वैज्ञानिक सिद्धान्त र व्यवहार

 वैज्ञानिक सिद्धान्त र व्यवहार

सामाजिक विज्ञान अनुसार सिद्धान्त सधैं व्यवहारमा आधारित हुनु पर्दछ भने व्यवहार सधैं सिद्धान्तमा आधारित हुनु पर्दछ । समाज , जीवन तथा जगतलाई ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी सिद्धान्त र व्यवहार सँग जोडेर लान सक्नु पर्दछ । सिद्धान्तमा व्यवहार र व्यवहारमा सिद्धान्त हुनु पर्दछ । सिद्धान्त सधैं प्राकृतिक , वैज्ञानिक र मानवतावादी हुनु पर्दछ र व्यवहार पनि सोही बमोजीम हुनु पर्दछ । यदि त्यो हुन सकेन भने मानव जीवन निरर्थक एवं हानिकारक बन्दछ । मार्क्सवाद जडशुत्र हैन , समाज पुन:निर्माणको एक पथप्रदर्शक हो भन्ने विषय बुझ्न/बुझाउन सक्नु पर्दछ ।

जसरी बाहुनवादी बर्चस्व समाजमा बाहुनवाद सिद्धान्तका आधारमा व्यवहार गरिएको पाईन्छ । जस्तै पुरूष प्रधान सामाजिक नियम निर्माण गरेर पितृसत्ता , रक्तपवित्रताको आधारमा नश्लवाद , वर्णाश्रम व्यवस्थाको आधारमा जात व्यवस्था , जातव्यवस्थाका आधारमा उच्च/निच , पवित्र/अपवित्र , छुवाछुत तथा विभेद , पानी चल्ने/नचल्ने , विवाह चल्ने/नचल्ने लगायत । समाजले जस्तो व्यवहार र सिद्धान्त निर्माण र अभ्यास गर्दछ त्यस्तै परिणाम प्राप्त हुन्छ । नेपाली समाज त्यही अमानवीय व्यवहारीक सिद्धान्त र अभ्यास गरेको हुदा त्यसको परिणाम पनि असमानता , अभाव , अन्याय र गरिबी नै हुन्छ । 

अब नेपाली समाजकको अन्तरक्रियालाई मानवीय र न्यायिक सिद्धान्त र व्यवहार सँग जोड्न सक्नु पर्दछ । नेपाली समाजलाई समाजवाद उन्मुख बनाउनु छ भने ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी दर्शन सँग जोडेर व्यवहार र अभ्यासमा लान सक्नु पर्दछ । समाजको सामाजिक विज्ञान तथा व्यवहारलाई मार्क्सवाद अनुसार लान सक्नु पर्दछ । समाजवादी समाज पुन:निर्माण गर्ने एक मात्र आधार हो मार्क्सवाद । मार्क्सवाद सृजनात्मक साथै विकासशील विचारधारा हो ।

सामाजिक विज्ञानका सबै क्षेत्रहरू जस्तै इतिहास , नीतिशास्त्र , सौंदर्यशास्त्र , विधिशास्त्र , राजनीतिशास्त्र , अर्थशास्त्र , मानवशास्त्र , समाजशास्त्र , दर्शनशास्त्रमा जसरी मार्क्सवादी सिद्धान्त ऐतिहासिक द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद प्रमुख रहेको छ सोही सिद्धान्तका आधारमा समाजले व्यवहार साथै अभ्यासमा ल्याउन सक्नु पर्दछ । यसले समाजलाई समाजवादी समाज पुःननिर्माण गर्न पूर्ण रूपमा मार्गप्रसस्त गर्ने छ ।

मानव जीवनको वास्तविकता प्रत्येक पल बढदै र बदलिदै गईरहेको छ भने मानवको संज्ञान पनि निरंतर समृद्ध भईरहेको छ । यदि समाजले तथ्य , प्रमाण र वैज्ञानिकतामा ध्यान दिन सकेन भने जडशुत्रको प्रणाली बन्दछ र मानव जीवन निरर्थक मात्र हैन हानिकारक पनि बन्दछ किनकि यसले वास्तविकताको सहि चित्र प्रस्तुत गर्न सक्दैन । त्यसैले सिद्धान्त पनि प्रकृति र विज्ञानका आधारमा हुनु पर्दछ साथै सोही आधारमा व्यवहार र अभ्यासमा लान सक्नु पर्दछ ।