दादागिरीको विकल्प हैन, न्यायिक निकास खोजेको

आतंकवाद बिरूद्ध(Anti-terrorism)को नारा बोकेकाले आतंकारीक गतिविधि प्रदर्शन गर्न मिल्छर, तर त्यस्तै अभ्यास भईरहेछ विश्वसमाजमा । वर्तमानमा घटिरहेका घटनाक्रममको सरसर्ती अध्ययन गर्दा आफुलाई केन्द्र (Core) ठान्ने त्यो मुलुकको शक्ति क्षयको अवस्थामा छन् भन्ने अस्विकार गर्न सकिनन् तथापि आर्थिक, सामाजिक, साँस्कृतिक, राजनैतिक दादागिरी उही छ ।

जब सम्म कुनै निश्चित मुलुकले अाफुलाई शक्तिशाली बनाउने प्रयास गरिरहन्छ वा शक्ति केन्द्र बन्दछ तब सम्म विश्वसमाजमा पदसोपान (Startification) रहिरहन्छ जसले विभिन्न प्रकारका जटिलता र असमानता (Inequality)लाई दिगो राख्ने हुन्छ । कथित तेस्रो दर्जाका मुलुक(Third world country)हरूको लागि जुन कुनै राज्य शक्ति केन्द्रमा पुगेपनि आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, साँस्कृतिक र अन्य प्रकारका असमानता र अन्याय(Injustice)को चपेटामा पर्ने निश्चित हुन्छ । हिजोको एसियाको दादागिरीको निकासमा युरोपेली, युरोपकेन्द्रिय (Eurocentric) उपनिवेशवाद(Colonialism)को पिडाको विकल्प वा निकासको उपायमा अमेरिकाको दादागिरी स्थापना गर्ने ध्येय थिएन र आजको अमेरिकी साम्राज्यवादको विकल्प न चाईनिज दादागिरी नै स्विकार्नु पर्दछ भन्ने हो । विश्वसमाज(Global society)को चहाना एक दादागिरीको विकल्प वा निकासमा अर्को अझ उदण्ड र हिंस्रक दादागिरी लाई स्विकार्नु हुदै हैन । विश्वसमाजले दादागिरीको विकल्प दादागिरी खोजेको नभई न्याय र समानताको निकास खोजेको हो । सबै राज्यहरूले न्यायको आभाषका साथ भातृत्व (Brotherhood) अादानप्रदान गर्दै स्वायत्त र स्वतन्त्र ढङ्गले आफ्नो नेतृव, व्यवस्थापन साथै मानव विकास (Human development) र समृद्धि(Prosperity)मा लाग्नु पाउनुपर्छ भन्ने हो । विश्वसमाजको चाहाना न्यायीक र समानता(Equality)को हो नकि नाव दादागिरी (Neo-hegemony)को हो ।

अन्याय र हिंसाको विकल्पमा अर्को हिंस्रक शक्ति राज्यको चाहाना नभई न्यायिक र मानवतावादी मन, वचन र कर्मको दिगो बिजारोपणको निकास खोजिएको हो । पुँजीवादी समाजवादको बिज ग्रहण पश्चात विश्वसमाजको गर्भमा रहेको साम्यवाद(Communism)को भ्रूणको वृद्धिका लागि पोषण दिनु पनि हो । मानव समाजको त्यो सुन्दर र गुणस्तर संतान साम्यवादको चाहाना परिकल्पना हुनै सक्दैन । यदि कसैले परिकल्पना मान्दछ भने त्यो मस्तिष्कको गुणस्तर कि पुँजीवाद(Capitalism)को कुण्डमा लाभकालागि रमाइरहेको छ वा समाजवादी (Socialist) चेतनाको विकास हुन सकेको छैन मान्न सकिन्छ । साम्यवाद मानव समाजको चेतनाको स्थिति (Level of consciousness) पनि हो जहाँ अन्याय गर्नु हुदैन भन्ने अवस्था हो । जति सुन्दर, उच्च गुणस्तर, दिगो, समृद्ध र न्यायीक वाद, विचार र व्यवहारको जन्म हुनेहुन्छ त्यसले उत्तिकै सामाजिक समय पनि लिने हुन्छ । हात्ती जन्मनु जति समय लाग्छ मुसा जन्मन त्यति समय लाग्दैन किनकी त्यहाँ के र कस्तो जन्मदैछ भन्नेले कति समय लिन्छ भन्ने निर्धारण हुन्छ । जनावर मध्येको एक शक्ति हात्तीको जन्मनुले जसरी निश्चित समय लिन्ने हुन्छ त्यसरी नै साम्यवाद जन्मन हजारौं हजार वर्ष लाग्न सक्छ तर निश्चित समयावधि पश्चात त्यसको जन्मलाई कसैले पनि रोक्न सक्दैनन् । किनकी त्यो भ्रूण वृद्धि र विकासको प्रक्रियामा प्रवेश गरिसकेको छ ।

मानवअधिकारका नाममा मानवअधिकार हनन गर्ने, विश्वशान्तिका नाममा हिंसात्मक गतिविधि गर्ने, अातंकवाद विरूद्धको अभियान भन्दै विश्वसमाजलाई अातंकित बनाउने साथै लोकतन्त्रको नाममा साम्राज्यवाद (Imperialism) बढाउने जस्ता निम्नस्तरको गतिविधि देखाउन कसैलाई छुट हुदैन । चन्द्रमा र मंगल ग्रहमा जति त्यस्ता केन्द्र ठान्ने मुलुकको अधिकार छ त्यत्ति नै अधिकार अन्य राज्यको पनि रहेको छ, भने यो पृथ्वी र विश्वसमाजमा सबैको समान अधिकार रहेको विषय एकक्षण पनि भुल्नु हुन्न । यो विश्वसमाज दादागिरी(Hegemony)को अभ्यास गर्ने थलो भन्दा पनि मानवतावाद(Humanism)को उच्च अभ्यास गर्ने थलो हो । त्यसैले अब मानव तथा सामाजिक चेतनाले विकल्प नभइ निकास खोजेको छ ।

#World system perspective #Imperialism #Dependency theory #Marxism