितलो हुन्छ भने राज्य कर्तव्यविमुख साथै उत्तरदायित्व बाट पन्छिन्छन् । तब राज्यमा आर्थिक, नीतिगत भ्रष्टाचार बढ्दछ जसको परिणाम हो आजको नेपाल । जहाँ राज्य लाचार हुन्छ त्यहाँ अन्याय र गरिबी हुन्छ र जहाँ गरिबी हुन्छ त्यहाँ आक्रोस हुन्छ । आक्रोसले हिंसामा विश्वास राख्दछ । अर्थात जब असमानता र अन्यायले सृजना गरेको गरिबी जागदछ तब देवता र वेद पुराण पनि कुना पस्दछ ।

फोटो स्रोत

कृस्चियन, मुस्लिम र हिन्दु पितृसत्ता

 We need to talk for making conscious society. We need to talk about an inequality & injustic. 

नारीको विवाह पश्चात आफ्नो नामको अगाडि पछाडि हटाएर वा त्यसै माथि पतिको जात, थर, गोत्र, पाछा अनिवार्य राख्नु वा थपनु पर्दछ भनेर कुनै राज्यको कानुनको धारा उपधारामा उल्लेख गरेको छ र ! यस्ता मूल्य मान्यताको अस्तित्व सामाजिक हो न कि प्राकृतिक वा कानुनी । 

विवाह पश्चात पत्नीले आफ्नो जात थर परिवर्तन गर्नु पर्दछ भन्ने विषय सामाजिक सहमतिका नाममा पितृसत्तात्मकता बाट प्रभावित र निर्मीत नियमका नामको संस्कृति, प्रथा वा परंपरा मात्र हो । अनिवार्य रूपमा परिवर्तन गराउनु पर्छ भनेर दबाब दिनु अपराध हो भनेर मान्न सकिन्छ । नारीको अाफ्नो पहिचान, अधिकार र स्वायत्तता माथिको भईरहेको शोषण, दमन, असमानता, अन्याय नभई त्यो भाग्य र प्राकृतिक हो जो सहनु र्छ भन्ने सम्मको खेल खेलेको छ विश्वपितृसत्ताले । पितृसत्ता मानिसको मस्तिष्कमा ईन्जेक्ट गरिएको घटिया संस्कृति हो, निच सामाजिकिकरण हो । 

पितृसत्ता कुनै व्यक्ति वा पुरूष नभई यो अन्याय र असमानतामा रमाउन चाहने निकृष्ट विचार र व्यवहार हो । पृथ्वीको अस्तित्व देखि आज सम्मको समाजिक सभ्यतामा सबैभन्दा घातक र विषालु विचार र व्यवहार हो पितृसत्ता । यसको अस्तित्व, यौवन र दादागिरी कहिले सम्म रहने हो यकिन भने छैन । यो अचेतनाको विशेषता र संकेत हो भने चेतना संगै यसको शक्ति निष्क्रिय र कमजोर हुदै जाने साथै निर्मूल हुदै जाने हुन्छ । पितृसत्ता संस्कृति व्यक्ति वा समाजको गुणस्तर चेतनाको स्थिति र अवस्थाको तह हो ।

विवाह पश्चात सामाजिक संस्कृतिको नाममा नारीले अाफ्नो नामको अगाडि पछाडिको जात, थर, गोत्र, पाछा हटाउने वा थप्ने भनेको पितृसत्ताले लैङ्गिकताको आधारमा नारीको व्यक्तिगत पहिचान र अस्तित्वमाथि गरेको खेलबाड हो । जब सम्म समाजरूपि महासागरमाथि बहने पानीजहाजको क्याप्टेन पितृसत्तात्मक रहने छन् तब सम्म न्यायको किनारामा पुग्ने विषय मुम्किन हि नही नामुम्किन हैं । न यो जहाज डुब्न दिन्छ नत न्यायमूखी यात्र बन्न दिन्छ । कृस्चियन, मुस्लिम र हिन्दु पितृसत्ता विश्व न्यायिक समाज निर्माणको बाधक हो ।

सभ्य समाजको निर्माणका लागि न्यायीक र मानवतावादी बहस गरौं । 

We are on the same boat of hegemony of patriarchy. We need to talk about gender & personal identity in term of social inequality.

राजनीतिक चालको नारी गोटी

 

हरेक नारी संसद, मुख्यमन्त्री र राष्ट्रपति बन्नु पर्दछ भनेर नारीअान्दोलनको सुरूवात गरेको होर न्यायप्रेमी नारीवादीहरूले ? होईन, तर न्यायको सिद्धान्त मुताबिक समतामुलक प्रतिनिधित्व को आधारमा राज्यका प्रमुख अंगहरू (व्यवस्थापिका, न्यायपालिका र कार्यपालिका)मा सहभाता भई सक्षमता, वर्णभेद, रंगभेद र लैङ्गिकताको आधारमा वा विविध स्थिति र अवस्थाको कारणले विभेदमा परेका लक्षित समुह समुदायहरूको धन, मान र प्राणको सुरक्षा निश्चित गर्नुकालागि हो । सबै सधैं त्यस्तो विशेष पद र शक्तिमा पुग्न नभई जो विशेष पदमा पुगेकी छिन उनले हरेक नारीहरू सम्पूर्ण रूपमा हरयुगमा उच्च सम्मानित र सुरक्षीत गराउनु सक्नु पर्दछ भन्नका खातिर हो । 

मा. क. विद्यादेवी भण्डारी र मा. क. अष्टलक्ष्मि शाक्यहरूलाई, कस्ले ? के प्रयोजनकालागि ? कहिले र किन ? त्यस्तो विशेष पदमा पुर्याईयो भन्ने घटनाको गहिरो अध्ययन गर्दा न्यायीक नारीवादी मुद्दाले भन्दा पनि उही पितृसत्तावादी राजनीतिककर्मीहरूको चालको रूपमा मात्र देख्न सकिन्छ । यस्ता क्रियाकलापलाई झट्ट नाङ्गो दृष्टिले हेर्दा समग्र नारी आन्दोलनको उपलब्धि जस्तो देखिन्छ तर यस्ता राजनैतिक हर्कतले नारीवादी आन्दोलन अझ कमजोर हुनसक्छ । तथापि यस्ता अवसरले पाएको पद र शक्तिलाई वास्तविक नारी न्यायकालागि लगाएर त्यस्ता राजनैतिक पितृसत्तावादी लाई चुनौनी दिन भने सकिन्छ । विशेष कारणले आएको अवसर बाट प्राप्त अवसरलाई वास्तवमै अवसरमा परिणत गर्न सक्नाले सामाजिक न्याय र सुरक्षाको वितरणमा ठुलो कल्याणकारी परिवर्तन ल्याउन सक्ने हुन्छ ।

विशेष अवसरले प्राप्त अवसर (पद र शक्ति) परेको एन वक्तमा पितृसत्तात्मक राजनीतिलाई अदालतको कठघरामा लान सक्नु पर्दछ र समाजमा हजारौं हजार वर्ष देखि अघोषित अमानवीय व्यवहार सहेको नारीहरूको धन, मान र प्राणको हत्याको प्रमाण पेसगरेर मन, वचन र कर्मले सर्वसत्तावादी पितृसत्तात्मक राजनीतिकलाई मृत्युदण्ड दिलाउन सक्नु पर्दछ । यो बधाई दिने अवसर नभई यस्तो अवसरले प्राप्त ब्याटिङमा मौकामा चौका हैन हेलिकप्टर सटले छक्का हान्ने चुनौती लिनसक्नु पर्दछ । शुभकामना नारीवादीहरूमा ! शुभकामना समाजवादी नारीवादमा !

दादागिरीको विकल्प हैन, न्यायिक निकास खोजेको

आतंकवाद बिरूद्ध(Anti-terrorism)को नारा बोकेकाले आतंकारीक गतिविधि प्रदर्शन गर्न मिल्छर, तर त्यस्तै अभ्यास भईरहेछ विश्वसमाजमा । वर्तमानमा घटिरहेका घटनाक्रममको सरसर्ती अध्ययन गर्दा आफुलाई केन्द्र (Core) ठान्ने त्यो मुलुकको शक्ति क्षयको अवस्थामा छन् भन्ने अस्विकार गर्न सकिनन् तथापि आर्थिक, सामाजिक, साँस्कृतिक, राजनैतिक दादागिरी उही छ ।

जब सम्म कुनै निश्चित मुलुकले अाफुलाई शक्तिशाली बनाउने प्रयास गरिरहन्छ वा शक्ति केन्द्र बन्दछ तब सम्म विश्वसमाजमा पदसोपान (Startification) रहिरहन्छ जसले विभिन्न प्रकारका जटिलता र असमानता (Inequality)लाई दिगो राख्ने हुन्छ । कथित तेस्रो दर्जाका मुलुक(Third world country)हरूको लागि जुन कुनै राज्य शक्ति केन्द्रमा पुगेपनि आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, साँस्कृतिक र अन्य प्रकारका असमानता र अन्याय(Injustice)को चपेटामा पर्ने निश्चित हुन्छ । हिजोको एसियाको दादागिरीको निकासमा युरोपेली, युरोपकेन्द्रिय (Eurocentric) उपनिवेशवाद(Colonialism)को पिडाको विकल्प वा निकासको उपायमा अमेरिकाको दादागिरी स्थापना गर्ने ध्येय थिएन र आजको अमेरिकी साम्राज्यवादको विकल्प न चाईनिज दादागिरी नै स्विकार्नु पर्दछ भन्ने हो । विश्वसमाज(Global society)को चहाना एक दादागिरीको विकल्प वा निकासमा अर्को अझ उदण्ड र हिंस्रक दादागिरी लाई स्विकार्नु हुदै हैन । विश्वसमाजले दादागिरीको विकल्प दादागिरी खोजेको नभई न्याय र समानताको निकास खोजेको हो । सबै राज्यहरूले न्यायको आभाषका साथ भातृत्व (Brotherhood) अादानप्रदान गर्दै स्वायत्त र स्वतन्त्र ढङ्गले आफ्नो नेतृव, व्यवस्थापन साथै मानव विकास (Human development) र समृद्धि(Prosperity)मा लाग्नु पाउनुपर्छ भन्ने हो । विश्वसमाजको चाहाना न्यायीक र समानता(Equality)को हो नकि नाव दादागिरी (Neo-hegemony)को हो ।

अन्याय र हिंसाको विकल्पमा अर्को हिंस्रक शक्ति राज्यको चाहाना नभई न्यायिक र मानवतावादी मन, वचन र कर्मको दिगो बिजारोपणको निकास खोजिएको हो । पुँजीवादी समाजवादको बिज ग्रहण पश्चात विश्वसमाजको गर्भमा रहेको साम्यवाद(Communism)को भ्रूणको वृद्धिका लागि पोषण दिनु पनि हो । मानव समाजको त्यो सुन्दर र गुणस्तर संतान साम्यवादको चाहाना परिकल्पना हुनै सक्दैन । यदि कसैले परिकल्पना मान्दछ भने त्यो मस्तिष्कको गुणस्तर कि पुँजीवाद(Capitalism)को कुण्डमा लाभकालागि रमाइरहेको छ वा समाजवादी (Socialist) चेतनाको विकास हुन सकेको छैन मान्न सकिन्छ । साम्यवाद मानव समाजको चेतनाको स्थिति (Level of consciousness) पनि हो जहाँ अन्याय गर्नु हुदैन भन्ने अवस्था हो । जति सुन्दर, उच्च गुणस्तर, दिगो, समृद्ध र न्यायीक वाद, विचार र व्यवहारको जन्म हुनेहुन्छ त्यसले उत्तिकै सामाजिक समय पनि लिने हुन्छ । हात्ती जन्मनु जति समय लाग्छ मुसा जन्मन त्यति समय लाग्दैन किनकी त्यहाँ के र कस्तो जन्मदैछ भन्नेले कति समय लिन्छ भन्ने निर्धारण हुन्छ । जनावर मध्येको एक शक्ति हात्तीको जन्मनुले जसरी निश्चित समय लिन्ने हुन्छ त्यसरी नै साम्यवाद जन्मन हजारौं हजार वर्ष लाग्न सक्छ तर निश्चित समयावधि पश्चात त्यसको जन्मलाई कसैले पनि रोक्न सक्दैनन् । किनकी त्यो भ्रूण वृद्धि र विकासको प्रक्रियामा प्रवेश गरिसकेको छ ।

मानवअधिकारका नाममा मानवअधिकार हनन गर्ने, विश्वशान्तिका नाममा हिंसात्मक गतिविधि गर्ने, अातंकवाद विरूद्धको अभियान भन्दै विश्वसमाजलाई अातंकित बनाउने साथै लोकतन्त्रको नाममा साम्राज्यवाद (Imperialism) बढाउने जस्ता निम्नस्तरको गतिविधि देखाउन कसैलाई छुट हुदैन । चन्द्रमा र मंगल ग्रहमा जति त्यस्ता केन्द्र ठान्ने मुलुकको अधिकार छ त्यत्ति नै अधिकार अन्य राज्यको पनि रहेको छ, भने यो पृथ्वी र विश्वसमाजमा सबैको समान अधिकार रहेको विषय एकक्षण पनि भुल्नु हुन्न । यो विश्वसमाज दादागिरी(Hegemony)को अभ्यास गर्ने थलो भन्दा पनि मानवतावाद(Humanism)को उच्च अभ्यास गर्ने थलो हो । त्यसैले अब मानव तथा सामाजिक चेतनाले विकल्प नभइ निकास खोजेको छ ।

#World system perspective #Imperialism #Dependency theory #Marxism

कठिन छ

 समयले सबैलाई पत्थर कोईला बाट हिरा बनाउन खोज्दैछ बस संयमित भई समय माथी विश्वास राख । समयको राप, ताप र चाप सहने क्षमताको विकास गर्न सके त्यो रत्न तिमी हुनसक्छौं । कठिन छ ।

संविधान दिवस

 संविधानले धेरै कुराहरू सुनिश्चित गर्ने प्रयास गरेपनि कार्यान्वयनमा भने शुन्य छ । पवित्र संविधानलाई भागवदगीता, स्वस्थानी, र विभिन्न पुराण वा धार्मिक ग्रन्थ जसरी सुन्ने सुनाउने र पुजापाठ गर्ने शास्त्र मात्र नभई व्यवस्थापिका, न्यायपालिका र कार्यपालिका मार्फत न्याय स्थापित गराउने अभ्यास हो । संविधान नागरिकको धन, मान र प्राणको सुरक्षा गर्ने दस्तावेज हो ।

नेपाली समाज भित्र रहेको विविधताले सृजना गरेको जटिलता र त्यसले महसुस गराएको असमानता प्रति न्यायको अनुभव गराउनु पहिलो र अन्तिम सर्त हो संविधान । हरेक दिन संविधान दिवस हो भन्ने कुरा संविधानले भुल्नु हुन्न । संविधान दिवस २०७८ को उपलक्ष्यमा सम्पूर्ण नेपालीहरूमा न्यायको हार्दिक शुभकामना ।

चौदण्डीगढी १४अौं नगर अधिवेशन

 नेपाली काङ्ग्रेसको १४अौं महाधिवेशनमा उदयपुर क्षेत्र नं.१ "क" चौदण्डीगढी नगरपालिकाको नगरअधिवेशनमा मत गणना हुदाको मत परिणाम 

सभापति १ जना

=========

श्री राजेन्द्र पौडेल = ५३

श्री रामकुमार खड्का= ३१

उप-सभापति - २ जना

=========

श्री अञ्जनी अधिकारी =२०

श्री गोमा सेढाई =३४

श्री पवन कार्की= ५९

श्री नारायण चौधरी = ४९

सचिव - २ जना

=========

श्री केदार केसि = ३३

श्री दिपक राउत = ५५

श्री रोहितमान तामाङ = ५२

श्री सुशील राई= ३३

सह-सचिव - २ जना

=========

श्री गौतम राई= २५

श्री बुद्ध राई = ३३

श्री मिना बन्जरा = ५५

श्री राकेश हुज्दार = ५७

स्रोत

पितृसत्तालाई फाँसी दे

एक नारीको विवाह पश्चात् उनीको पहिचान (जात/थर) बदलिने कुरा कुन कानुनको कुन दफा उपदफामा लेखिएको छ ! समस्या ती महिलाको विवाह पहिले र पश्चातको परिचयमा हैन पितृसत्तात्मक समाजको नियतमा छ । सामाजिक प्रथाको आड र सुरक्षामा बसेको पितृसत्तामा छ ।

विश्वसमाज मंगल ग्रह पुगेर फर्किसक्दा पनि नेपाली समाजमा आजको दिन सम्म दास पितृसत्तात्मक समाजले निर्माण गरेको विभेदकारी प्रथा मस्त यौवन अवस्थामा हुनु समग्र नेपाली समाजको अन्धकार भविष्यको संकेत हो । 

मानव झन् झन उद्धार हुनुपर्ने, झन्झन साघुरिदै गएको सोचमा मस्तिष्कको तौल मात्र बढ्दैछ नकी चेतनाको गुणस्तर । पितृसत्तात्मक समाज नेपाली समाजको विकास, शान्ति, समृद्धि, न्याय र समतामुलक समाज निर्माणको पहिलो र शक्तिशाली शत्रु हो । 

प्रथा, संस्कृति र धर्मको आडमा लुकेर राज्यको कानुन संग खेलवाड गर्ने साथै समाजको शान्ति, सद्भाव, र सुरक्षा भड्काउने  त्यो पितृसत्ता अभियुक्त मात्र होईन कसुरदार हो । त्यस्ता न्यायमा अन्धो र शोषणमा रमाउने प्रथालाई कानुनले दफा उपदफा ठोकेर फाँसीको सजाय तोक्नु पर्दछ ।

राष्ट्रको नागरिकले नेतृत्व गर्ने हो नागरिक जस्तै देखिनेले हैन ।

 नेपाललाई यस्तो विकट स्थितिमा पुर्याउने सिहंदरबारका प्रधानमन्त्री र मुख्यसचिव मात्र नभई श्री पशुपतिनाथको मुल पुजारी पनि हुन् । राजनैतिक केन्द्र र धार्मिक केन्द्रको प्रशासनिक व्यवस्थापन राष्ट्रको नागरिकले नेतृत्व गर्ने हो नागरिक जस्तै देखिनेले हैन । 

आफ्नै पुजारी जस्तै देखिने छिमेकी भट्टले पुजेको धार्मिक आस्थाको केन्द्रले न सत्य, धर्म, शान्ति र सद्भावको संस्कृति स्थापना गर्न सक्छ न त राज्यको नागरिक जस्तै देखिने बहुरूपी प्रशाशकको अन्तर्घाती जालमा परेको प्रशासनिक केन्द्र वा राज्यले वितरण गर्ने सेवा सुविधा र सुरक्षामा गुणस्तर हुन्छ । त्यो ठ्याक्कै आजको नेपालले भोगिरहेको जस्तै हुन्छ । 

विदेशी पंडित र परनिर्देशित नेताबाट समाज विकसित र सुरक्षीत हुन्छ भनेर मान्नु भ्रम हो । भनाइ पनि छ "विनाशकाले विपरीत बुद्धि" यो आफै सकिने नासिने मेलो हो । ईष्ट ईन्डिया कम्पनी द्वारा हिन्दुस्तानलाई दिएको पीडा भन्दा सयौंगुना दर्दमा रहेको छ आजको नेपाल, अनि भावी नेपाल पनि रहनेछ ।

नेपाली समाजमा अलोकतान्त्रिक (अर्ध-सामन्तवाद र दलाल पुँजीवादी) अभ्यास

 

नेपाली राजनीतिमा लोकतान्त्रिक अभ्यासको विकल्पमा अझ उद्धार लोकतान्त्रिक अभ्यास गर्नुपर्नेमा लोकतान्त्रिक विधि, पद्धति र प्रणालीको नाममा अतिवाद, उदण्ड र भड्किलो क्रियाकलाप भईरहेको पाउन सकिन्छ । नेपाली समाजको हकमा यसको पछाडिका कारणहरू मध्ये पहिलो विश्व पुँजीवादी संरचनात्मक व्यवस्था हो भने दोस्रो अान्तरिक अर्ध-सामन्तवादी दलाल पुँजीवाद नै हो । अर्ध सामन्तवादका कारण अाज पनि शक्तिलाई देवत्वकरण (अन्धविश्वास) गर्ने उदण्ड प्रथा छ भने पुँजीवादका कारण कुनैपनि त्यस्ता क्रियाकलाप अार्थिक रूपमा भड्किलो हुँदै गईरहेको प्रमाणहरू पर्याप्त देख्न सकिन्छ । 

पद र अख्तियारमा बसेका प्रतिनिधि/सेवक होस् वा अार्थिक रूपमा हुनेखाने लाई गरिखानेले उच्चकोटीमा राख्ने गरेको पाईन्छ जो अलोकतान्त्रिक (सामन्तवादी) अभ्यास हो । त्यस्तै विश्व पुँजीवादका कारणले सानादेखी साना कार्यक्रम (प्रथाजनिक उत्सव/कार्य देखि विभिन्न तहको अधिवेशन/निर्वाचन) पनि आर्थिक प्रभावका कारण भड्किलो जस्तो देखिन्छ । सामाजिक संस्थाहरूको हकमा यसको समसामयिक उदाहरण जस्तै नेपाली राजनीतिमा नेपाली काङ्ग्रेसको १४अौं महाधिवेशन र हाल भईरहेको नेकपा(एमाले)को विभिन् घोषित अघोषित कार्यक्रम साथै पहिलो विधान महाअधिवेशन । व्यक्तिगत पारिवारिक रूपमा पनि जन्म देखि विवाह र मृत्यु पश्चातका कार्यक्रमहरूमा देखिएको गैरकानुनी भड्किलो अार्थिक क्रियाकलाप । एकै समाजमा आबद्ध मानव मानव बिचको यो भगवान र भक्तको गहिरो वर्गीय खाडल अनि आर्थिक क्रियाकलापको बाध्यता संरचनात्मक बाध्यता हो भने निकाय (व्यक्तिगत) सहभागिताको आकर्षणका कारण पनि हो । 

पद र शक्तिलाई पुज्नु र आर्थिक क्रियाकलापमा आबद्ध हुनु व्यक्तिको मात्र दोष नभई सामाजिक संरचनात्मक बाध्यता पनि हो ।

#लोकतन्त्र #मार्कसवाद #संरचना #निकाय

विजय दशमी अवसर की चुनौती !

 

विजय दशमी वा कुनैपनि चाडपर्व चुनौती हैन अवसर हो । मानवतावाद देखाउने अवसरलाई उपभोक्तावादको संस्कृतिको प्रभावमा परेर पुँजीवादी वर्गिय हैसियत र शक्ति प्रदर्शन गर्न सक्ने र नसक्नेका लागि अवसर र चुनौतीको रूपमा संस्कृतिको विकास र स्थापित हुनुहुदैन । हुनेखाने ले हुदाखानेलाई मानवता देखाउने शुभ अवसर हो चाडपर्व । पुँजीवादले उपभोक्तावादी संस्कृतिको निर्माण गरेर समाजले मान्दै गरेका चाडपर्वहरूलाई पुँजीसंकलनको अवसरको रूपमा लिएकोले हामी सर्वसाधरण मानवकालागि झन झन चुनौतीपूर्ण बनाई रहेको पक्ष अस्विकार गर्न सकिन्न ।

माक्र्सले वकालत गर्नु भएको पुँजीवादी समाजमा पुँजीपति वर्गको अभ्यास एकापट्टी लगानी, नाफा र पुन:लगानीको निरंतर प्रक्रिया हुन्छ भने त्यसै भित्रको अर्को मजबुती पाटो जबर्जस्त उपभोक्तावादको संस्कृतिको विकास गर्नु पनि रहेको हुन्छ । पुँजीवादले गरेको वस्तु तथा सेवाको उत्पादन विशुद्ध नाफाको लागि मात्र हुने हुन्छ अर्थात लक्ष्यित समूह वा मानिसलाई नाफा आर्जन गर्ने स्रोतका रूपमा लिएको हुन्छ । विभिन्न खालका आकर्षक विज्ञापन तथा कार्यक्रमको मद्दतले मानिसलाई अनिवार्य रूपमा उपभोक्ता बनाउने संस्कृतिको जालो बुनिरहेको हुन्छ । अर्थात पुँजीवादले आफुलाई जीवित राख्न अनिवार्य नाफमा लानकालागि समय र स्थानलाई मध्यनजर गरेर उपभोक्तावादी संस्कृतिको निर्माण, विनिर्माण र पुन:निर्माणको अभ्यास गरिरहेको हुन्छ ।

विश्विमाजमै पुँजीवादी समाजले मनाउने गरेका हरेक चाडपर्वहरू आर्थिक रूपमा खर्चिलो र भड्किलो भईरहेको पाउन सकिन्छ । पुँजी संकलनकालागि पुँजीपतिहरू द्वारा योजनाबद्ध ढङ्गले ईन्जेक्ट गरिएको उपभोक्तावादको संस्कृति समाजका हरेक पक्ष र क्षेत्रमा हाबी भएको छ । मानवको दैनिक जीवन देखि लिएर विशेष विशेष कार्यक्रम वा पर्वमा समेत आफ्नो उदेश्य पूरा गर्न बजारलाई नियन्त्रणमा लिएर थाहानपाउने गरि सामाजिक संस्कृति वा परंपराको उपभोक्तावादी संस्कृतिको पुन:निर्माण गरिरहेको देखिन्छ । उपभोक्तावादले मानिसलाई एकातिर तर्फ खर्चिलो र भड्किलो मात्र बनाउदैन साथसाथै परनिर्भरता को स्थिति र अवस्थामा पनि बढाईरहेको पाउन सकिन्छ ।

मानवको दैनिक जीवन र चाडपर्वका नाममा अवैधानिक र गैरकानुनी क्रियाकलापका रूपमा हुदैगरेको खर्चिलो र भड्किलो गतिविधि रोक्न जरूरी छ । समाजले मानीआएका यस्ता विभिन्न प्रकारका चाडपर्व आफैमा विशेष रहेकोले यसलाई अझ विशेष बनाउन खोज्ने प्रयासका नाममा उपभोक्तावादी संस्कृतिलाई बढावा नभई निरूत्साहित गरौं । चाडपर्वका नाममा समाजमा भएका विकृति, विसंगति र असमानता हटाएर सामाजिक सद्भाव र एकता बढाउने अवसरको रूपमा विकास गर्ने अभ्यास गरौं । पर्वको नाममा प्रतिस्पर्धा नगरौं, वर्गीय पहिचान (हुनेखाने र हुदा खाने) देखाउने अवसरको रूपमा चाडपर्वलाई नलिअौं ।

विविधता बिचको एकतालाई अझ मजबुत बनाउन, हरेक चाडपर्व नेपालको राष्ट्रिय चाड हो भन्ने विषयलाई स्विकार्दै हिन्दु सम्प्रदाय मात्रले मनाउदै गरेको महान चाड विजय दशमीलाई शान्ति, प्रेम, करूणा र खुशी आदानप्रदान गर्ने मानवतावादी अवसरको रूपमा ग्रहण गर्दै हर्षउल्लासका साथ मनाअौं । नेपाली समाज भित्र रहेको विविधताले मनाउने गरेका हरेक चाडपर्वहरू सरल, सभ्य र भव्य ढङ्गले सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रिय एकता बढाउने अवसरको रूपमा लिअौं । मन, वचन र कर्ममा मानवतावाद राखौं र अमानविय उपभोक्तावाद साथै उदण्ड वर्गिय प्रभावको खर्चिलो र भड्किलो गतिविधि बाट बचौं । हरेक पर्वहरू र विजय दशमीहरू संगै आउने, ल्याउने र पठाईने चुनौतिहरूलाई हामी चेतनशील प्राणी सर्वसाधरण मानिसले मानवतावादको मन, वचन र कर्ममा रहेर अवसरमा परिणत गरेर देखाउन सक्नु पर्दछ ।

विजय दशमी २०७८ को पावन अवसरमा नेपाल, नेपाली समाज साथै हरेक मानव र नेपालीको गुणस्तर जीवनप्रत्याशा, शान्ति, सद्भाव, भातृत्व, एकतामा नवदुर्गा भवानीको आशिष परोस भन्दै विश्वसमाजको विकास र समृद्धिको शुभकामना ।

(#पुँजीवाद #उपभोक्तावाद #मानवतावाद)

नगदिकृत दशैं

पुँजीवादी समाजमा दशैंको टीका र जमरा ग्रहण संगै त्यो पवित्र आशिष वचनका साथ दक्षिणाको नाममा नगद पैसाले प्रधानता पाएको देखिदैछ । परंरागत दशैंको अभ्यासको संस्कृतिमा देखिएको परिवर्तन पुँजीवादको प्रभाव होईन भनेर नकार्न सकिन्न ।

हरेक कुराको ढिलो चाँडो, धेर थोर अार्थिक मूल्य हुन्छ भनेर मान्ने र मूल्य तोक्ने पुँजीवादले समाजलाई र समाजका हरेक क्रियाकलापलाई आर्थिकिकरण, नगदिकरणमा लगेर सामान्य जनजीवनमा पनि लाभको संस्कृति बीजारोपण गरेको छ । त्यो बीज हुर्किएर आज पुँजीवादी वृक्ष बनेको छ । जो अाफ्नो प्रभावमा दिनदिनै बलियो बन्दै गएको, झाँगिदै गरेको साथै भित्रभित्रै जरा फैलाएर गइरहेको देखिन्छ । 

वि.सं. २०४६/०४७ को जनआन्दोलन भन्दा अगाडि नेपाली समाज सरल समाजको रूपमा थियो । त्यस समयमा दशैंमा टीका जमरा र मान्यजनबाट आशिष वचन ग्रहण गर्दा छोराको हकमा छोरालाई तरबार, खुडा, खुकुरी, बन्चरो लगायतका साधन पुजा गराएर हस्तान्तरण गराईन्थ्यो भने छोरी बुहारीको हकमा कुटो, कोदालो, कचिया, खुर्पा लगायतका घरेलु साधन दिईन्थ्यो । त्यतिबेला वर्तमानको झै पैसाको प्रचलन चलाएको देखिदैन । त्यस बेलाको बडादशैंको सम्पूर्ण चलन र परंपरालाई राम्रोसँग अध्ययन गर्ने हो भने त्यो समाज कृषिप्रधान समाज रहेको पाउन सकिन्छ । 

त्यो सरल समाज समय परिवर्तन संगै जैविक एकता समाज, उत्तरआधुनिक, पुँजीवादी समाजमा प्रवेश गरेको संकेत अाकल मानिदै गरेको दशैको रीतिरिवाज बाट थाहा हुन्छ । हिजोको प्रचलन झै छोरा, छोरी र बुहारीको हकमा भिन्नभिन्न प्रकारको साधनले संकेत गरिन्थ्यो भने वर्तमान समाजमा मान्यजनको शुभ आशिष वचन संगै नगद पैसाको प्रचलन चलाउन थालिएको देखिन्छ । हिजोको भन्दा भिन्नै संस्कृतिको अभ्यासको पुनःनिर्माण भएको पाउन सकिन्छ ।

कोसेलिको रूपमा भेटकालागि सामान खरिद गर्न नगद जति आवश्यक देखिएको छ त्यसै गरि बाजे-बजु, माँ-बुबा एवं मान्यजनको अाशिर्वाद वचन दिदा होस् नगदको प्रभाव बढदो देखिन्छ । दशैं नगदिकरण हुनु सर्वसाधरण मानवकालागि भड्किलो र चुनौतीपूर्ण हो भने पुँजीपतिकालागि नाफा संकलन गर्ने आधार र अवसर हो ।

कान्छी बैनी रमालाई मातापिताजीको तर्फबाट टीका, जमरा र आशिष वचन सहित पुस्तक र नगद पैसा रू १००/- (एक सय) दिईयो भने हाम्रो तर्फबाट खुकुरी प्रदान गरेर केही शुभकामना दिदै पितृसत्तात्मक समाज बिरूद्ध हौसला सहित अगाडि बढ्न सकेस् भन्ने संकेत गरिरहेका छौं ।

प्राकृतिक विपत्तिबाट पिडित किसान

 उ/उनीहरू कहिले हार मान्दैन किनकी महान किसान हुन् । कृषक मेहनती हुन्छन् । मेहनती छन् र त साहसी छन् । माता प्रकृतिलाई आफ्नो पाखुरीमा खेलाउने हुर्काउने देवरूपी किसान कमजोर हुनै सक्दैनन् । यस्ता कर्ममा लाग्ने हरेक मालिक रूपी किसानलाई राज्यले अझ हौसला प्रदान गर । राज्य सधैं किसानको सेवक बन, सुरक्षाकर्मी बन ।

हजारौं हजार वर्षदेखि प्राकृतिक विपत्तिको साहसिक सामना गर्ने हरेक किसानलाई चौतर्फी सुरक्षाको अनुभूति गराउने पहिलो सर्त साथै कर्तव्य र दायित्व राज्यको हो । त्यसैले राज्यले सामाजिक सुरक्षा अन्तर्गत बिनासर्त मानवतावादी कार्य र सेवामा खट्ने महान किसानहरूलाई प्राथमिकता सूचिको पहिलो अंकमा राख्नुको विकल्प नखोज । योद्धा किसान छन् र जीवन छ साथै सृष्टि छ ।

नेपाल र नेपाली जनताको राष्ट्रसेवक एवं नेता  बन्न खोज्ने तर पद, प्रतिष्ठा र पैसाको प्राप्तिमा हरदम मन, वचन र कर्मले लाग्नेले कहिलेकाही त्यस्ता दुध दिन थाकेको गाई/भैंसी पनि नाफा नोक्सान भुलेर त्यतिकै पालेर बसेको ती त्यागी कृषकको जीवनबाट पाठ सिकेर भएपनि तिनको हितमा सोच्ने गर । जीवन सधैं नाफ, फाईदा र लाभले नभई परोपकारी मर्म र भावनाले चलेको विषय स्विकार । किनकि समाजमा जन्ती र मलामी बिना सर्त जाने गर्दछन् ।

हरेक किसानको जीवन जोखिमको निषर्त जीवन/स्वास्थ विमा मात्र नभई हरेक उत्पादनको बाली विमा गर । कृषक र कृषिको को सुरक्षा राज्यको चाहाना हो भन्ने विषय संवेदनशीलताका साथ लागू गर । उच्च जोखिममा रहेका किसान र कृषिको नोक्सान न्युनिकरण मात्र नभई समग्र सुरक्षामा लाग लगाउ । 

दुईदिन अगाडि आउन सक्ने जलवायु मौसमको पूर्वानुमान र त्यसले पुर्‍याउन सक्ने विपत्ति बाट आफ्नो नागरिक, नागरिकको पेशाको सुरक्षा, कृषक र कृषिलाई पर्न सक्ने जोखिमबाट जोगाउन नसक्ने वा नखोज्ने थाई सरकारको कर्मचारी तन्त्र (government bureaucratic system) मार्फत सुशासन कायम गर्न पूर्णरूपमा सुधार (Bureaucratic reform) गर्न जरूरी देखिन्छ ।

विश्वशान्तिका दुत डा. नारायण खड्का

उदयपुर प्रतिनिधि सभा क्षेत्र नं. १ का करदाता नागरिकहरूले वि.सं. २०६४/०७० र २०७४ को आम निर्वाचनबाट अाफ्नो प्रतिनिधिको रूपमा कहिले संविधान निर्माणका लागि संविधानसभा सदस्य साथै कहिले प्रतिनिधि सभाका संसद बनाई रहदा हामी उदयपुर निवासी नागरिकलाई कुनै बिस्मत रहेको छैन अर्थात सधैं गर्व गर्ने गरेका छौं । किनकि जसलाई हामीले आफ्नो अमूल्य मतदान गरेका छौं जो डा. नारायण खड्का आफैमा विद्वान मात्र नभई ईमानदार, शालीन र आदर्शवादी छविका सरल नेता भनेर विश्वव्यापी रूपमा आफ्नै र छुट्टै परिचय स्थापित रहेको छ । 

वि.सं. २०७० को दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा नागरिकको सुरक्षा र अधिकारका लागि संविधान निर्माण हेतु निर्वाचित गराउदै गर्दा त्यस पटक नेपालको संविधान २००७२ (लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यतामा आधारीत समाजवादप्रति प्रतिबद्ध संविधान) जारी गराउने ऐतिहासिक सहभागीता मात्र नभई नेपालको समग्र सहरी विकासको जिम्मेवारी पाउनु भएको सबैलाई ज्ञात छ । त्यस कार्यकालमा पनि जनता आवास, खानेपानी, भूकम्प पिडितकालागि भवन निर्माण पुनःनिर्माण लगायतका अति विपन्न जनतामा प्रत्यक्ष प्रभावपर्ने अति आवश्यक र संवेदनशिल योजना तथा कार्यक्रमहरू नबनेको भने होईन । जो देशव्यापी रूपमा आवाश्यक जिल्लाहरूमा एकै साथ शहरी विकासका आधारभूत कार्यक्रमहरू गरिएको थियो ।

फेरि पनि वि.सं. २०७४ को प्रतिनिधिसभा संसदीय निर्वाचनमा पनि आफ्नो अधिकारको प्रतिनिधित्व हस्तान्तरण त गरियो तर नेपाली काङ्ग्रेसले सरकार बनाउन सकेन फलस्वरूप प्रतिपक्षको भूमिकामा रहनु पर्यो । सत्तापक्षिय गठबन्धित दलहरूको कार्यशैलीले संविधान र लोकतन्त्रलाई संस्थागत गर्न नसक्ने अवस्था आयो । यही क्रममा नेपालको संविधानलाई जीवित र संस्थागत गर्न, लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यताको रक्षार्थ साथै राजनैतिक अस्थिरतालाई सम्बोधन गर्न वा निकास दिन सर्वच्च अदालत द्वारा आदेश दिने सम्मको अवस्था आयो । सो हि मुताविक प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा प्रशासनको गठन गरियो । ऐ देउवा प्रशासनले बौद्धिकता, विज्ञता र सरलताको आधारमा पुनः मा. डा. खड्कालाई परराष्ट्र मन्त्रालयको जिम्मेवारी दिईएको छ । 

हामीले चयन गरेको हाम्रो प्रतिनिधि मा. डा. खड्काले यस पटक विश्वसमाजमा  नेपाली जनता र नेपाल सरकारको प्रतिनिधित्व गर्ने स्थानमा रहनु भएको छ । हिजो सम्म नेपालको विकास र समृद्धि एवं नेपाल र नेपालीको वृहत् हितका विषयमा खटिएका सरल नेता डा. खड्का अाज नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै विश्वसमाजमा विश्वमानवतावाद, विश्वको स्वच्छ प्रकृति र वातावरण संरक्षण, दिगो विकासमा नेपालको योगदान, आतंकवाद विरूद्धको विश्व शान्ति/सद्भाव/भाईचारा, मानव अधिकार जस्ता संवेदनशील विषयमा प्रस्तुत गर्दै सहभागीता भईसक्नु भएका छन् भने आगामी दिनमा निरंतर रहनु हुनेछ ।

विदेश मन्त्रीका रूपमा रहनुभएका परराष्ट्र मन्त्री मा. डा. नारायण खड्काले नेपाल लगायत विश्वमा भईरहेको वास्तविक घटना र स्थिति नेपाललाई  र विश्वसमाजलाई पर्न गएको प्रभाव र असर उजागर गर्दै, बुद्धको अहिंसा, प्रेम, करूणा, शान्ति र मानवतावादको दुत बनेर विश्वसमाजमा ध्वजा फरफराउन सक्नुहुने छ । साथै विश्वसमाजमा शान्ति फैलाउने शान्ति दुत गौतमबुद्धको जन्मभूमि मात्र नभई विश्वमा रहेका हिमालय पर्वतसृङ्खलाहरूको राज्यका राजा सगरमाथा (झोमलुङ्मा) रहेको कारणले नेपाल विश्वको छाना हो भन्ने विश्वव्यापी सत्य तथ्य विषयले आफ्नो साझा परिचय शानका साथ दिनुहुनेछ, जसकालागि हामी उदयपुर साथै नेपालका जनताले साथ, समर्थ र हौसला प्रदान गर्दछौं । माननीय डा. खड्का प्रतिको हाम्रो अपेक्षा र विश्वासमा कुनै कमी हुनेछैन ।

हामीले हाम्रो प्रतिनिधित्व हस्तान्तरण गरेर पठाएको संसद आज नेपालको प्रशासनिक केन्द्र सिंहदरबार भित्र रहेको परराष्ट्र मन्त्रालयमा रहेर  मानवतावादी विषय र मुद्दाका साथ विश्वसमाजमा नेपालकै प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन् । यही नै विषय उदयपुरका जनतामा न्यायको चेतना रहेको छ भन्ने प्रमाण हुन सक्छ । के यो खुशीको कुरा हैन र ! यही खुशी हजुरहरू संग साट्न बाँड्न चाहन्छौं ।